M-CHAT (Modified Checklist for Autism in Toddlers) Tarama Testi

Özet

M-CHAT (Modified Checklist for Autism in Toddlers) Tarama Testi, küçük çocuklarda Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) riskini erken dönemde tespit etmek amacıyla tasarlanmış, ebeveyn tarafından doldurulan kritik bir tarama testi aracıdır. Bu ölçek, genellikle 16 ila 30 ay arasındaki çocukları değerlendirmek için kullanılır ve sosyal iletişim, ortak dikkat ve kısıtlayıcı/tekrarlayıcı davranışlar gibi otizmle ilişkili davranışsal belirtilere odaklanır.

Sunulan giriş, ölçeğin Türkiye’deki bir adaptasyon ve geçerlik-güvenirlik çalışmasına dayanmaktadır. Meda Kondolot tarafından 2014 yılında Hacettepe Üniversitesi’nde hazırlanan doktora tezi, M-CHAT’ın Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerini araştırmış ve özellikle Kayseri’deki 18-24 aylık çocuk popülasyonunda OSB sıklığını ve çevresel faktörlerin rolünü incelemiştir.

Anahtar Kelimeler

M-CHAT, Otizm Spektrum Bozukluğu, Erken Tarama, Toddler, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Adaptasyon.

Yazarlar

Orijinal Geliştiriciler: Diana Robins, Deborah Fein ve Marianne Barton. Türk Adaptasyonu Sorumlu Yazar: Meda Kondolot.

Amaç

M-CHAT’ın temel amacı, klinik bir tanı koymaktan ziyade, gelişimsel gecikmeler veya Otizm Spektrum Bozukluğu riski taşıyan küçük çocukları (özellikle 18 ila 24 aylık) hızlı ve etkili bir şekilde belirleyerek erken müdahale programlarına yönlendirmektir. Erken teşhis ve müdahale, OSB olan çocukların uzun vadeli gelişimsel sonuçları üzerinde kritik bir etkiye sahiptir.

Türk adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, M-CHAT’ın Türkçe konuşulan popülasyonda kültürel olarak uygun ve güvenilir bir tarama aracı olarak kullanılıp kullanılamayacağını değerlendirmek, aynı zamanda Kayseri bölgesindeki küçük çocuklarda OSB prevalansını tespit etmektir.

Yapı

M-CHAT, ebeveynlerin çocuklarının belirli davranışlarını gözlemlemesine dayanan 20 maddeden oluşur. Ölçek, özellikle otizmin çekirdek belirti alanları olarak kabul edilen üç ana davranışsal boyutu ölçmeyi hedefler:

• Ortak Dikkat ve Sosyal İletkşim: Çocuğun parmakla işaret etme, göz teması kurma, taklit etme ve başkalarının dikkatini çekmek için nesneleri gösterme yeteneği.
• Sembolik Oyun ve Hayal Gücü: Çocuğun oyuncaklarla veya günlük nesnelerle yaratıcı ve işlevsel oyunlar oynama kapasitesi.
• Kısıtlayıcı ve Tekrarlayıcı Davranışlar: Stereotipik hareketler, alışılmadık nesne kullanımı veya çevresel değişikliklere aşırı tepki verme gibi davranışlar.

Geçerlik

M-CHAT’ın orijinal versiyonu, yüksek hassasiyet (sensitivity) göstererek, otizm riski taşıyan çocukların büyük bir çoğunluğunu doğru bir şekilde tespit etme yeteneğine sahiptir. Ancak, özgüllüğü (specificity) orta düzeyde olup, bazen risk taşımayan çocukları da yüksek riskli olarak işaretleyebilir. Bu nedenle M-CHAT-R/F (Revize Edilmiş ve Takip Görüşmeli) versiyonu geliştirilmiştir.

Kondolot’un (2014) doktora tezi, M-CHAT’ın Türk popülasyonunda geçerliğini incelemiş olmasına rağmen, kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları (örn., kriter geçerliği, yapı geçerliği) belirtilmemiştir (‘-‘). Bu tür adaptasyon çalışmalarında genellikle tanısal araçlarla (örneğin, ADOS veya ADI-R) karşılaştırmalı analizler yapılarak testin Türk kültürü ve dili bağlamında tanısal doğruluğu belirlenir.

Güvenirlik

Orijinal M-CHAT, genellikle yüksek düzeyde iç tutarlılık (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenirliği sergilemektedir. Bu, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve sonuçların zaman içinde istikrarlı olduğunu gösterir.

Türkçe adaptasyon çalışmasının güvenirlik sonuçları, kaynak içerikte belirtilmemiştir (‘-‘). Ancak adaptasyon sürecinde, ölçeğin iç tutarlılığının ve uygulayıcılar arası güvenilirliğinin Türk örnekleminde de kabul edilebilir düzeyde olduğunun raporlanması beklenir. Güvenirlik analizleri, ölçeğin tarama amaçlı kullanımının tutarlılığını garanti altına alır.

Faktör Analizi

M-CHAT’ın orijinal faktör yapısı üzerine yapılan çalışmalar, otizmin çok boyutlu doğasını yansıtan çeşitli faktörler önermiştir. Tipik olarak, ölçek maddeleri üç ana bileşen etrafında toplanma eğilimindedir: 1) Sosyal Etkileşim ve Ortak Dikkat, 2) İletişim Gecikmeleri ve 3) Tekrarlayıcı Davranışlar.

Türkçe adaptasyon çalışmasında (Kondolot, 2014) yapılan faktör analizinin sonuçları, ölçeğin orijinal yapısını koruyup korumadığını veya kültürel farklılıklar nedeniyle yeni faktörlerin ortaya çıkıp çıkmadığını belirlemek açısından önemlidir. Bu analizler, ölçeğin Türkiye’deki psikometrik yapısının geçerliliğini desteklemek için kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) / Ebeveyn Raporlu Tarama Testi

Format: 20 maddelik evet/hayır formatında kontrol listesi (Orijinal M-CHAT-R/F versiyonu, 20 madde ve ek bir takip görüşmesi bileşeni içerir).

Language Available: Türkçe (Türk Adaptasyonu) ve orijinal olarak İngilizce (Çok sayıda dile çevrilmiştir).

Population Group: Klinik ve Toplum Örneklemi (Türkiye’deki adaptasyon çalışması Kayseri popülasyonunu içerir).

Age Group: 18-24 aylık çocuklar (Genel M-CHAT kullanımı 16-30 ay aralığını kapsar).

Population Details: Erken çocukluk dönemindeki toddler grubu. Adaptasyon çalışması, otizm riski taşıyan veya taşımayan genel popülasyonu hedeflemiştir.

Test Methodology: Ölçek, ebeveynlere veya birincil bakıcılara çocuğun belirli davranışları (örneğin, işaret etme, taklit etme) ne sıklıkla sergilediği sorularak uygulanır. Puanlama, risk düzeyini (düşük, orta, yüksek) belirlemek için kullanılır ve yüksek riskli vakalar ileri tanı için yönlendirilir. Orijinal M-CHAT-R/F, orta riskli çocuklara bir takip görüşmesi (Follow-up Interview) yapılmasını zorunlu kılarak yanlış pozitif oranını düşürmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

M-CHAT, OSB, Sosyal İletişim, Ortak Dikkat, Erken Müdahale, Türkiye Adaptasyonu, Kayseri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Meda Kondolot (Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2014 Doktora Tezi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

M-CHAT, genellikle klinik kullanım için ücretsiz ve kamuya açık bir tarama aracıdır. Ölçeğin kullanımı ve dağıtımı için orijinal geliştiricilerin web sitesi üzerinden izin alınması önerilir.

Türkçe adaptasyon ve geçerlik-güvenirlik çalışması 2014 yılında tamamlanmıştır.

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: m-chat-modified-checklist-for-autism-in-toddlers-tarama-testi-toad.pdf

Kaynakça

Kondolot, M. (2014). Otizm spektrum bozukluklarının tanısında M-CHAT (Modified Checklist for Autism in Toddlers) Tarama Testi’nin geçerlik-güvenirliği, Kayseri’de 18-24 aylık çocuklarda otizm spektrum bozukluklarının sıklığı ve etiyolojide bazı çevresel faktörlerin rolü (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Robins, D. L., Fein, D., Barton, M. L. (2001). The Modified Checklist for Autism in Toddlers (M-CHAT): An initial investigation of screening performance. Journal of Autism and Developmental Disorders, 31(2), 131-144. (Orijinal ölçek referansı.)

M-CHAT (Toddlerlarda Otizm İçin Düzenlenmiş Kontrol Listesi) Tarama Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu bölüme ait ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Aşağıdaki metin, adaptasyon çalışmasının odaklandığı testin genel yapısını temsil etmektedir. Maddelerin orijinal Türkçe çevirisi ve içeriği için yukarıda belirtilen Kondolot (2014) doktora tezine başvurulması gerekmektedir.

M-CHAT, ebeveynlere çocuğun aşağıdaki gibi temel davranışları gösterip göstermediğini soran 20 maddeden oluşur:

• Çocuğunuzun hiç parmakla işaret ettiğini veya bir şeye dikkat çekmek için gösterdiğini fark ettiniz mi?
• Çocuğunuz hiç taklit oyunları oynadı mı (örneğin, size yemek pişiriyormuş gibi yapmak, bir bebekle ilgilenmek)?
• Çocuğunuzun yüzünüze bakarak gülümsemesini taklit etmeye çalışıyor musunuz?
• Çocuğunuzun herhangi bir nesnenin belirli bir kısmına aşırı odaklandığını fark ettiniz mi?
• Çocuğunuz ismini çağırdığınızda dönüp bakıyor mu?