Lübnan Nargile Bağımlılığı Ölçeği

Özet

Lübnan Nargile Bağımlılığı Ölçeği (LNBÖ), dünyada yaygınlaşan nargile kullanımının psikometrik olarak değerlendirilmesi amacıyla geliştirilmiş olan özgün ölçeğin Türk kültürüne uyarlama çalışmasıdır. Akça, Tepedelen ve Yalçınkaya-Alkar (2020) tarafından gerçekleştirilen bu çalışma, ölçeğin Türkçe formunun güvenilirliğini ve geçerliğini araştırmayı amaçlamıştır. Bu adaptasyon, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında nargile kullanım bozukluğunun şiddetini ve özelliklerini ölçmek için standart bir araç sağlamaktadır.

Ölçek, bireylerin nargileye karşı geliştirdikleri fiziksel ve davranışsal bağımlılık düzeylerini değerlendirmeye odaklanmakta olup, yaygın tütün kullanım türlerinden biri olan nargilenin potansiyel zararlarının anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Nargile, Su Borusu, Bağımlılık, Lübnan Nargile Bağımlılığı Ölçeği, Psikometrik, Uyarlama, Tütün Kullanımı.

Yazarlar

Ali Yunus Emre AKCA, Mehmet Sait TEPEDELEN, Öznur YALÇINKAYA-ALKAR.

Amaç

Lübnan Nargile Bağımlılığı Ölçeği’nin temel amacı, Türkiye’de artan nargile kullanımının ciddiyetini ve bağımlılık düzeylerini objektif ve sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle genç yetişkinler arasında popüler olan nargilenin neden olduğu bağımlılık semptomlarını saptamak ve bu verileri önleme ve tedavi stratejileri geliştirmek üzere kullanmak için tasarlanmıştır.

Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini koruyarak, Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir tarama aracı sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, nargile bağımlılığının çok boyutlu yapısını ölçmektedir. Ölçek maddeleri genellikle Uluslararası Hastalık Sınıflandırması (ICD) veya Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (DSM) kriterlerine paralel olarak, tolerans, yoksunluk belirtileri, kullanım üzerinde kontrol kaybı, bağımlılık nedeniyle sosyal ya da mesleki işlevsellik kaybı gibi temel bağımlılık bileşenlerine odaklanmaktadır.

LNBÖ, bireylerin nargile kullanımına duydukları isteği, bırakma çabalarındaki başarısızlıkları ve nargilenin günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki etkisini değerlendirerek, bağımlılığın klinik şiddetini belirlemeye yardımcı olur.

Geçerlik

Lübnan Nargile Bağımlılığı Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmaları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü göstermiştir. Yapı geçerliği, faktör analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir.

Akça ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin orijinal yapısına uygun bir faktör yapısı sergilediği tespit edilmiş, böylece Türkçe formun yapısal geçerliği kanıtlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve muhtemel test-tekrar test yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Güvenirlik çalışmalarının sonuçları, ölçek maddelerinin tutarlı olduğunu ve bağımlılık düzeyini kararlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, LNBÖ’nün Türkçe formunun, nargile bağımlılığı yapısını ölçmede güvenilir bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinde gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin orijinal formundaki faktör yapısının kültürel bağlamda korunup korunmadığını belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğini destekleyen, teorik olarak anlamlı faktörlerin ortaya çıktığı rapor edilmiştir. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu bağımlılık yapısını Türk örnekleminde de başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Araç Bilgisi

Test Türü: Uyarlama

Format: Derecelendirme (Orijinal ölçekte genellikle Likert tipi bir derecelendirme kullanılmıştır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinali İngilizce ve/veya Arapça.

Popülasyon Grubu: Nargile kullanıcıları.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle üniversite öğrencileri ve genç yetişkinler).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de aktif olarak nargile kullanan bireylerden oluşan örneklem.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Nargile Bağımlılığı, Tütün Ürünleri, Psikolojik Değerlendirme, Bağımlılık Dergisi, Ölçek, Türkiye Uyarlaması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ali Yunus Emre AKCA

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Sorumlu yazarın e-posta adresi üzerinden iletişim kurulabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2020.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Ali Yunus Emre AKCA) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanım izinleri yazarın takdirindedir.

Kaynaklar

1. Akça, A. Y. E., Tepedelen, M. S., & Yalçınkaya-Alkar, Ö. (2020). Adaptation of the Lebanon Waterpipe Dependence Scale to Turkish: A reliability and factor analysis study. Bağımlılık Dergisi, 21(3), 163-180.

Bu makalenin tam metnine aşağıdaki DergiPark bağlantısından ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: lubnan-nargile-bagimliligi-olcegi-tr-toad.pdf

Lübnan Nargile Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almadığından burada listelenememiştir. Maddeler için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.