Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği-Yetişkin Formu

Özet

Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği-Yetişkin Formu, Cengiz Şahin ve Mustafa Yağcı tarafından 2017 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, yetişkin bireylerin sosyal medya kullanımına yönelik geliştirdikleri Sosyal Medya Bağımlılığı düzeylerini saptamak amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme çalışması, psikometrik özelliklerinin (geçerlilik ve güvenirlik) belirlenmesine odaklanmıştır. Bu çalışma, sosyal medya kullanımının bireyler üzerindeki olası olumsuz etkilerini ve bağımlılık eğilimlerini bilimsel yöntemlerle ölçmek için sağlam bir temel sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, yetişkin popülasyonun sosyal medyaya olan aşırı bağlılığını, kontrol kaybını, yoksunluk belirtilerini ve sosyal/işlevsel yaşamdaki çatışmaları ölçen çok boyutlu bir yapıyı hedeflemektedir. Bu araç, akademik araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Medya Bağımlılığı, Geçerlilik, Güvenirlik, Ölçek Geliştirme, Yetişkin, Psikometrik Özellikler, Davranışsal Bağımlılık

Yazarlar

Cengiz Şahin, Mustafa Yağcı

Amaç

Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği-Yetişkin Formu’nun temel amacı, 18 yaş ve üzeri yetişkin bireylerde gözlemlenen sosyal medya kullanımının potansiyel bağımlılık düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Geliştirme çalışması, bu yapıyı Türkiye kültürü ve dili bağlamında doğru bir şekilde temsil edebilecek, psikometrik açıdan güçlü bir araç ortaya koymayı hedeflemiştir.

Bu araç, araştırmacıların ve ruh sağlığı uzmanlarının, sosyal medya kullanımının bireyin günlük yaşamı, akademik performansı, iş yaşamı ve kişilerarası ilişkileri üzerindeki olumsuz etkilerini incelemesine olanak tanır. Ölçek, özellikle sosyal medya kullanımının aşırı, zorlayıcı ve işlev bozucu hale geldiği durumları tespit etmek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, modern davranışsal bağımlılık modellerini temel alarak geliştirilmiştir. Sosyal Medya Bağımlılığı yapısı genellikle altı temel bağımlılık bileşenini yansıtan çok boyutlu bir yapı olarak kavramsallaştırılmıştır. Bu bileşenler arasında şunlar yer alabilir:

• Aşırı Uğraş/Zihinsel Meşguliyet: Bireyin sosyal medyayı düşünerek çok fazla zaman geçirmesi.
• Ruh Hali Değişikliği (Mood Modification): Sosyal medyayı duygusal durumu değiştirmek veya olumsuz duygulardan kaçınmak için kullanma.
• Tolerans: Aynı etkiyi elde etmek için giderek daha fazla sosyal medya kullanma ihtiyacı.
• Yoksunluk Belirtileri (Withdrawal): Sosyal medyadan uzak kalındığında huzursuzluk, gerginlik veya sinirlilik yaşama.
• Çatışma: Sosyal medya kullanımının iş, eğitim veya kişilerarası ilişkilerde sorunlara yol açması.
• Nüks (Relapse): Kullanımı azaltma çabalarına rağmen eski alışkanlıklara geri dönme.

Şahin ve Yağcı (2017) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin hangi faktör yapısını en iyi temsil ettiği, Faktör Analizi bölümünde detaylandırıldığı gibi, belirlenmiştir.

Geçerlik

Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği-Yetişkin Formu’nun geçerlilik çalışmaları, yapısal uygunluğunu ve ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü göstermiştir.

• Yapı Geçerliliği: Ölçeğin faktör yapısını incelemek için hem Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, modelin veriyle uyumunun kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir (genellikle CFI, TLI, RMSEA gibi uyum indeksleri rapor edilir).
• Ölçüt Bağımlı Geçerlilik: Ölçek puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer bağımlılık veya psikopatoloji ölçümleri (örneğin, internet bağımlılığı, depresyon, anksiyete) ile anlamlı korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmiştir. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin hatasız ölçüm yaptığını gösterir.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin maddeleri arasındaki tutarlılığı belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Şahin ve Yağcı (2017) çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısının psikometrik standartlara göre oldukça yüksek olduğu ve kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu rapor edilmiştir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı istikrarını belirlemek için belirli bir zaman aralığı (örneğin 2-4 hafta) sonrasında aynı denek grubuna tekrar uygulanarak korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayının da yeterince yüksek olduğu belirtilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis, EFA), ölçeğin sosyal medya bağımlılığını temsil eden kaç temel alt boyuttan oluştuğunu ortaya koymuştur.

Geliştirme çalışmasında, yapılan analizler sonucunda ölçeğin özgün bir faktör yapısına sahip olduğu belirlenmiştir. Bu analizler, maddelerin ilgili alt boyutlara yüklenimlerinin yüksek olduğunu ve faktörler arası korelasyonların teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermiştir. Bu yapı, sosyal medya bağımlılığının karmaşık ve çok yönlü doğasını yansıtmaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Ölçek Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği. Genellikle 5’li veya 6’lı Likert Tipi bir dereceleme kullanılmaktadır (Örneğin: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Ölçek, üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu üzerinde standartlaştırılmış ve geçerlilik/güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim (self-report) yöntemiyle uygulanan bir anket formatıdır. Uygulama süresi kısadır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçüm, Davranışsal Bağımlılık, Faktör Analizi, Ahi Evran Üniversitesi, Cengiz Şahin, Mustafa Yağcı, Öz Bildirim Ölçeği

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma sorumlusu yazar Cengiz Şahin’dir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı genellikle yazarlardan izin alınmasını gerektirebilir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar Cengiz Şahin ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ölçek, açık erişimli bir dergide yayımlandığı için akademik amaçlı kullanımlarda genellikle ücret talep edilmemektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: sosyal-medya-bagimliligi-olcegi-yetiskin-formu-toad.pdf

Kaynakça

• Şahin, C., & Yağcı, M. (2017). Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği-Yetişkin Formu: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 14(1), 523-538.

Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği-Yetişkin Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte açıkça listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi için Şahin ve Yağcı (2017) tarafından yayımlanan orijinal makaleye veya yukarıda belirtilen PDF belgesine başvurulması gerekmektedir.