Lüks Tüketim Eğilimi Ölçeği

Özet

Lüks Tüketim Eğilimi Ölçeği (LÜTEÖ), bireylerin lüks ürün ve hizmetlere yönelik satın alma ve sahip olma eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş ölçek geliştirme çalışmasının bir ürünüdür. Bu ölçek, lüks tüketim davranışının altında yatan psikolojik ve sosyo-kültürel faktörleri sistematik bir şekilde değerlendirmeyi hedefler. Geliştirme çalışması, 2018 yılında Doğan, Özkara ve Doğan tarafından gerçekleştirilmiş ve ölçeğin kavramsal çerçevesi, geçerlik ve güvenirlik analizleri ile desteklenmiştir. Ölçek, özellikle pazarlama, tüketici davranışı ve sosyal psikoloji alanlarında lüks tüketim motivasyonlarını incelemek için güçlü bir psikometrik araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Lüks Tüketim, Tüketici Davranışı, Lüks Tüketim Eğilimi, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Tüketim Motivasyonu, Sosyal Psikoloji

Yazarlar

Volkan Doğan, Burcu Yılmaz Özkara, Mehmet Doğan

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin lüks ürünleri satın alma veya arzulama düzeylerini yansıtan genel eğilimlerini ölçmektir. Geliştiriciler, mevcut literatürde lüks tüketim eğilimini kapsamlı bir şekilde ele alan standart bir ölçüm aracı eksikliğini gidermeyi amaçlamıştır. Bu bağlamda, ölçek sadece harcama gücünü değil, aynı zamanda lüks algısını, statü arayışını ve kişisel değerlerin tüketimle ilişkisini de değerlendirmeye olanak tanır.

Ölçek, akademik araştırmacılara ve piyasa analistlerine, lüks markaların pazarlama stratejilerini belirlemede, hedef kitlelerin motivasyonlarını anlamada ve kültürel farklılıkların lüks algısı üzerindeki etkilerini karşılaştırmada kullanılabilir, standart ve güvenilir bir metodoloji sunmaktadır.

Yapı

Lüks Tüketim Eğilimi (LÜTE) yapısı, bireyin lüks mallara karşı duyduğu genel çekimi ve bu malları edinme arzusunu ifade eden çok boyutlu bir kavram olarak kavramsallaştırılmıştır. Doğan ve arkadaşları (2018), bu eğilimin sadece ekonomik değil, aynı zamanda sembolik ve hedonik boyutları içerdiğini öne sürmüşlerdir.

Ölçek, genellikle lüks tüketimin altında yatan üç temel boyutu ölçmektedir: Görünür Tüketim (Conspicuous Consumption), Hedonik Değer (Hedonic Value) ve Kişisel Tanınma (Personal Recognition). Görünür Tüketim, bireyin lüks malları sosyal statülerini sergilemek için kullanma isteğini; Hedonik Değer, lüks malların sağladığı duyusal ve duygusal tatmini; Kişisel Tanınma ise lüks tüketim yoluyla bireyin kendine olan saygısını ve değerini artırma çabasını yansıtır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında kapsamlı geçerlik analizleri yapılmıştır. Yapı Geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin kavramsal olarak önerilen çok boyutlu yapısını desteklemiştir.

Ayrıca, ölçeğin Yakınsak Geçerliği (Convergent Validity) ve Ayırt Edici Geçerliği (Discriminant Validity) değerlendirilmiştir. Yakınsak geçerlik, ortalama varyans çekimi (AVE) değerlerinin kabul edilebilir eşiğin (genellikle 0.50) üzerinde olmasıyla sağlanmıştır. Ayırt edici geçerlik ise, yapıların birbirinden bağımsız olduğunu gösteren Fornell ve Larcker kriterleri kullanılarak kanıtlanmıştır. Bu geçerlik çalışmaları, LÜTEÖ’nün lüks tüketim eğilimini diğer ilişkili, ancak farklı yapılardan (örneğin, materyalizm veya zorunlu tüketim) başarılı bir şekilde ayırabildiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Lüks Tüketim Eğilimi Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı ve Bileşik Güvenirlik (Composite Reliability – CR) değerleri ile incelenmiştir. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin tüm boyutları ve genel ölçek puanı için Cronbach Alfa katsayılarının yüksek olduğu (genellikle 0.70’in üzerinde) rapor edilmiştir.

Yüksek güvenirlik değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçüm hatasının düşük olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, LÜTEÖ’nün farklı örneklemlerde ve tekrarlanan uygulamalarda istikrarlı sonuçlar verebilme potansiyelini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Lüks Tüketim Eğilimi Ölçeği’nin faktör yapısını belirlemek amacıyla öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yapılmıştır. AFA, temel bileşenler analizi ve varimax rotasyonu kullanılarak, ölçeğin teorik olarak beklenen çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmıştır. Bu analiz sonucunda, ölçek maddelerinin belirlenen faktörlere yüksek yükler verdiği gözlemlenmiştir.

AFA’yı takiben, farklı bir örneklem üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA, uyum iyiliği indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) incelenerek modelin veriyle ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir. Rapor edilen sonuçlar, modelin mükemmel veya çok iyi uyum gösterdiğini belirterek, ölçeğin üç faktörlü yapısının sağlam olduğunu teyit etmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek, spesifik bir kavramı ölçmek üzere sıfırdan geliştirilmiştir.)

Format: Derecelendirme Ölçeği (Muhtemelen 5’li veya 7’li Likert tipi bir format kullanılmıştır.)

Dil Mevcut: Türkçe (Orijinal geliştirme dili)

Popülasyon Grubu: Tüketiciler, Sosyal Bilimler Araştırma Katılımcıları

Yaş Grubu: Yetişkinler (Özellikle üniversite öğrencileri ve genel tüketici örneklemi)

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması genellikle Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve/veya genel nüfustan oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirimli Anket (Self-Report Questionnaire). Katılımcılar, her bir maddeye ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Pazarlama, Tüketici Psikolojisi, Satın Alma Davranışı, Statü Tüketimi, Ölçek Validasyonu, Çok Boyutlu Ölçek

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Yayınlanan makalede belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Çalışmada belirtilen sorumlu yazar e-posta adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı dönemdeki yazarın üniversite veya kurumsal adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle orijinal yayıncıdan (Springer/Current Psychology) ve sorumlu yazardan izin alınmasını gerektirir. Ticari kullanımlar için ek ücret talep edilebilir.

Sorumlu Yazar: Volkan Doğan

Kaynaklar

Doğan, V., Özkara, B. Y., & Doğan, M. (2018). Luxury Consumption Tendency: Conceptualization, scale development and validation. Current Psychology, 39, 934–952. doi: https://doi.org/10.1007/s12144-018-9813-y

Makalenin tam metin PDF’ine Marmara Üniversitesi kütüphane erişimi üzerinden aşağıdaki linkten ulaşılabilir: 0210nr3yy-y-https-link-springer-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı burada mevcuttur: luks-tuketim-egilimi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Lüks Tüketim Eğilimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, orijinal kaynakta tam olarak listelenmemiştir; ancak örnek maddeler veya boyut başlıkları makaleden çıkarılabilir. Geliştirme makalesinde belirtilen faktör yapısına uygun olarak genel maddeler listelenmiştir:

Derecelendirme: Katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir (Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi).

• Lüks ürünler satın almak bana özel bir his verir. (Hedonik Değer Boyutu)
• Başkalarının sahip olmadığı lüks ürünlere sahip olmayı arzu ederim. (Görünür Tüketim Boyutu)
• Lüks markalar, toplumdaki statümü yansıtmamı sağlar. (Görünür Tüketim Boyutu)
• Lüks ürünler genellikle daha kaliteli ve dayanıklıdır. (Fonksiyonel/Algılanan Kalite Boyutu)
• Lüks ürünleri sadece kendimi ödüllendirmek için alırım. (Kişisel Tanınma/Hedonik Boyut)
• Lüks ürünler beni diğerlerinden ayırır. (Görünür Tüketim Boyutu)
• Lüks tüketim benim için bir yaşam tarzı göstergesidir.