Lubben Sosyal Ağ Ölçeği (LSNS-R)

Özet

Lubben Sosyal Ağ Ölçeği-Revize (LSNS-R), bireylerin sosyal çevrelerini ve sosyal ağ boyutunu değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle yaşlı yetişkinler popülasyonunda sosyal izolasyon ve sosyal ağ kalitesini ölçmek için kullanılmaktadır. Türkiye adaptasyonu, Nilgün Kuru-Alici ve Burcu Kalanlar tarafından 2020 yılında gerçekleştirilmiş olup, Türk kültürü bağlamında aracın geçerlik ve güvenirlik özelliklerini ortaya koymuştur. Ölçek, sosyal destek kaynaklarının yeterliliğini ve erişilebilirliğini belirlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Ağ, Sosyal Destek, Sosyal İzolasyon, Yaşlı Yetişkinler, LSNS-R, Psikometri, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Nilgün KURU ALICI, Burcu KALANLAR.

Amaç

LSNS-R’nin temel amacı, bireylerin sosyal ağ büyüklüğünü, çeşitliliğini ve yakınlık düzeyini nicel olarak değerlendirmektir. Bu araç, sosyal izolasyon riskini ve sosyal destek eksikliğini belirlemeyi hedefler. Orijinal olarak Lubben Social Network Scale‘in revize edilmiş ve daha kısa bir versiyonu olan LSNS-R, klinik ve araştırma ortamlarında hızlı tarama imkanı sunar.

Türkiye’deki uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan yaşlı yetişkinler örnekleminde kültürel olarak uygunluğunu ve psikometrik açıdan sağlamlığını kanıtlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, sosyal gerontoloji ve yaşlı sağlığı alanında çalışan araştırmacılar için standardize edilmiş bir ölçüm aracı sağlanmıştır.

Yapı

LSNS-R, temel olarak Sosyal Ağ İşlevi yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle iki temel alt boyutta incelenir ve bu boyutlar sosyal desteğin kaynağını yansıtır:

• Aile ve Akraba Ağı: Aile üyeleri ve yakın akrabalarla olan temas sıklığı, yakınlık düzeyi ve destek algısını kapsar.
• Arkadaş Ağı: Aile dışındaki arkadaşlarla kurulan ilişkilerin sayısı, sıklığı ve kalitesini değerlendirir.

Ölçek maddeleri, bireyin bu iki ağdaki kişi sayısını, onlarla ne sıklıkta görüştüğünü ve gerektiğinde onlardan ne kadar destek alabileceğini sorgular. Yüksek puanlar geniş ve destekleyici bir sosyal ağı, düşük puanlar ise sosyal izolasyon veya ağ eksikliğini işaret eder.

Geçerlik

Lubben Sosyal Ağ Ölçeği-Revize’nin (LSNS-R) Türkiye popülasyonu üzerindeki geçerlik çalışmaları, yapının Türk kültürüne uygunluğunu göstermiştir. Kuru-Alici ve Kalanlar (2020) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği, genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak, orijinal ölçeğin teorik olarak beklenen iki faktörlü yapısının (Aile ve Arkadaş) Türk örnekleminde de korunduğunu doğrulamıştır.

Ayrıca, ölçeğin beklenen dış kriterlerle ilişkisi (örneğin, yalnızlık veya depresyon ölçekleriyle negatif korelasyonu) incelenerek ölçüt geçerliği (criterion validity) de desteklenmiştir. Bu geçerlik kanıtları, LSNS-R’nin gerçekten sosyal ağ yapısını ölçtüğünü ve Türk popülasyonunda anlamlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, adaptasyon çalışmasında Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Kuru-Alici ve Kalanlar (2020) çalışmasında, Cronbach Alfa değerlerinin hem tüm ölçek hem de alt faktörler için kabul edilebilir düzeyin üzerinde (genellikle .70 ve üzeri) olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı sosyal ağ yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanıldığı ve sonuçların tatmin edici düzeyde olduğu öngörülmektedir. Bu bulgular, ölçeğin kısa vadede kararlı ölçümler sağladığına işaret etmektedir.

Faktör Analizi

LSNS-R, orijinal olarak iki faktörlü model üzerine kurulmuş olup, sosyal ağın farklı kaynaklarını temsil eden Aile Ağı ve Arkadaş Ağı faktörlerini içerir. Türkiye uyarlama çalışması, bu iki faktörlü yapının yaşlı yetişkinler örnekleminde uygunluğunu test etmiş ve doğrulamıştır. Faktör yüklerinin beklenen maddeler üzerinde yoğunlaşması, ölçeğin yapısal geçerliğini güçlendirmiştir.

Uyarlama sürecinde, maddelerin kültürel hassasiyetleri dikkate alınarak dilsel ve kavramsal eşdeğerlik sağlanmıştır. Faktör analizinden elde edilen sonuçlar, LSNS-R’nin Türk kültüründeki sosyal ilişkiler hiyerarşisini başarıyla yansıttığını göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme (Orijinal LSNS-R, sosyal ağ boyutlarını ve yoğunluğunu ölçmek için 6 veya 7 maddelik kısa bir öz bildirim formatı kullanır.)

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Klinik ve Genel Popülasyon

Age Group: Yaşlı Yetişkinler (Genellikle 60 yaş ve üzeri)

Population Details: Türkiye’deki yaşlı yetişkinler örneklemi üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Sosyal Destek Algısı, Aile Ağı, Arkadaş Ağı, Gerontoloji, Psikometri, Öz Bildirim.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi (Sorumlu yazarın kurumu kaynak referanslardan çıkarılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

LSNS-R’nin Türkçe uyarlaması, 2020 yılında Current Psychology dergisinde yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Nilgün Kuru-Alici ile iletişime geçilerek temin edilebilir. Akademik amaçlı kullanımlarda referans gösterilmesi zorunludur. Ticari kullanım ve telif hakları ile ilgili detaylar için yazarın bağlı olduğu kurum veya yayıncı Springer Nature ile irtibata geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Kuru-Alici, N., & Kalanlar, B. (2020). Validity and reliability of the Lubben Social Network Scale-Revised (LSNS-R) on older adults in Turkey. Current Psychology. https://doi.org/10.1007/s12144-020-01125-0

Makalenin orijinal bağlantısı: link.springer.com

Bu ölçekle ilgili PDF dosyaları aşağıdan indirilebilir:

• lubben-sosyal-ag-olcegi-lsns-r-toad.pdf
• lubben-sosyal-ag-olcegi-lsns-r-toad.pdf

Lubben Sosyal Ağ Ölçeği (LSNS-R) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Maddelere erişim için lütfen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurunuz.