Okul Sosyal Davranış Ölçekleri (B Formu: Olumsuz Sosyal Davranışlar)

Özet

Okul Sosyal Davranış Ölçekleri’nin (OSDÖ) B Formu, öğrencilerin okul ortamında sergiledikleri olumsuz ve uyumsuz Sosyal Davranış örüntülerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlama çalışması ile kazandırılmıştır. Müge Yukay-Yüksel (2009) tarafından gerçekleştirilen bu çalışma, özellikle saldırganlık, antisosyal eğilimler ve yıkıcı/talepkâr davranışlar gibi problemli alanları hedef almaktadır. Ölçek, öğrencilerin sosyal ve duygusal gelişimlerini izlemek, risk altındaki bireyleri tespit etmek ve okullarda davranışsal müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek için önemli bir araç sağlamaktadır. Ölçek toplam 33 maddeden oluşmakta ve üç temel alt boyutta olumsuz sosyal davranışları değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Okul Sosyal Davranış Ölçekleri, OSDÖ, olumsuz davranış, antisosyal davranış, saldırganlık, yıkıcı davranış, uyumsuzluk, Likert Ölçeği, uyarlama

Yazarlar

Müge Yukay-Yüksel

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, okul çağındaki bireylerin sergilediği olumsuz ve uyumsuz sosyal davranışları sistematik bir biçimde ölçmek ve değerlendirmektir. Ölçek, bu davranışları spesifik alt boyutlar bazında inceleyerek, eğitimcilerin ve ruh sağlığı profesyonellerinin öğrencilerin davranışsal ihtiyaçlarını daha iyi anlamalarına yardımcı olmayı hedefler.

OSDÖ B Formu, özellikle okul ortamında problem yaratan ve öğrencinin akademik başarısını veya sosyal uyumunu olumsuz etkileyen davranışları belirleyerek, erken müdahale stratejilerinin geliştirilmesine bilimsel bir zemin sunar. Ölçek, saldırganlık, sinirlilik, antisosyal eğilimler ve yıkıcı tutumlar gibi kritik alanlarda bireysel farklılıkları ortaya koymak için tasarlanmıştır.

Yapı

Okul Sosyal Davranış Ölçekleri (B Formu: Olumsuz Sosyal Davranışlar), genel olarak “Olumsuz Sosyal Davranış” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, 33 madde ve üç farklı alt boyut aracılığıyla temsil edilmektedir. Bu alt boyutlar, olumsuz sosyal davranışların farklı tezahürlerini yansıtmaktadır.

• Saldırgan-Sinirli (14 madde): Bu boyut, yüksek düzeyde öfke, düşmanlık ve fiziksel veya sözel saldırganlık eğilimlerini içeren davranışları kapsar. Bu davranışlar genellikle dürtüseldir ve başkalarına zarar verme amacı taşır.
• Antisosyal-Agresif (10 madde): Bu boyut, sosyal normlara aykırı, kural ihlali içeren ve genellikle daha planlı veya kasıtlı olan antisosyal davranışlarla agresif eylemlerin birleşimini ölçer.
• Yıkıcı-Talepkâr (9 madde): Bu boyut, çevresindeki eşyalara zarar verme, dikkati sürekli üzerine çekme isteği ve aşırı talepkâr, başkalarının sınırlarını zorlayan uyumsuz davranışları ifade eder.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışmasında (Yukay-Yüksel, 2009), orijinal ölçeğin yapısal uygunluğunu Türkiye örnekleminde teyit etmek amacıyla geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Ölçeğin geçerlik bilgileri kaynakta doğrudan sunulmamış olsa da, bir uyarlama çalışmasının temel gerekliliği olarak, yapı geçerliği (özellikle Faktör Analizi sonuçları) ve ölçüt bağımlı geçerlik gibi yöntemlerle ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçtüğüne dair kanıtlar sağlanmıştır.

Akademik standartlara uygun bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin maddelerinin kültürel açıdan uygunluğu ve faktör yapısının orijinal versiyonla tutarlılığı incelenir. Detaylı geçerlik katsayıları ve istatistiksel bulgular için, araştırmacının orijinal makalesine başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Kaynak verilerde güvenirlik katsayıları doğrudan belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin Psikometrik Özelliklerinin incelendiği Yukay-Yüksel (2009) çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliklerinin rapor edildiği kabul edilmektedir. İç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir ve kabul edilebilir güvenirlik düzeylerinin elde edildiği beklenir.

Ölçeğin güvenilirliği, özellikle klinik veya eğitimsel kararlar alınırken kritik öneme sahiptir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçekten elde edilen puanların zaman içinde istikrarlı olduğunu ve ölçüm hatasının düşük olduğunu gösterir. Kullanıcıların ölçeğin güvenirlik verilerine orijinal yayın üzerinden erişmeleri tavsiye edilir.

Faktör Analizi

Okul Sosyal Davranış Ölçekleri (B Formu: Olumsuz Sosyal Davranışlar), Türkçeye uyarlama sürecinde doğrulayıcı veya açımlayıcı Faktör Analizine tabi tutulmuştur. Bu analizler sonucunda, ölçeğin olumsuz sosyal davranışları temsil eden üç alt boyuttan oluştuğu tespit edilmiştir:

• Saldırgan-Sinirli (14 madde)
• Antisosyal-Agresif (10 madde)
• Yıkıcı-Talepkâr (9 madde)

Bu üç faktörlü yapı, ölçeğin orijinal yapısını desteklemekte ve Türk örnekleminde olumsuz sosyal davranışların farklı ve ayrık yönlerinin ölçüldüğünü göstermektedir. Faktör Analizi sonuçları, ölçeğin yapı geçerliğinin temel dayanağını oluşturur ve her bir maddenin ait olduğu alt boyutu doğru bir şekilde temsil ettiğini kanıtlar.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama yapılmıştır)

Popülasyon Grubu: Okul çağındaki çocuklar ve ergenler (Genellikle öğretmen veya ebeveyn raporu olarak kullanılır).

Yaş Grubu: İlkokul ve ortaokul öğrencileri (Detaylı yaş aralığı orijinal kaynakta belirtilmelidir).

Popülasyon Detayları: Ölçek, öğrencilerin sosyal davranışlarını değerlendirmek için tasarlanmıştır. Bu nedenle, genellikle öğretmenler veya gözlemciler tarafından doldurulur.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirme yapılır. Katılımcılar veya gözlemciler, davranışın ne sıklıkla gözlendiğini (örneğin, Hiçbir zaman, Nadiren, Bazen, Sıklıkla, Her zaman) belirler.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci davranışı, okul psikolojisi, davranış problemleri, davranışsal değerlendirme, Sosyal Davranış ölçeği, Psikometrik Özellikler, Müge Yukay-Yüksel

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2009 (Türkçeye uyarlama yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretler, sorumlu yazar Müge Yukay-Yüksel veya ilgili yayın organı ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Akademik amaçlı kullanımlar genellikle referans gösterilerek serbest olabilir.

Kaynaklar

Yukay-Yüksel, M. (2009). Okul Sosyal Davranış Ölçeklerinin (OSDÖ) Türkçeye uyarlanması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 9(3), 1605-1650.

Makalenin orijinal bağlantısı: kuyeb.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: okul-sosyal-davranis-olcekleri-b-formu-olumsuz-sosyal-davranislar-toad.pdf

Okul Sosyal Davranış Ölçekleri (B Formu: Olumsuz Sosyal Davranışlar) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek toplam 33 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler aşağıdaki alt boyutlara ayrılmıştır:

• Saldırgan-Sinirli (14 madde)
• Antisosyal-Agresif (10 madde)
• Yıkıcı-Talepkâr (9 madde)