Lise Öğrencilerinin Bağımlılık Yapan Maddelere İlişkin Tutumları Ölçeği

Özet

Lise Öğrencilerinin Bağımlılık Yapan Maddelere İlişkin Tutumları Ölçeği (LÖBMTÖ), lise öğrencilerinin yasal ve yasa dışı bağımlılık yapan maddelere karşı geliştirdikleri bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri ölçmek amacıyla 2006 yılında geliştirilmiş özgün bir araçtır. Ölçek, özellikle Türkiye’deki lise çağındaki gençlerin madde kullanımına yönelik tutumlarını belirlemeyi ve bu tutumları etkileyen sosyo-demografik değişkenleri incelemeyi hedeflemektedir. Bu ölçek, Kasım Aksoy tarafından İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde hazırlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş olup, gençlik psikolojisi ve önleyici ruh sağlığı alanında önemli bir katkı sunmaktadır.

Ölçeğin geliştirilme süreci, Malatya ili örneğindeki lise öğrencileri üzerinde yürütülmüş, böylece elde edilen verilerin bölgesel bağlamda anlamlılık taşıması sağlanmıştır. LÖBMTÖ, öğrencilerin madde kullanımının risklerini ve sosyal kabulünü nasıl algıladıklarını nicel olarak değerlendirme imkanı sunarak, eğitim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerine yol göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Bağımlılık, Bağımlılık Yapan Maddeler, Lise Öğrencileri, Tutum Ölçeği, Madde Kullanımı, Geliştirme, Gençlik Psikolojisi, Psikometrik, Türkiye, Tutum.

Yazarlar

Kasım Aksoy

Amaç

Ölçeğin temel amacı, lise öğrencilerinin alkol, sigara ve diğer bağımlılık yapan maddelere yönelik mevcut tutum düzeylerini tespit etmektir. Bu tespit, özellikle önleyici rehberlik hizmetlerinin planlanması, risk gruplarının belirlenmesi ve etkili eğitim programlarının geliştirilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Geliştirme çalışması, öğrencilerin tutumları ile cinsiyet, sınıf düzeyi, ebeveyn eğitim durumu ve sosyoekonomik durum gibi değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemeyi de hedeflemiştir. Bu sayede, öğrencilerin madde kullanımına yönelik tutumlarını şekillendiren çevresel ve bireysel faktörler hakkında detaylı bilgi sağlanmıştır.

Yapı

LÖBMTÖ, sosyal psikolojideki temel tutum kavramı üzerine kurulmuştur. Tutum, bireyin belirli bir uyarıcıya karşı gösterdiği değerlendirici eğilim olup, genellikle üç bileşenle açıklanır: bilişsel (inançlar ve bilgiler), duyuşsal (duygusal tepkiler) ve davranışsal (davranışa yönelik niyetler). Ölçek, bu üç bileşenin bağımlılık yapan maddelere yönelik entegre bir ölçümünü sağlamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü yapı, madde kullanımının sosyal normlar açısından kabul edilebilirliğine, kişisel risk algısına ve madde kullanma eylemine yönelik dolaylı ya da doğrudan niyetlere odaklanmaktadır. Bu psikometrik araç, gençlerin madde kullanımına başlama veya devam etme olasılığını önceden tahmin etmede önemli bir teorik çerçeve sunar.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi bulunmamasına rağmen, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen ölçeklerde geçerlik çalışmalarının yapılması zorunludur. Ölçeğin geçerliği, genellikle uzman görüşüne dayalı kapsam geçerliği ve faktör analizine dayalı yapı geçerliği yöntemleriyle sağlanmıştır. Yapı geçerliği çalışmaları, ölçeğin teorik olarak varsayılan tutum boyutlarını doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini test etmeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik değeri belirtilmemiştir. Ancak, geliştirme çalışmalarında ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla yaygın olarak Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçeğin güvenilirliğini destekler.

Faktör Analizi

LÖBMTÖ’nün yapı geçerliğini test etmek için faktör analizi kullanılmıştır. Tez çalışmasında, muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde seçimi ve faktör yapısı belirlenmiş, ardından gerekliyse Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu yapının örneklemde uygunluğu test edilmiştir. Bu analizler, lise öğrencilerinin bağımlılık tutumlarının kaç boyutta toplandığını (örneğin, risk algısı, sosyal kabul, kişisel eğilimler) ortaya koymuştur.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi bulunmamaktadır, ancak tutum ölçekleri doğası gereği genellikle Likert tipi (örneğin, 5’li veya 4’lü) dereceleme kullanır.

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Nüfus Grubu: Lise öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 14-18 yaş aralığı

Nüfus Detayları: Türkiye, Malatya ilinde öğrenim gören lise öğrencileri örnekleminde uygulanmıştır. Örneklem büyüklüğü, psikometrik gerekliliklere uygun olarak seçilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek geliştirme çalışması, madde havuzu oluşturma, uzman görüşü alma, pilot uygulamalar ve istatistiksel analiz (faktör analizi, güvenirlik hesaplamaları) aşamalarını içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Ölçek Geliştirme, Bağımlılık Yapan Maddeler, Gençlik Psikolojisi, Rehberlik, Lise Öğrencileri, Malatya Örneği, Yüksek Lisans Tezi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Kasım Aksoy

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Lise Öğrencilerinin Bağımlılık Yapan Maddelere İlişkin Tutumları Ölçeği, 2006 yılında akademik bir çalışma (yüksek lisans tezi) ürünü olarak geliştirilmiştir. Akademik çalışmalarda ve araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarın (Kasım Aksoy) veya tezin bulunduğu kurumun (İnönü Üniversitesi) izni gerekmektedir. Ticari kullanımına dair bir ücretlendirme bilgisi mevcut değildir.

Tezin tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: lise-ogrencilerinin-bagimlilik-yapan-maddelere-iliskin-tutumlari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Aksoy, K. (2006). Lise öğrencilerinin bağımlılık yapan maddelere ilişkin tutumları ve bu tutumlara etki eden değişkenlerin incelenmesi (Malatya ili örneği). (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya.

Lise Öğrencilerinin Bağımlılık Yapan Maddelere İlişkin Tutumları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, 2006 tarihli yüksek lisans tezinin ekler bölümünde yer almaktadır. Araştırmacılar, maddelerin tam listesine ve derecelendirme formatına erişmek için tezin orijinal kaynağına başvurmalıdırlar.