Lateral Epikondilit Foksiyon Anketi

Özet

Lateral Epikondilit Fonksiyon Anketi, orijinal olarak İngilizce geliştirilmiş olan Hasta Tarafından Değerlendirilen Tenisçi Dirseği Değerlendirmesi (Patient-Rated Tennis Elbow Evaluation – PRTEE) ölçeğinin Türkçe adaptasyonudur. Bu anket, özellikle tenisçi dirseği olarak bilinen lateral epikondilit tanısı konmuş hastalarda deneyimlenen ağrı şiddetini ve fonksiyonel kısıtlılık düzeyini ölçmek amacıyla tasarlanmış bir öz bildirim aracıdır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2010 yılında Altan, Ercan ve Konur tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda kullanım için gerekli olan psikometrik özelliklerin incelenmesi hedeflenmiştir.

Ölçek, hastaların günlük yaşam aktiviteleri sırasında yaşadıkları zorlukları ve ağrının şiddetini kantitatif olarak belirlemeye olanak tanır. Böylece klinisyenler, tedavi öncesi ve sonrası durum değerlendirmelerini objektif verilerle yapabilirler. Adaptasyon çalışması, ölçeğin kültürel eşdeğerliğini ve dilsel tutarlılığını sağlamak için titizlikle yürütülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Lateral Epikondilit, Tenisçi Dirseği, Fonksiyonel Değerlendirme, PRTEE, Türkçe Uyarlama, Ağrı Şiddeti, Öz Bildirim Ölçeği.

Yazarlar

Lale Altan, İrem Ercan, Sibel Konur.

Amaç

Lateral Epikondilit Fonksiyon Anketi’nin temel amacı, lateral epikondilit (tenisçi dirseği) rahatsızlığına sahip bireylerin dirseklerindeki ağrı ve fonksiyonel kısıtlılık düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu öz bildirim ölçeği, hastanın subjektif deneyimini yakalamayı hedefler; bu da tedavi etkinliğini değerlendirmede ve hastalığın ilerlemesini izlemede kritik öneme sahiptir.

Ölçek, klinik çalışmalarda ve rutin hasta takibinde kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Özellikle fizyoterapi ve rehabilitasyon programlarının etkisini değerlendirmede standart bir ölçüm aracı olarak hizmet eder. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Türk sağlık profesyonellerinin bu alandaki değerlendirmelerinde uluslararası standartlarda bir araç kullanabilmesini sağlamıştır.

Yapı

Lateral Epikondilit Fonksiyon Anketi (PRTEE), genellikle iki ana alt boyuttan oluşur: Ağrı ve Fonksiyon. Ağrı alt boyutu, hastanın dirsek bölgesinde hissettiği ağrının şiddetini ve sıklığını değerlendirir. Fonksiyon alt boyutu ise, günlük yaşamda karşılaşılan spesifik görevleri (örneğin, kaldırma, kavrama, itme) yerine getirirken yaşanan zorlukları ölçer.

Orijinal PRTEE ölçeğinde genellikle 15 madde bulunur (5 ağrı maddesi ve 10 fonksiyon maddesi). Fonksiyon maddeleri de kendi içinde Spesifik Fonksiyonlar ve Alışılmış Fonksiyonlar olarak alt gruplara ayrılabilir. Her madde, hastanın son bir hafta içindeki deneyimlerini yansıtacak şekilde puanlanır. Yüksek puanlar, daha fazla ağrı ve daha kötü fonksiyonel kısıtlılık anlamına gelir, bu da ölçeğin ölçtüğü yapının olumsuz bir sağlık durumu olduğunu gösterir.

Geçerlik

Ölçeğin Türk popülasyonundaki geçerlik (validity) çalışmaları, Altan, Ercan ve Konur (2010) tarafından yayımlanan makalede detaylandırılmıştır. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösterir. Bu çalışmada, genellikle yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt geçerliği (criterion validity, eş zamanlı geçerlik) incelenmiştir.

Uyarlama çalışmasında, Türkçe versiyonun diğer kabul görmüş ölçüm araçlarıyla olan korelasyonları incelenerek eş zamanlı geçerlik kanıtları sağlanmıştır. Ölçeğin kültürel adaptasyonu, dilsel geçerlik (çeviri-geri çeviri süreçleri) ile desteklenmiştir, böylece maddelerin anlamlarının Türk kültüründe de orijinal anlamlarını koruduğu teyit edilmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik (reliability), bir ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Lateral Epikondilit Fonksiyon Anketi’nin Türkçe versiyonunun güvenirlik çalışması, 2010 tarihli referansta sunulmuştur. Bu çalışma, iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirliği yöntemlerini içermiştir.

İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir. Test-tekrar test güvenirliği ise, hastaların durumlarında herhangi bir değişiklik olmaksızın, farklı zamanlarda yapılan ölçümlerin ne kadar benzer sonuçlar verdiğini belirler. Altan ve arkadaşlarının çalışması, Türkçe PRTEE’nin yüksek düzeyde iç tutarlılığa ve zamana karşı kararlılığa sahip olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek için kullanılan önemli bir istatistiksel yöntemdir. PRTEE ölçeğinin orijinal yapısı, genellikle Ağrı ve Fonksiyon olmak üzere iki faktörlü bir yapıyı destekler. Türkçe adaptasyon sürecinde de bu yapısal özelliklerin korunup korunmadığı araştırılmıştır.

Uyarlama çalışmasında yapılan faktör analizi, maddelerin orijinal iki alt boyuta uygun şekilde yüklendiğini doğrulamıştır. Bu, Lateral Epikondilit Fonksiyon Anketi’nin Türkçeye çevrildikten sonra bile, dirsek rahatsızlığına bağlı ağrı ve fonksiyonel kısıtlılığı ayrı ayrı ve tutarlı bir şekilde ölçebilen bir araç olarak kaldığını teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Öz Bildirim Ölçeği (Patient-Rated Outcome Measure – PROM) / Uyarlama

Format: Çok Maddeli Envanter. Orijinal ölçekte maddeler genellikle 0’dan 10’a kadar değişen bir Likert tipi ölçek kullanılarak derecelendirilir.

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama), ve diğer birçok dil.

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Dirsek rahatsızlığı olan hastalar).

Popülasyon Detayları: Özellikle lateral epikondilit (tenisçi dirseği) tanısı almış hastalar.

Test Metodolojisi: Hastadan, son bir hafta içindeki dirsek ağrısı ve günlük aktivite kısıtlılıklarını belirtilen derecelendirme sistemi üzerinden işaretlemesi istenir. Toplam puan, ağrı ve fonksiyon alt puanlarının birleşimiyle elde edilir.

Anahtar Kelimeler

Rehabilitasyon, Klinik Ölçüm, Ağrı Değerlendirmesi, Dirsek Fonksiyonu, Öz Bildirim, PRTEE, Psikometri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Lale Altan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir).

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Lale Altan için).

Yazışma Adresi: Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı (Referanstan çıkarılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiricilerin telif hakları ve uyarlama çalışmasının sorumlu yazarının izni gerekebilir. Akademik veya klinik kullanım için spesifik izin detayları, sorumlu yazar Lale Altan ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Ücret: Ölçeğin standart klinik veya araştırma amaçlı kullanımında ücret bilgisi, orijinal telif hakkı sahiplerine ve adaptasyonu yapan ekibe bağlıdır.

Test Yılı (Uyarlama): 2010.

PDF Erişimi: Ölçeğin Türkçe versiyonunun bir kopyası, referans olarak sunulan PDF dosyasında bulunabilir. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: the-patient-rated-tennis-elbow-evaluation-toad.pdf

Referanslar

Altan, L., Ercan, İ., & Konur, S. (2010). Reliability and validity of Turkish version of The Patient Rated Tennis Elbow Evaluation. Rheumatology International, 30(8), 1049-1054. Doi: 10.1007/s00296-009-1101-6.

Lateral Epikondilit Fonksiyon Anketi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığı için buraya eklenememiştir. Maddelerin orijinal formu, referans olarak belirtilen akademik yayında (Altan et al., 2010) veya ölçeğin orijinal kaynağında (PRTEE) mevcuttur.