Birinci Basamak İçin Fiziksel Aktivite Anketi (BBFAA)

Özet

Birinci Basamak İçin Fiziksel Aktivite Anketi (BBFAA), bireylerin günlük yaşamda ve iş ortamında gerçekleştirdikleri fiziksel aktivite düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış yedi maddelik bir ölçektir. Bu anket, özellikle birinci basamak sağlık hizmetleri bağlamında, bireylerin hareketlilik düzeylerini hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2019 yılında Kaya Noğay ve Özen tarafından gerçekleştirilmiş olup, yapısal geçerliliği ve iç tutarlılığı kanıtlanmıştır. BBFAA, sonuçları dört ana düzeyde (Hareketli, Orta Derecede Hareketli, Az Hareketli ve Hareketsiz) sunarak klinik ve epidemiyolojik çalışmalara uygun bir değerlendirme aracı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

BBFAA, Fiziksel Aktivite, Birinci Basamak Sağlık, Ölçek Uyarlama, Güvenilirlik, Geçerlilik, Faktör Analizi

Yazarlar

AE. Kaya Noğay, Mehmet Özen

Amaç

BBFAA’nın temel amacı, bireylerin haftalık bazda gerçekleştirdikleri fiziksel aktivite miktarını ve türünü belirlemektir. Bu araç, özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan profesyonellerin, hastaların yaşam tarzı ve hareketlilik düzeylerine dair hızlı ve pratik bir değerlendirme yapmalarına olanak tanımak üzere geliştirilmiştir. Ölçek, kişisel iş yükü, ev işleri ve yürüme hızı gibi çeşitli aktivite alanlarını sorgulayarak kapsamlı bir hareketlilik profili çıkarmayı hedefler.

Yapısal Özellik

Ölçek, bireylerin hareketlilik durumunu değerlendiren tek boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, haftalık olarak harcanan zaman ve aktivite yoğunluğu üzerinden tanımlanan genel fiziksel aktivite düzeyi olarak kavramsallaştırılmıştır. Yapılan analizler, ölçeğin birincil olarak bu temel yapıyı ölçtüğünü ve yedi maddenin büyük ölçüde tek bir faktör altında toplandığını göstermiştir.

Geçerlilik

BBFAA’nın Türkçe uyarlamasının geçerlilik çalışması, ölçek maddelerinin ölçmek istedikleri yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini incelemek üzere yapılmıştır. Yedi maddeden oluşan ölçekte, faktör yükleri 0,251 ile 0,847 arasında değişmektedir. Bu yükler incelendiğinde, “haftada kaç saat ev işi yapıldığı” sorusunun faktör yükünün (0,251) diğer ifadelere kıyasla düşük olduğu tespit edilmiştir. Ancak, diğer altı maddenin faktör yükleri oldukça yüksek düzeylerde (0,514 ile 0,847 arasında) bulunmuştur.

Yapılan faktör analizi sonucunda elde edilen temel boyut, toplam varyansın yaklaşık %38’ini açıklamaktadır. Bu oran, fiziksel aktivitenin değerlendirilmesi ile ilgili yedi ifadenin yapı geçerliliğini desteklemektedir. Sonuçlar, ölçeğin genel olarak güçlü bir yapı geçerliliğine sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık analizi kullanılarak değerlendirilmiştir. Yapılan Cronbach Alfa (Cronbach Alfa) analizi sonucunda katsayı 0,74 olarak belirlenmiştir. Bu değer, psikometrik açıdan kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyine işaret etmektedir, yani ölçek maddeleri birbiriyle tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçmektedir.

Güvenilirlik testlerinin bir parçası olarak gerçekleştirilen temel bileşenler analizi, ölçeğin tek bir temel boyut tespit ettiğini doğrulamıştır. Bu durum, ölçeğin yapısal homojenliğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

BBFAA’nın yapı geçerliliğini test etmek amacıyla yedi maddeli ölçeğe Temel Bileşenler Analizi (Principal Components Analysis) yöntemiyle faktör analizi uygulanmıştır. Analiz sonucunda tek bir temel boyut tespit edilmiştir. Bu tek boyutlu yapı, fiziksel aktivite kavramının ölçülmesinde ölçeğin bütüncül çalıştığını göstermiştir.

Faktör analizinde örneklem yeterliliğini değerlendirmek için hesaplanan Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) (KMO Katsayısı) değeri 0,72 olarak bulunmuştur. Bu değer, örneklem büyüklüğünün ve verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermektedir. Ayrıca, faktör yapılarının anlamlılığını test eden Bartlett Küresellik Testi sonucuna göre (X²=1526.42, p=0.001), elde edilen boyutlar istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Anket (Questionnaire)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler (Adults)

Age Group: Belirtilmemiş (Genel yetişkin popülasyon)

Population Details: Birinci basamak sağlık hizmeti kullanıcıları veya genel yetişkin popülasyon.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-Report). Derecelendirme, bireyin hareket düzeyini dört kategoride sınıflandırmaktadır: Hareketli, Orta Derecede Hareketli, Az Hareketli ve Hareketsiz.

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alfa, KMO, Bartlett Testi, Yapısal Geçerlilik, Fiziksel Aktivite Ölçümü, Öz Bildirim Ölçekleri, Tıp

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Mehmet Özen)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2019 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Mehmet Özen ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

1. Kaya Noğay, AE., Özen, M. (2019). Birinci Basamak İçin Fiziksel Aktivite Anketinin Türkçe Uyarlamasının Geçerlilik ve Güvenilirliği. Konuralp Tıp Dergisi, 11(1), 1-8. doi: 10.18521/ktd.349033

Makalenin orijinal tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: konuralptipdergi.duzce.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: birinci-basamak-icin-fiziksel-aktivite-anketi-bbfaa-toad.pdf

Birinci Basamak İçin Fiziksel Aktivite Anketinin (BBFAA) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

1. Lütfen işinizin gerektirdiği fiziksel aktivitelerin türü ve miktarını belirtiniz.

2. Geçen hafta boyunca aşağıdaki aktivitelerin her birinde kaçar saat harcadınız?

3. Normal yürüyüş hızınızı nasıl tanımlarsınız?