Semptom Yorumlama Anketi

Özet

Semptom Yorumlama Anketi (SYA), bireylerin çeşitli fiziksel ve psikolojik semptomları nasıl algıladığını ve yorumladığını değerlendirmek üzere tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması Hüseyin Güleç ve Kemal Sayar tarafından 2005 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, semptomların bilişsel etiketlenmesindeki üç temel eğilimi ölçmektedir: psikolojize etme, somatize etme ve normalize etme. Bu alt ölçekler sayesinde, klinik popülasyonlarda (özellikle depresyon ve fibromiyalji hastalarında) görülen semptom algısı farklılıklarını nesnel bir şekilde ortaya koymaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki klinik araştırmalar için güçlü bir psikometri aracı olduğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Semptom Yorumlama Anketi, semptom, psikolojize, somatize, normalize, psikometri, uyarlama, Güleç ve Sayar.

Yazarlar

Hüseyin Güleç, Kemal Sayar.

[quads id=5]

Amaç

Semptom Yorumlama Anketinin temel amacı, bireylerin yaşadıkları bedensel ve duygusal semptomlara verdikleri bilişsel tepkileri sistematik olarak ölçmektir. Bu tepkiler, semptomların nedenlerine ilişkin yapılan içsel atıfları (psikolojik mi, fiziksel mi, yoksa normal mi?) kapsar. Ölçek, bireyin sağlık inançlarını ve semptom ciddiyetini nasıl değerlendirdiğini belirleyerek, özellikle psikosomatik bozukluklar ve işlevsel somatik sendromlar gibi klinik durumların anlaşılmasına katkıda bulunur.

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki ruh sağlığı uzmanları ve araştırmacılar tarafından kullanılabilirliğini sağlamayı amaçlamıştır. Elde edilen geçerlik ve güvenirlik verileri, ölçeğin psikolojik değerlendirme süreçlerinde güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Yapı

Semptom Yorumlama Anketi (SYA), semptomların bilişsel etiketlenmesini temsil eden üç temel alt yapı üzerine kurulmuştur. Bu alt yapılar, bireyin sağlık durumuyla ilgili belirsizliği nasıl çözdüğünü yansıtır:

• Psikolojize Etme: Bireyin fiziksel veya duygusal rahatsızlıkları yüksek düzeyde duygusal gerginlik, stres veya diğer psikolojik sorunlara bağlama eğilimi. Bu alt ölçek, içsel ve zihinsel nedenlere yapılan atıfları ölçer.
• Somatize Etme: Bireyin yaşadığı semptomları kesinlikle tıbbi, fiziksel veya bedensel bir hastalığın sonucu olarak görme eğilimi. Bu eğilim, genellikle tıbbi yardım arayışını ve hastalık kaygısını tetikler.
• Normalize Etme: Semptomları önemsiz, yaygın veya herkesin başına gelebilecek geçici durumlar olarak yorumlama ve ciddiyetini küçümseme eğilimi. Bu alt ölçek, semptomları reddetme veya görmezden gelme davranışını yansıtır.

Bu üç boyutun ölçülmesi, bir kişinin semptom yorumlama profilini çıkararak, uygun tedavi yaklaşımının belirlenmesine yardımcı olur.

Geçerlik

Semptom Yorumlama Anketinin Türkçe formunun geçerlik analizleri, ölçeğin klinik gruplar arasında ayrım yapma yeteneğini (ayırt edici geçerlik) incelemiştir. Yapılan analizlerde, alt ölçeklerin beklenen klinik paternleri yansıttığı tespit edilmiştir:

• Psikolojize Alt-Testi: Depresyon tanısı almış bireylerin ortalamaları, sağlıklı kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (t=2.265, p=0.025). Bu sonuç, depresyonun semptomları psikolojik nedenlerle ilişkilendirme eğilimini artırdığını doğrulamaktadır.
• Somatize Alt-Ölçeği: Tedavi arayışı içinde olan fibromiyalji hastaları, kontrol grubuna göre semptomları daha fazla somatize etme eğilimi göstermiştir (z=3.421, p=0.001). Bu, somatik hastalığı olan ve yardım arayan bireylerin semptomlarına fiziksel anlamlar yüklediğini kanıtlamaktadır.
• Normalize Alt-Ölçeği: Tedavi arayışında olmayan fibromiyalji hastaları ile kontrol grubu arasındaki fark, normalize alt-ölçeğinde ileri derece anlamlı bulunmuştur (z=3.837, p<0.001). Bu bulgu, tedavi arayışında olmayan bireylerin semptomları normalleştirerek klinik yardım ihtiyacını düşürdüğünü işaret etmektedir.

Bu istatistiksel sonuçlar, ölçeğin teorik olarak beklenen klinik farklılıkları tutarlı bir şekilde ölçebildiğini ve geçerli bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik değerlendirmesi, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri ile yapılmıştır. İç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü göstermektedir:

İç Tutarlılık (Cronbach Alfa Değerleri):

• Psikolojize Alt-Ölçeği: 0.82
• Somatize Alt-Ölçeği: 0.76
• Normalize Alt-Ölçeği: 0.82

Tüm alt ölçeklerin Cronbach Alfa değerleri, kabul edilebilir sınırların (genellikle 0.70) üzerinde olup, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Test-Tekrar Test Tutarlılığı:

Ölçeğin zamana bağlı kararlılığını gösteren test-tekrar test korelasyon katsayıları şöyledir:

• Psikolojize Alt-Ölçeği: 0.74
• Somatize Alt-Ölçeği: 0.56
• Normalize Alt-Ölçeği: 0.72

Somatize alt ölçeğinin test-tekrar test değeri nispeten düşük olsa da, genel olarak psikolojize ve normalize alt ölçeklerinin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığı belirlenmiştir.

Faktör Analizi

Semptom Yorumlama Anketinin Türkçe uyarlamasında, kaynakta açıkça belirtilmese de, üç alt ölçeğin (psikolojize, somatize, normalize) varlığı, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek üzere bir faktör analizi yapıldığını düşündürmektedir. Orijinal ölçeğin faktör yapısı, semptom yorumlamanın üç farklı ve ayrışık boyuttan oluştuğu teorisine dayanır. Bu bağlamda, yapılan faktör analizi çalışmalarının, Türkçe maddelerin de bu üçlü yapıyı koruduğunu ve faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğunu göstermesi beklenir. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin klinik değerlendirmede güvenilir bir şekilde kullanılması için esastır.

Üç faktörlü modelin başarısı, semptom algısının tek boyutlu bir süreç olmadığını, aksine bilişsel atıfların karmaşık etkileşimleriyle şekillendiğini ortaya koyar.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirim anketi. Derecelendirme sistemi kaynakta belirtilmemiştir, ancak Likert tipi ölçek kullanıldığı varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe.

Population Group: Yetişkin Klinik Popülasyonlar (Psikiyatrik ve Somatik Hastalıklar) ve Sağlıklı Yetişkin Kontrol Grupları.

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: Geçerlik çalışması, depresyon tanısı almış hastalar, tedavi arayan ve aramayan fibromiyalji hastaları ile sağlıklı bireyler üzerinde yürütülmüştür.

Test Methodology: Bireylere çeşitli semptomlara ilişkin yorumlama biçimlerini değerlendiren maddeler sunulur. Yanıtlar toplanarak psikolojize, somatize ve normalize alt ölçek puanları hesaplanır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojize, Somatizasyon, Normalizasyon, Psikolojik Değerlendirme, Geçerlik, Güvenirlik, Klinik Psikiyatri, SIQ.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor.

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor.

Correspondence Address: Sorumlu yazar Hüseyin Güleç.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama yılı 2005‘tir. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları ile ilgili kesin bilgi için sorumlu yazar (Hüseyin Güleç) veya yayıncı kuruluş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

The original PDF can be downloaded here: semptom-yorumlama-anketi-toad.pdf

Ek kaynak linki: uvt.ulakbim.gov.tr

Kaynaklar

Güleç, H. ve Sayar, K. (2005). Semptom Yorumlama Anketi Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenirliği. Klinik Psikiyatri Dergisi, 8(1), 31-36.

[quads id=5]

Semptom Yorumlama Anketinin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Semptom Yorumlama Anketinin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçeğin tam içeriği ve maddeleri için ilgili akademik yayın veya sorumlu yazarların eserlerine başvurulması gerekmektedir.