Kumar Aşerme Ölçeği

Özet

Kumar Aşerme Ölçeği (KAÖ), bireylerin kumar oynama arzusunun yoğunluğunu ve sıklığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması 2019 yılında Buran ve arkadaşları tarafından yapılmıştır. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye örnekleminde kumar aşermesi yapısını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Ölçek, özellikle patolojik kumar oynama bozukluğu olan bireylerin değerlendirilmesinde ve tedavi süreçlerinin takibinde kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin yüksek düzeyde örneklem yeterliliğine sahip olduğu belirlenmiş ve tek faktörlü güçlü bir yapı sergilediği kanıtlanmıştır. Bu tek faktörlü yapı, toplam varyansın önemli bir kısmını açıklamaktadır ve klinik uygulamalar için tutarlı bir ölçüm sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kumar, Aşerme, Patolojik Kumar Oynama, Psikometri, Güvenilirlik, Geçerlilik, Faktör Analizi, Likert Tipi Ölçek

Yazarlar

Ayşe Buran, Murat Çakıcı, Gökhan Çakır, Burcu Yılmaz

Amaç

Kumar Aşerme Ölçeği’nin temel amacı, klinik ve araştırma ortamlarında kumar aşermesi (gambling craving) olgusunun düzeyini nesnel ve nicel olarak belirlemektir. Bu araç, aşerme düzeyindeki değişimleri izleyerek tedavi etkinliğini değerlendirmede ve kumar bağımlılığı risk gruplarını tanımlamada kritik bir rol oynamaktadır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, ilgili alandaki araştırmacılara ve klinisyenlere standartlaştırılmış bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, aşermenin sadece bilişsel veya duygusal bileşenlerini değil, aynı zamanda davranışsal dürtüleri de kapsayan geniş bir yapıyı ölçme kapasitesine sahiptir. Bu sayede, kumar bağımlılığının nüksetme riskini öngörmede önemli bir gösterge olarak kullanılabilmektedir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki bağımlılık modellerinde merkezi bir rol oynayan aşerme (craving) yapısını ölçmektedir. Kumar aşermesi, bireyin kumar oynama eylemine karşı duyduğu yoğun, kontrol edilmesi zor arzu veya dürtü olarak tanımlanır. Bu yapı, genellikle bağımlılık döngüsünün sürdürülmesinde ve tedavi sonrası nüksetmede kilit bir mekanizma olarak kabul edilir.

Yapılan geçerlilik çalışmaları, ölçeğin tek boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve bu tek boyutun güçlü bir şekilde kumar aşermesi kavramını temsil ettiğini göstermiştir. Ölçek, kumar oynamaya yönelik bilişsel meşguliyet ve davranışsal eğilimleri yansıtan maddelerden oluşmaktadır.

Geçerlik

Kumar Aşerme Ölçeği’nin geçerliliği, açıklayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak incelenmiştir. Örneklem yeterliliğini değerlendirmek amacıyla yapılan analizlerde, KMO Katsayısı 0.904 gibi oldukça yüksek bir değerde bulunmuştur. Bartlett küresellik testi sonucu ise 5325.475 (p<0.001) olarak anlamlı çıkmış, bu da verilerin faktör analizi için uygun olduğunu kanıtlamıştır.

Başlangıçta iki faktörlü bir yapı elde edilse de, bir maddenin tek başına bir faktör oluşturması nedeniyle bu madde analizden çıkarılarak analizler tekrarlanmıştır. Nihai tek faktörlü yapının özdeğeri 6.236 olarak hesaplanmış ve varyansın toplam %77.94’ünü açıkladığı tespit edilmiştir. Ölçek maddelerinin faktör yükleri 0.747 ile 0.930 arasında değişmektedir. Ayrıca, dış geçerliliği test etmek amacıyla, kumar aşermesi düzeylerinin problemli ve patolojik kumar oynayanlar ile problem yaşamayan oyuncular arasında farklılaşıp farklılaşmadığı t-testi ile kontrol edilmiştir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, hem iç tutarlılık analizleri hem de test-tekrar test yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık için madde tepki istatistikleri incelenmiş ve örneklemlerde Cronbach alfa katsayıları hesaplanmıştır. Yüksek-düşük değerler karşılaştırılarak uç analizi de yapılmıştır.

Test-tekrar test güvenilirliği için, önceden iletişim bilgileri alınan katılımcılara iki hafta arayla iki uygulama yapılmıştır. İlişkiler, Pearson korelasyon katsayısı değerleri kullanılarak incelenmiş; bu değerler, ilişkinin gücünü (0.9-1 çok yüksek, 0.7-0.9 yüksek, 0.5-0.7 ortalama, 0.3-0.5 düşük ve 0-0.3 ihmal edilebilir ilişki) belirlemede kullanılmıştır. Tüm istatistiksel analizler SPSS 21.0 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Faktör Analizi

Kumar Aşerme Ölçeği’nin yapı geçerliliğini incelemek için Temel Bileşenler Analizi (Principal Components Analysis) ve varimax döndürme yöntemi kullanılmıştır. Başlangıçta yapılan analizde, varimax döndürme ile iki faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Ancak, bir maddenin tek başına bir faktör oluşturması nedeniyle, bu madde ölçekten çıkarılmıştır.

Tekrarlanan analizler sonucunda, ölçeğin güçlü bir tek faktörlü yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu tek faktör, toplam varyansın %77.94’ünü açıklamaktadır (özdeğer: 6.236). Faktör yüklerinin 0.747 ile 0.930 arasında olması, maddelerin tek bir temel psikolojik yapı altında yüksek düzeyde homojenlik gösterdiğini işaret etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type:

Geliştirme (Adaptasyon ve Geçerlilik/Güvenilirlik Çalışması)

Format:

Kağıt-Kalem veya Dijital Uygulama

Language Available:

Türkçe

Population Group:

Yetişkinler (Kumar oynama davranışı sergileyen veya patolojik kumar tanısı almış bireyler)

Age Group:

18 Yaş ve Üzeri

Population Details:

Kumar oynama davranışı sergileyen klinik ve non-klinik örneklemler.

Test Methodology:

Öz bildirim (Self-Report) Ölçeği

Anahtar Kelimeler

Kumar Aşermesi, Bağımlılık, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Test-Tekrar Test, Likert Tip, KMO, Varimax

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses:

[email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address:

Ayşe Buran (Yakın Doğu Üniversitesi, Lefkoşa, KKTC)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı (Türkçe Geçerlilik Çalışması):

2019

Kaynakça

Buran, A., Çakıcı, M., Çakır, G., ve Yılmaz, B. (2019). Kumar Aşerme Ölçeğinin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anatolian Journal of Psychiatry, 20 (Supplement Special Issue 1), 84-86. doi: 10.5455/apd.302644866

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: kumar-aserme-olcegi-toad.pdf

Kumar Aşerme Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 7’li Likert tipi ölçek kullanılarak yapılmaktadır.

1. Şu an kumar oynamak eğlenceli olurdu.

2. Şu an eğer fırsatım olsaydı muhtemelen kumar oynardım.