Cep Telefonu Bağımlılığında Aşerme Ölçeği

Özet

Cep Telefonu Bağımlılığında Aşerme Ölçeği, bireylerin cep telefonu kullanımına yönelik yaşadıkları yoğun arzu ve dürtüleri, yani aşerme düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Özer ve Özer (2018) tarafından Türkçe konuşan popülasyon için uyarlanmış ve geçerlik ile güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Ölçeğin temel amacı, mobil cihaz bağımlılığı spektrumundaki bireylerin bilişsel ve duygusal olarak deneyimledikleri aşerme yoğunluğunu kantitatif olarak belirlemektir. Bu sayede, bağımlılık düzeyinin tespiti ve ilgili tedavi yaklaşımlarının planlanması için önemli bir veri sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Cep telefonu bağımlılığı, aşerme, psikometrik özellikler, ölçek uyarlaması, davranışsal bağımlılık, geçerlik, güvenirlik

Yazarlar

Ömer Özer, Esra Özer

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, cep telefonu kullanımına yönelik ortaya çıkan psikolojik ve fizyolojik isteği (aşermeyi) ölçmek ve bu aşerme düzeyinin yoğunluğunu belirlemektir. Cep telefonu bağımlılığı, modern çağın yaygın bir davranışsal bağımlılık türü olarak kabul edilmektedir ve aşerme, bu bağımlılığın sürdürülmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara, bağımlılığın şiddetini ve bireyin cihazı kullanma dürtüsüne ne kadar güçlü bir şekilde maruz kaldığını değerlendirme imkanı sunar.

Özer ve Özer (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel olarak Türk örneklemine uygunluğunu test ederek, Türkiye’deki akademik çalışmalara ve klinik uygulamalara standart bir ölçüm aracı kazandırmayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, temel olarak aşerme (craving) psikolojik yapısını ölçmektedir. Davranışsal bağımlılıklar bağlamında aşerme, hedef davranışa (bu durumda cep telefonu kullanma) yönelik yoğun, kontrol edilemeyen bir arzu veya dürtü olarak tanımlanır. Bu yapı genellikle dört ana bileşen etrafında incelenir:

• Duygusal Aşerme: Cep telefonunu kullanma isteğiyle ilişkili olumlu veya olumsuz duygusal durumlar.
• Bilişsel Aşerme: Cep telefonu kullanımıyla ilgili sürekli meşguliyet, takıntılı düşünceler ve fanteziler.
• Davranışsal Aşerme: Aşerme durumunda cihazı kullanmak için plan yapma veya aktif olarak arama davranışları.
• Öngörülen Rahatlama: Cep telefonu kullanımının getireceği rahatlamayı veya ödülü beklentisi.

Ölçek, bu bileşenlerin her birini kapsayarak, cep telefonu bağımlılığı deneyiminin öznel yoğunluğunu değerlendirmeye yardımcı olur.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasında geçerlik çalışmaları, aracın gerçekten cep telefonu bağımlılığındaki aşerme yapısını ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması (Özer & Özer, 2018), yapı geçerliğini incelemek üzere faktör analizi yöntemlerini kullanmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültürüne uygunluğunu doğrulamayı amaçlamıştır. Ayrıca, ölçeğin diğer bağımlılık veya aşerme ölçekleriyle olan ilişkisi (yakınsak geçerlik) de araştırılmış olabilir. Kaynak metinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, çalışmanın başlığı geçerlik çalışmasının başarıyla tamamlandığını göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçüm aracının tutarlı sonuçlar verip vermediğini gösteren temel bir psikometrik özelliktir. Cep Telefonu Bağımlılığında Aşerme Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında güvenirlik, genellikle Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği de ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar üretme yeteneğini incelemek için kullanılmış olabilir. Bu çalışmalar, ölçeğin araştırma ve klinik ortamlarda güvenle kullanılabileceğini teyit etmiştir.

Faktör Analizi

Özer ve Özer (2018) tarafından yürütülen psikometrik uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Genellikle, ölçeğin Türk kültürüne transferi sırasında orijinal ölçeğin teorik olarak belirlenmiş faktör yapısının korunup korunmadığını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır. Eğer DFA öncesinde yapısal belirsizlikler varsa, Keşfedici Faktör Analizi (KFA) de kullanılmış olabilir. Bu analizler, aşerme yapısının tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuttan mı (örneğin, duygusal, bilişsel aşerme) oluştuğunu istatistiksel olarak doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon). Ölçek, yabancı dilde geliştirilmiş bir aracın Türkçe popülasyon için geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak kültüre kazandırılmış halidir.

Format: Kaynak metinde derecelendirme bilgisi spesifik olarak belirtilmemiştir, ancak bu tür psikometrik araçlar genellikle 5’li veya 7’li Likert Tipi bir dereceleme formatını kullanır (Örn: Hiçbir zaman – Her zaman).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Genç yetişkinler ve yetişkinler. Özellikle üniversite öğrencileri popülasyonunda kullanımı yaygındır.

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri (Genç yetişkinlik ve yetişkinlik dönemi).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde okuyan öğrencilerden veya genel yetişkin örneklemden toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan anket tabanlı bir psikometrik ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal bağımlılık, psikometri, mobil cihaz, ölçme ve değerlendirme, Cronbach Alfa, faktör yapısı

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ömer Özer

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Kaynak metinde belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarların çalışmayı yürüttükleri dönemdeki kurumsal adresleri için kaynak makaleye başvurulmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Ömer Özer ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynak metinde belirtilmemiştir.

Test Yılı (Uyarlama): 2018.

Kaynaklar

Ölçeğin Türkçe uyarlamasına dair detaylı bilgi ve psikometrik sonuçlar aşağıdaki referansta bulunabilir:

• Özer, Ö., & Özer, E. (2018). Cep Telefonu Bağımlılığında Aşerme Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Electronic Turkish Studies, 13(26), 953-970. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.14285

Makalenin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• cep-telefonu-bagimliliginda-aserme-olceginin-turkce-uyarlamasi-gecerlik-ve-guvenirlik-calismasi-toad.pdf

Makalenin ResearchGate üzerindeki bağlantısı:

• researchgate.net

[quads id=5]

Cep Telefonu Bağımlılığında Aşerme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak metin içeriğinde sunulmamıştır. Maddeler için orijinal makaleye (Özer & Özer, 2018) başvurulması gerekmektedir.