Alkol Bağımlısı Erkek Hastalarda Aşerme Tipoloji Ölçeği

Özet

Alkol Bağımlısı Erkek Hastalarda Aşerme Tipoloji Ölçeği (CTQ-T), orijinali Craving Typology Questionnaire (CTQ) olan psikometrik aracın Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, alkol bağımlılığı tanısı almış erkek hastalarda alkole yönelik aşermenin farklı tipolojik boyutlarını ve yoğunluğunu ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin uyarlama ve doğrulama çalışması 2016 yılında Evren ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiş olup, alkol kullanım bozukluklarında nüks riskini ve tedavi etkinliğini değerlendirmede önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

CTQ-T, aşermenin tek boyutlu bir olgudan ziyade, ödül bekleyen, rahatlama amaçlı veya zorlantılı gibi çeşitli motivasyonel faktörlere dayanan çok boyutlu bir yapı olduğunu varsayar. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda da geçerli ve güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Alkol bağımlılığı, Aşerme, Craving Typology Questionnaire, CTQ, Uyarlama çalışması, Psikometri, Likert ölçeği, Alkol kullanım bozukluğu.

Yazarlar

Cüneyt Evren, Gökhan Umut, Rabia Ağaçhanlı, Burcu Evren, Murat Bozkurt, Yasin Can.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, alkol bağımlılığı tedavisi gören erkek hastalarda ortaya çıkan alkol aşermesinin tipolojik yapısını (alt boyutlarını) ve şiddetini değerlendirmektir. Bu tipolojik ayrım, klinisyenlerin hastanın aşermesini tetikleyen spesifik faktörleri (örneğin, negatif duygulanım, ödül beklentisi) belirlemesine olanak tanır.

Uyarlama çalışması, orijinal CTQ’nun psikometrik özelliklerinin Türkiye’deki klinik popülasyon için geçerliliğini ve güvenilirliğini kanıtlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, madde kullanım bozuklukları alanında uluslararası geçerliliği olan bir aracın Türkçe literatürüne kazandırılması amaçlanmıştır.

Yapı

Alkol Bağımlısı Erkek Hastalarda Aşerme Tipoloji Ölçeği, bağımlılık literatüründe merkezi bir rol oynayan aşerme (craving) yapısını ölçer. Bu yapı, genellikle dört veya beş farklı alt boyutta incelenir ve her bir alt boyut, alkol kullanma motivasyonundaki farklı bir mekanizmayı temsil eder. CTQ, bu alt tipleri ölçerek hastanın motivasyonel profilini detaylandırır.

Ölçek toplam 20 maddeden oluşmaktadır ve yanıtlar 5’li Likert ölçeği formatında derecelendirilir. Derecelendirme sistemi 1 (kesinlikle yanlış) ile 5 (kesinlikle doğru) arasında değişmektedir, bu da katılımcıların maddelerde ifade edilen durumları ne ölçüde deneyimlediklerini belirtmelerini sağlar.

Geçerlik

Evren ve arkadaşları (2016) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği faktör analizi yöntemleriyle titizlikle incelenmiştir. Yapılan analizler, CTQ-T’nin orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısını koruduğunu ve alkol bağımlısı erkek hastalarda aşermenin farklı yönlerini başarıyla temsil ettiğini göstermiştir.

Geçerlik testleri, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ölçtüğünü doğrulamıştır. Her ne kadar kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları verilmemiş olsa da, yayımlanan makale, ölçeğin geçerlik standartlarını karşıladığını belirtmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık analizleri (Cronbach Alfa katsayısı) aracılığıyla değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışması, CTQ-T’nin genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin birbirleriyle tutarlı olduğunu ve aynı temel psikolojik yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Ayrıca, ölçeğin her bir alt boyutunun da kendi içinde yeterli düzeyde iç tutarlılık sergilemesi, farklı aşerme tiplerinin güvenilir bir şekilde ayrıştırılabildiğini kanıtlamaktadır. Güvenirlik sonuçları, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında stabil ve tutarlı ölçümler yapabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

CTQ’nun Türk popülasyonuna uyarlanması sürecinde, yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin 20 maddesinin hangi alt faktörler altında toplandığını ve bu faktörlerin aşermenin farklı tiplerini ne kadar iyi açıkladığını incelemiştir. Orijinal CTQ’nun teorik olarak dört veya beş faktörlü yapısı, Türkçe versiyonunda da doğrulanmıştır.

Faktör analizleri, ölçeğin Türkçe formunun, alkol bağımlılığında görülen zorlantılı aşerme, ödül beklentisi kaynaklı aşerme ve negatif duygusal durumdan kaçınma amaçlı aşerme gibi kritik alt boyutları ayırt etme yeteneğine sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Çok Boyutlu Psikometrik Ölçek)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (20 madde)

Language Available: Türkçe (Orijinal: İngilizce)

Population Group: Klinik Popülasyon

Age Group: Yetişkin

Population Details: Alkol bağımlılığı tanısı almış ve tedavi gören erkek hastalar.

Test Methodology: 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılmaktadır (1: kesinlikle yanlış, 5: kesinlikle doğru).

Anahtar Kelimeler

Bağımlılık, Alkol bağımlılığı, Aşerme tipleri, CTQ-T, Klinik psikoloji, Nüks tahmini, Çok boyutlu ölçüm.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazar Gökhan Umut: [email protected]

Correspondence Address: Çalışmanın yapıldığı kurum veya sorumlu yazarın güncel iletişim bilgileri için makaleye başvurulmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Gökhan Umut ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Telif hakları ve kullanım ücretleri (varsa) hakkında bilgi yazar aracılığıyla edinilebilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2016.

Orijinal makale bağlantısı: dusunenadamdergisi.org

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir: erkek-alkol-bagimlisi-hastalarda-aserme-tipoloji-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Evren, C., Umut, G., Agachanli, R., Evren, B., Bozkurt, M., & Can, Y. (2016). Validation study of the Turkish version of the Craving Typology Questionnaire (CTQ) in male alcohol-dependent patients. Dusunen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 29(3), 219-226. doi: 10.5350/DAJPN2016290303

Alkol Bağımlısı Erkek Hastalarda Aşerme Tipoloji Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek toplam 20 maddeden oluşmaktadır. Maddelerin tam metni bu veri tabanında mevcut değildir. Lütfen maddelerin orijinal içeriği için yukarıdaki referans makaleye başvurunuz.