Akıllı Telefon Aşerme Ölçeği

Özet

Akıllı Telefon Aşerme Ölçeği (ATAÖ), bireylerin akıllı telefon kullanımına yönelik yaşadıkları aşerme düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş uyarlama bir ölçektir. Ölçek, orijinal olarak alkol aşermesini ölçen Penn Alkol Aşerme Ölçeği’nin (PACS) temel alınarak Türk kültürüne adapte edilmiş halidir. ATAÖ, tek boyutlu bir yapıya sahip olup, akıllı telefon aşermesinin şiddetini, sıklığını ve yoğunluğunu değerlendiren toplam beş maddeden oluşmaktadır.

Mustafa Savcı tarafından 2019 yılında yapılan geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olduğunu göstermiştir. ATAÖ, özellikle genç yetişkin popülasyonlarda akıllı telefon kullanımına bağlı davranışsal bağımlılık eğilimlerini ve aşerme fenomenini incelemek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Akıllı Telefon Aşerme Ölçeği, ATAÖ, akıllı telefon bağımlılığı, aşerme, Penn Alkol Aşerme Ölçeği, psikometri, geçerlilik, güvenilirlik.

Yazarlar

Mustafa Savcı

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin akıllı telefon kullanımına dair hissettikleri psikolojik ve fizyolojik aşerme (craving) düzeylerinin şiddetini ve sıklığını ölçmektir. Ölçek, madde bağımlılığı alanında kullanılan bir aracın yapısını koruyarak, hedef davranışı akıllı telefon kullanımına uyarlamıştır. Bu uyarlama, akıllı telefon kullanımının potansiyel bağımlılık boyutlarını incelemeyi amaçlamaktadır.

ATAÖ, araştırmacılara ve klinisyenlere akıllı telefon bağımlılığı literatüründe kritik bir değişken olan aşerme olgusunu güvenilir ve geçerli bir şekilde nicel olarak değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Yapı/Kavram

Ölçek, bağımlılık literatürünün temel kavramlarından biri olan “aşerme” (craving) yapısını ölçmektedir. Akıllı telefon aşermesi, bireyin cihazı kullanmaya yönelik yoğun, dürtüsel bir arzu duyması ve bu arzuya karşı koymakta zorlanması durumu olarak tanımlanır. Bu yapı, bilişsel meşguliyet ve davranışsal dürtü bileşenlerini içermektedir.

Yapılan faktör analizleri sonucunda, ölçeğin tek boyutlu bir yapı sergilediği belirlenmiştir. Bu tek boyut, akıllı telefon kullanımına yönelik genel aşerme şiddetini temsil etmektedir ve toplam varyansın önemli bir kısmını açıklamaktadır.

Geçerlik

ATAÖ’nün yapı geçerliliği, 109 üniversite öğrencisinden (70 kadın ve 39 erkek) oluşan bir örneklem üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak incelenmiştir. Veri setinin AFA’ya uygunluğu, istatistiksel testlerle değerlendirilmiştir.

• Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı: 0.84 olarak saptanmıştır, bu da verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermektedir.
• Barlett’s Sphericity Testi: χ2=506.94 ve p<0.001 olarak anlamlı bulunmuştur, bu da maddeler arasında yeterli korelasyonun varlığını kanıtlamıştır.

Bu sonuçlar, ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

ATAÖ’nün güvenilirliği, farklı yöntemler ve örneklemler kullanılarak detaylı bir şekilde incelenmiştir. Kullanılan yöntemler arasında test-tekrar test güvenilirliği, Cronbach α iç tutarlılık katsayısı ve düzeltilmiş madde toplam korelasyonları bulunmaktadır.

• Test-Tekrar Test Güvenilirliği: Katsayı 0.79 olarak hesaplanmıştır, bu da ölçeğin zaman içinde tutarlılığını göstermektedir.
• İç Tutarlılık (Cronbach α): Üç farklı örneklemde (AFA, DFA ve ölçüt geçerliliği) tutarlılık katsayıları birbirine yakın ve yüksek bulunmuştur:
  • AFA örnekleminde: 0.77
  • DFA örnekleminde: 0.78
  • Ölçüt geçerliliği örnekleminde: 0.77

Elde edilen tüm güvenilirlik katsayıları, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin Faktör Analizi (AFA), beş madde üzerinden Temel Bileşenler Analizi tekniği ile gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda öz-değeri 1’in üzerinde olan tek bir faktör belirlenmiştir.

Bu tek faktörün öz-değeri 2.674 olarak saptanmış ve bu yapı, varyansın %53.48’ini açıklamıştır. Geriye kalan faktörlerin öz-değerleri 1’in altında olduğu için, ölçek tek boyutlu bir yapı olarak kabul edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapısıyla (tek boyutlu aşerme kavramı) uyumlu olduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Beş maddeden oluşan, tek boyutlu öz bildirim ölçeği.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler, özellikle üniversite öğrencileri.

Age Group: Genç yetişkinler (Çalışma üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır).

Population Details: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları, üniversite öğrencisi örneklemleri üzerinde yapılmıştır (AFA örneklemi: 109 öğrenci).

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği. Derecelendirme sistemi kaynakta detaylı belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal bağımlılık, Tek boyutlu yapı, Öz-değer, KMO, Test-tekrar test, İç tutarlılık, Ölçek uyarlaması, Fırat Üniversitesi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Mustafa Savcı (Fırat Üniversitesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin alınması ve olası ücret bilgileri için sorumlu yazar Mustafa Savcı ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilir.

Ek Bilgi: Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: akilli-telefon-aserme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Savcı, M. (2019). Akıllı Telefon Aşerme Ölçeğinin geçerliliği ve güvenilirliği: Penn Alkol Aşerme Ölçeğinin Türk kültürüne Akıllı Telefon Aşerme Ölçeği olarak değiştirilmesi ve uyarlaması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 20. doi: 10.5455/apd.13549

[quads id=5]

Akıllı Telefon Aşerme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• tek boyut ve beş madde
• Son bir haftayı dikkate aldığınızda, en şiddetli noktasında, akıllı telefon aşermeniz ne kadar güçlüydü?

Derecelendirme sistemi kaynakta belirtilmemiştir.