Aşerme (Alkol Kullanma İsteği) İnançları Ölçeği

Özet

Aşerme (Alkol Kullanma İsteği) İnançları Ölçeği, bireylerin alkol Aşerme deneyimleri hakkındaki bilişsel inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal olarak İngilizce hazırlanan Aşerme İnançları Ölçeği’nin (Craving Beliefs Questionnaire – CBQ) Türk kültürüne Uyarlama çalışmasının ürünüdür. Ölçeğin Türk örneklemindeki öncül Psikometri özelliklerini değerlendiren çalışma, 2016 yılında Altınöz ve arkadaşları tarafından yayımlanmıştır. Ölçek, alkol Alkol Kullanım Bozukluğu olan bireylerin aşermeye yönelik sahip olduğu işlevsiz inançları tespit etmede kritik bir rol oynamaktadır.

Ölçek, aşermenin kaçınılmazlığı, kontrol edilemezliği ve alkol kullanma ihtiyacının şiddeti gibi temel inanç alanlarına odaklanır. Bu bilişsel yapılar, madde kullanım bozukluklarının sürdürülmesinde merkezi bir mekanizma olarak kabul edildiğinden, ölçek klinik değerlendirme ve tedavi planlaması için önemli veriler sunar. Derecelendirme formatı 7’li Likert Ölçeği tipindedir.

Anahtar Kelimeler

Aşerme, Alkol Kullanım Bozukluğu, Bilişsel İnançlar, Psikometri, Uyarlama, Bağımlılık, Değerlendirme, Likert Ölçeği

Yazarlar

Altınöz, A.E., Aslan, S., Uğurlu, M., Özdel, K., Sargın, A.E., & Türkçapar, M.H.

Amaç

Aşerme (Alkol Kullanma İsteği) İnançları Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin alkol Aşerme durumlarına dair geliştirdikleri özgül bilişsel inanç kalıplarını nicel olarak belirlemektir. Bu inançlar genellikle aşermenin gücüne, olumsuz duygusal durumları hafifletme yeteneğine ve alkol kullanımını tetiklemedeki rolüne ilişkindir.

Ölçek, özellikle Alkol Kullanım Bozukluğu tedavisi gören hastalarda, nüks riskini artıran ve bilişsel davranışçı terapi (BDT) yaklaşımlarıyla hedeflenmesi gereken temel hatalı düşünce yapılarını ortaya çıkarmayı hedefler. Bu sayede klinik müdahalelerin etkinliği artırılabilir.

Yapı

Ölçek, aşermenin bilişsel modeline dayanmaktadır. Bu model, aşermenin sadece fizyolojik bir tepki değil, aynı zamanda kişinin bu tepkiyi yorumlama biçimiyle şekillenen bir deneyim olduğunu varsayar. Ölçülen temel yapı, aşermeye dair işlevsiz inançlardır.

Bu işlevsiz inançlar genellikle üç ana tema etrafında toplanır: Kontrol Kaybı İnancı (aşerme başladığında durdurulamayacağı), Kaçınılmazlık İnancı (aşermenin mutlak olarak alkol kullanımına yol açacağı) ve Duygusal Rahatlama İnancı (aşermenin tek amacının olumsuz duygusal durumları hafifletmek olduğu). Ölçek bu faktörlerin Türk örnekleminde geçerliliğini araştırmayı amaçlamıştır.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayılarına dair detaylı bilgi sunulmamıştır. Ancak, Altınöz ve arkadaşlarının 2016 yılındaki uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültüründeki yapısal geçerliğini incelemeyi amaçlamıştır. Genellikle bu tür çalışmalarda, ölçeğin yapı geçerliği (faktör analizi) ve kriter geçerliği (eş zamanlı olarak ölçülen diğer alkol bağımlılığı ve Aşerme ölçekleri ile korelasyonu) değerlendirilir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta spesifik güvenirlik katsayılarına dair detaylı bilgi sunulmamıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliğinin incelenmiş olması beklenmektedir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçmede ne kadar başarılı olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısı çok boyutludur ve birden fazla alt boyutu ölçer. Altınöz ve arkadaşlarının çalışmasında, ölçeğin Türkçeye çevirisinden sonra, faktör yapısının orijinal ölçekle uyumlu olup olmadığını belirlemek için doğrulayıcı veya açıklayıcı faktör analizleri (DFA/AFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı bilişsel inanç boyutlarının Türk örnekleminde de ayrıştığını doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Bireyin kendi raporuna dayalı öz bildirim ölçeği.

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Alkol kullanım bozukluğu tanısı almış veya alkol aşermesi yaşayan yetişkin bireyler.

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: Altınöz et al. (2016) çalışması, Türk klinik örneklemini kullanmıştır.

Test Methodology: 7’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilir (Örneğin, 1 = Kesinlikle katılmıyorum, 7 = Kesinlikle katılıyorum). Yüksek puanlar, aşermeye dair daha işlevsiz ve güçlü inançlara sahip olunduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

CBQ, Alkol Bağımlılığı, Bilişsel Davranışçı Terapi, Aşerme İnançları, Klinik Değerlendirme, Türk Örneklemi, Alkol Kullanım Bozukluğu

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ercan Altınöz

Author ORCID Identifier: Sağlanmamıştır.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sağlanmamıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve tam madde setinin kullanımı için sorumlu yazar (Ercan Altınöz) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynakça

Altınöz, A.E., Aslan, S., Uğurlu, M., Özdel, K., Sargın, A.E., & Türkçapar, M.H. (2016). Measuring the beliefs on alcohol craving by using craving beliefs questionnaire: preliminary results of its psychometric properties in a Turkish sample. Journal of Substance Use, 1-5. doi: 10.3109/14659891.2015.1056852

Aşerme (Alkol Kullanma İsteği) İnançları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle bu platformda yayımlanmamaktadır. Ölçeğin tam içeriği ve uygulama detayları için orijinal kaynakça incelenmeli veya sorumlu yazarla iletişime geçilmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• aserme-alkol-kullanma-istegi-inanclari-olcegi-toad.pdf