Koronavirüs hastalığı ile ilgili peritravmatik hastalık indeksi (KPHI)

Özet

Koronavirüs Hastalığı İle İlgili Peritravmatik Hastalık İndeksi (KPHI), 2019 Koronavirüs hastalığı (COVID-19) pandemisi ile ilişkili olarak bireylerin yaşadığı peritravmatik sıkıntıyı değerlendirmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış 19 maddelik bir ölçektir. Ölçek, özellikle kriz anlarında ortaya çıkan psikolojik tepkileri, davranışsal ve bilişsel değişiklikleri ölçmeyi hedefler.

KPHI, dört ana faktör altında toplanan maddelerden oluşur: Olumsuz Ruh Hali, Davranış ve Bilişsel Yeteneklerdeki Değişiklikler, Yorgunluk ve Hiperaktivite, ve Somatizasyon. Ölçeğin Türkçe versiyonunun güvenirlik ve geçerlik çalışması Karadağ ve Kokaçya (2021) tarafından yapılmış olup, toplam ölçek için Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı 0,842 olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

COVID-19, Peritravmatik Sıkıntı, Psikolojik Stres, Uyarlama, Psikometri, Koronavirüs, KPHI, Travma.

Yazarlar

Mehmet Karadağ, Mehmet Hanifi Kokaçya.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, COVID-19 salgını sırasında veya hemen sonrasında bireylerin deneyimlediği travmatik olaylara bağlı olarak gelişen psikolojik sıkıntı düzeyini ölçmektir. Bu endeks, akut stres tepkilerini ve potansiyel olarak post-travmatik stres bozukluğunun (PTSD) erken belirtilerini tespit etmede klinisyenlere ve araştırmacılara yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır.

KPHI, özellikle salgın gibi kitlesel stres yaratan olayların ardından bireylerin yaşadığı olumsuz duygusal durumları, bilişsel işlev bozukluklarını ve fizyolojik belirtileri nicel olarak değerlendirerek, psikolojik açıdan risk altındaki popülasyonların belirlenmesine olanak tanır. Ölçek, peritravmatik dönemdeki stres tepkilerinin yoğunluğunu belirlemek için önemli bir araçtır.

Yapı

KPHI, bireylerin bir travmatik deneyime (bu bağlamda COVID-19 salgını) verdikleri bilişsel, duygusal ve fiziksel tepkileri kapsayan peritravmatik stres ve sıkıntı yapısını ölçmektedir. Ölçek, 19 maddeden oluşmakta ve dört ana boyutu kapsamaktadır. Bu boyutlar, travmatik sıkıntının farklı, ancak ilişkili bileşenlerini temsil eder.

Ölçekte herhangi bir ters kodlanmış madde bulunmamaktadır. Puanlama, maddelerin derecelendirme ölçeğine göre toplanmasıyla yapılır ve toplam puan 0 ile 76 arasında değişir. Yüksek toplam puan, bireyin COVID-19 kriziyle ilişkili olarak yüksek düzeyde peritravmatik sıkıntı yaşadığını gösterir.

Geçerlik

Koronavirüs Hastalığı İle İlgili Peritravmatik Hastalık İndeksi’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışması, Karadağ ve Kokaçya (2021) tarafından yürütülmüştür. Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak Türk kültürüne ve diline uygunluğunu doğrulamıştır. Makalede detaylı geçerlik analizleri (örneğin, yapı geçerliği için doğrulayıcı faktör analizi veya ölçüt bağımlı geçerlik) sonuçları sunulmuş olup, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğü belirtilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa değeri ile değerlendirilmiştir. Türkçe versiyonunun toplam ölçek puanı için hesaplanan Cronbach alfa değeri 0,842 olarak bildirilmiştir. Bu değer, psikometrik standartlara göre ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve 19 maddenin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik katsayısı, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında stabil ve güvenilir sonuçlar üretebileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

KPHI, faktör analizi sonuçlarına göre dört farklı alt boyuttan oluşan yapısal bir bütünlük sergilemektedir. Bu dört faktör, COVID-19 pandemisi sırasında yaşanan stresin çok yönlü doğasını yansıtmaktadır:

• Olumsuz Ruh Hali: Madde 1’den 4’e kadar olan maddeleri kapsar. Bu alt boyutun puan aralığı 0-16’dır.
• Davranış ve Bilişsel Yeteneklerdeki Değişiklikler: Madde 5’ten 9’a kadar olan maddeleri kapsar. Bu alt boyutun puan aralığı 0-20’dir.
• Yorgunluk ve Hiperaktivite: Madde 10’dan 14’e kadar olan maddeleri kapsar. Bu alt boyutun puan aralığı 0-20’dir.
• Somatizasyon: Madde 15’ten 19’a kadar olan maddeleri kapsar. Bu alt boyutun puan aralığı 0-20’dir.

Dört alt boyuttan elde edilen puanların toplamı, bireyin genel peritravmatik sıkıntı düzeyini temsil eden toplam ölçek puanını (0-76) oluşturur. Faktör yapısı, ölçeğin klinik değerlendirme ve spesifik müdahale planlaması için alt boyut bazında bilgi sağlamasına olanak tanır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Orijinal ölçeğin Türkçe adaptasyonu).

Format: 19 maddeden oluşan öz bildirim ölçeğidir. Puanlama, büyük olasılıkla 4 veya 5 seçenekli Likert tipi bir derecelendirme kullanılarak yapılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyonu ve özellikle Koronavirüs salgınından doğrudan veya dolaylı olarak etkilenen bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması, Türkiye’deki yetişkin örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireyin, yaşadığı stresli olaya ilişkin duygusal, bilişsel ve fiziksel tepkilerini belirli bir zaman dilimi içinde derecelendirmesine dayanan nicel bir ölçme aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Peritravmatik Sıkıntı İndeksi, COVID-19 Stresi, Faktör Yapısı, Psikolojik Tepki, Somatizasyon, Uyarlama Çalışması.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi kaynakta mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Mehmet Hanifi Kokaçya).

Yazışma Adresi: Yazışma adresi bilgisi kaynakta açıkça belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için, sorumlu yazar Mehmet Hanifi Kokaçya ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izni ve olası ücretlendirme politikaları hakkında spesifik bilgi için yazarlarla doğrudan temasa geçilmesi tavsiye edilir.

Kaynaklar

• Karadağ, M., & Kokaçya, M. H.(2021). Reliability and validity study of the turkish version of the covid-19 peritraumatic distress index. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 22(5), 237-243. doi: 10.5152/alphapsychiatry.2021.21337.

Makalenin orijinal bağlantısı: alpha-psychiatry.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: koronavirus-hastaligi-ile-ilgili-peritravmatik-hastalik-indeksi-kphi-toad.pdf

[quads id=5]

Koronavirüs hastalığı ile ilgili peritravmatik hastalık indeksi (KPHI) Maddeleri

ÖNEMLİ: Kaynak içerikte ölçeğin ham maddeleri listelenmemiştir; ancak maddelerin alt boyutlara göre gruplandırılması ve puan aralıkları aşağıda sunulmuştur:

• Olumsuz Ruh Hali: Madde 1, 2, 3, 4 toplamı (Minimum Puan: 0, Maksimum Puan: 16).
• Davranış ve Bilişsel Yeteneklerdeki Değişiklikler: Madde 5, 6, 7, 8, 9 toplamı (Minimum Puan: 0, Maksimum Puan: 20).
• Yorgunluk ve Hiperaktivite: Madde 10, 11, 12, 13, 14 toplamı (Minimum Puan: 0, Maksimum Puan: 20).
• Somatizasyon: Madde 15, 16, 17, 18, 19 toplamı (Minimum Puan: 0, Maksimum Puan: 20).

Ölçek toplam puanı 19 maddeden oluşmaktadır ve 0 ile 76 değerleri arasında değişmektedir. Ölçekte herhangi bir ters kodlama bulunmamaktadır.