Diyabet İle İlgili Sorunlu Alanlar Ölçeği (Problem Areas in Diabetes)

Özet

Diyabet İle İlgili Sorunlu Alanlar Ölçeği (DİSA), orijinal adı Problem Areas in Diabetes (PAID) olan psikometrik bir aracın Türkçeye uyarlama çalışmasıdır. Bu ölçek, Diyabet [3] hastalarının hastalık yönetimi sırasında yaşadıkları duygusal, psikososyal ve davranışsal zorlukları ve stresli alanları belirlemeyi amaçlar. Ölçeğin Türk diyabet [4] hastaları popülasyonu için uygunluğunun değerlendirilmesi, Fatma Yılmaz tarafından 2011 yılında tamamlanan bir Yüksek lisans tezi [2] kapsamında gerçekleştirilmiştir. DİSA, diyabetle ilgili sıkıntı (distress) düzeyini ölçmekte kritik bir rol oynar ve klinik uygulamada hastaların yaşam kalitesini ve tedavi uyumunu etkileyen sorunlu noktaların saptanmasına yardımcı olur.

Anahtar Kelimeler

Diyabet, Psikososyal Sorunlar, Diyabetik Sıkıntı, Ölçek Uyarlaması, Sağlık Psikolojisi, Yaşam Kalitesi, Psikometri [2].

Yazarlar

Fatma Yılmaz (Uyarlayan).

Amaç

Diyabet İle İlgili Sorunlu Alanlar Ölçeği’nin temel amacı, diyabetli bireylerin hastalıklarının yönetimi ve günlük yaşamlarıyla ilgili deneyimledikleri stres, kaygı ve duygusal zorlukların derecesini ve türünü ölçmektir. Orijinal olarak İngilizce geliştirilen PAID ölçeği, diyabetin psikolojik yükünü sistematik bir şekilde değerlendirmek için tasarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, DİSA Ölçeği’nin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, geçerliğini ve güvenirliğini sağlayarak, Türkiye’deki klinisyenlerin ve araştırmacıların bu önemli psikososyal yapıyı ölçmelerini sağlamayı hedeflemiştir.

Diyabet [5] yönetimi, sürekli dikkat ve özveri gerektirdiğinden, bireylerde zamanla yorgunluk, hayal kırıklığı ve duygusal tükenmişliğe yol açabilir. Bu ölçek, özellikle beslenme, egzersiz, ilaç kullanımı ve komplikasyon korkusu gibi alanlarda yaşanan sorunların şiddetini tespit ederek, kişiye özel psikolojik destek programlarının geliştirilmesine zemin hazırlar.

Yapı

Diyabet İle İlgili Sorunlu Alanlar Ölçeği (DİSA), diyabetik sıkıntı (diabetic distress) adı verilen psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, depresyon veya genel kaygıdan farklı olarak, doğrudan diyabetin yönetimi ve etkileriyle ilişkili spesifik duygusal yükü ifade eder. Ölçek genellikle, diyabetin dört ana yönetim alanında yoğunlaşan sorunları kapsamaktadır: duygusal sorunlar, tedavi rejimi sorunları, yeme sorunları ve destek/sosyal sorunlar.

Ölçek maddeleri, bireylerin kendi kendilerine uyguladıkları tedavi (örneğin, kan şekeri takibi), diyet kısıtlamaları, sosyal ilişkilerde destek eksikliği ve kronik bir hastalıkla yaşamanın getirdiği genel stres hakkındaki algılarını değerlendirir. Yüksek puanlar, bireyin diyabet yönetimi konusunda önemli ölçüde sıkıntı yaşadığını ve muhtemelen psikolojik müdahaleye ihtiyaç duyduğunu gösterir.

Geçerlik

Diyabet İle İlgili Sorunlu Alanlar Ölçeği’nin Türk popülasyonu için geçerlik [2] çalışmaları, Fatma Yılmaz’ın 2011 tarihli yüksek lisans tezinde detaylı olarak sunulmuştur. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinde içerik geçerliği, yapı geçerliği ve muhtemelen ölçüt geçerliği analizleri yapılmıştır. Yapı geçerliği analizleri, ölçeğin Türk kültüründe de orijinal yapısını (faktör yapısını) koruyup korumadığını belirlemek için kritik öneme sahiptir. İlgili teze YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (reliability) bilgileri de uyarlama çalışmasının temel bileşenlerindendir ve Yılmaz (2011) tarafından gerçekleştirilen tezde rapor edilmiştir. Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemlerini içerir. Bu analizler, DİSA Ölçeği’nin Türk diyabetli bireyler arasında tutarlı ve tekrarlanabilir ölçümler yapabildiğini göstermek üzere tasarlanmıştır. Detaylı güvenirlik katsayıları için tezin incelenmesi gerekmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarında faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısının yeni kültüre aktarılırken korunup korunmadığını test etmek için zorunludur. Fatma Yılmaz’ın çalışmasında, Diyabet İle İlgili Sorunlu Alanlar Ölçeği’nin (PAID) çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını tespit etmek amacıyla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, diyabetik sıkıntı yapısının farklı alt boyutlarının (örneğin, yeme sorunları, tedavi stresi) Türk hastalarda da ayrıştığını ve anlamlı olduğunu doğrulamayı amaçlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Çalışması (Orijinal ölçek: Problem Areas in Diabetes – PAID)

Format: Bildirime Dayalı Öz Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Questionnaire)

Maddeler: Orijinal PAID ölçeği 20 maddeden oluşmaktadır. Türk uyarlamasındaki madde sayısı ve yapısı, uyarlama tezinde belirtilmiştir.

Derecelendirme: Orijinal ölçek genellikle 5 veya 6 noktalı Likert tipi bir derecelendirme kullanır (örneğin, 0 = Hiç sorun değil; 5 = Büyük bir sorun). Uyarlama çalışmasının kullandığı spesifik derecelendirme tezin içinde yer almaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Diyabet [6] hastaları (Tip 1 veya Tip 2)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türk popülasyonunda diyabet tanısı almış bireyler. Detaylı örneklem büyüklüğü ve demografik bilgiler tezde mevcuttur.

Test Metodolojisi: Psikometrik uyarlama [2] ve kültürel eşdeğerlik çalışmaları.

Anahtar Kelimeler

PAID, DİSA, Diyabetik Stres, Geçerlik [3], Güvenirlik, Sağlık Davranışı, İstanbul Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçeye uyarlanma yılı 2011‘dir. Ölçeğin ticari kullanımına veya yayınlanmasına ilişkin izinler, sorumlu yazar Fatma Yılmaz ve orijinal ölçeğin geliştiricilerinden (PAID) alınmalıdır. Türk uyarlaması, bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirildiği için, akademik kullanımı genellikle referans gösterilerek mümkündür.

Kaynaklar

Yılmaz, F. (2011). Diyabet ile İlgili Sorunlu Alanlar(DİSA) Ölçeği’nin Türk diyabetliler için uygunluğunun değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Bu tezin tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi aracılığıyla ulaşılabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: diyabet-ile-ilgili-sorunlu-alanlar-olcegi-problem-areas-in-diabetes-toad.pdf

Diyabet İle İlgili Sorunlu Alanlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddeler, yalnızca tezin tam metninde (Yılmaz, 2011) veya orijinal ölçeğin (PAID) kullanım kılavuzunda bulunabilir. Ölçek maddeleri, kullanım izni ve telif hakları nedeniyle burada listelenmemektedir.