Kitap Okuma Alışkanlığına İlişkin Tutum Ölçeği

Özet

Kitap Okuma Alışkanlığına İlişkin Tutum Ölçeği (KÖATÖ), Mehmet Nuri Gömleksiz tarafından 2004 yılında geliştirilmiş, bireylerin kitap okumaya yönelik duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimlerini ölçmeyi amaçlayan bir tutum ölçeğidir. Ölçek, özellikle öğrencilerin ve genç yetişkinlerin kitap okuma eylemine karşı geliştirdikleri olumlu veya olumsuz tutumları sistematik bir şekilde değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu araç, okuma alışkanlıklarının geliştirilmesine yönelik eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede ve okuma motivasyonunu inceleyen araştırmalarda temel bir ölçüm aracı olarak kullanılmaktadır.

Ölçek geliştirme çalışmasında, aracın psikometrik özellikleri incelenmiş ve tatmin edici düzeyde geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahip olduğu belirlenmiştir. KÖATÖ, 5’li Likert ölçeği formatında 30 maddeden oluşmaktadır ve okuma tutumunun farklı boyutlarını kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kitap okuma, okuma alışkanlığı, tutum ölçeği, psikometrik özellikler, eğitim psikolojisi, okuma motivasyonu, Cronbach Alpha, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Mehmet Nuri Gömleksiz

Amaç

Kitap Okuma Alışkanlığına İlişkin Tutum Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kitap okuma eylemine karşı besledikleri olumlu veya olumsuz tutumları nesnel bir şekilde ölçmektir. Geliştirme çalışması, özellikle Türkiye’deki eğitim ortamlarında okuma alışkanlıklarının belirlenmesi ve teşvik edilmesi ihtiyacına yanıt olarak yapılmıştır. Ölçek, bireylerin kitap okumaya ne kadar değer verdiğini, okumayı ne kadar keyifli bulduğunu ve okuma eylemine yönelik algılanan engelleri ortaya koyarak, eğitimcilerin ve araştırmacıların hedef kitlelerinin okuma kültürüne dair derinlemesine bilgi edinmelerini sağlar.

Bu araç, sadece mevcut tutumu belirlemekle kalmaz, aynı zamanda kitap okuma alışkanlığını etkileyen potansiyel değişkenleri (örneğin, cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi) inceleyen araştırmalar için de temel veri toplama aracı olarak hizmet eder. Ölçek, sonuç olarak okuma tutumunu iyileştirmeye yönelik müdahale programlarının tasarlanmasına zemin hazırlar.

Yapı

KÖATÖ, psikolojik ölçümde “tutum” yapısını hedef almaktadır. Tutum, bireyin belirli bir objeye, duruma veya eyleme karşı gösterdiği öğrenilmiş, tutarlı ve değerlendirici tepkidir. Bu ölçek özelinde yapı, bireyin kitap okuma eylemine yönelik geliştirdiği üç temel bileşeni ölçer:

• Duygusal Bileşen: Kitap okumaktan alınan keyif, sıkıcılık algısı veya sevgi gibi hisler. (Örn: “Kitap okumayı sevmiyorum.”)
• Bilişsel Bileşen: Kitap okumanın faydalı veya gereksiz olduğuna dair inançlar ve düşünceler. (Örn: “Kitap okumanın sıkıcı olduğunu düşünüyorum.”)
• Davranışsal Eğilim Bileşeni: Kitap okuma eylemini gerçekleştirme niyeti veya alışkanlığı. (Örn: “Kitap okuma alışkanlığım yok.”)

Ölçek, toplam 30 madde ile bu tutum yapısının geniş bir spektrumunu yakalamayı amaçlamaktadır. Her ne kadar kaynakta faktör yapısına dair detaylı bilgi verilmese de, tutum ölçeklerinin genellikle çok boyutlu olduğu ve okuma tutumunu farklı alt faktörler üzerinden değerlendirdiği varsayılabilir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması, aracın gerçekten kitap okuma alışkanlığına ilişkin tutumu ölçtüğünü göstermek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yapılan faktör analizi sonucunda elde edilen veriler, maddelerin ölçülen yapı ile güçlü bir ilişkide olduğunu işaret etmektedir.

Elde edilen bulgulara göre, tutum ölçeğinin maddelerine ait faktör yükleri 0.36 ile 0.63 arasında değişmektedir. Bu aralık, sosyal bilimler araştırmalarında maddelerin ilgili faktör altında yeterli derecede yüklendiğini gösteren kabul edilebilir bir aralıktır. Yüksek faktör yükleri (özellikle 0.40 ve üzeri), maddenin ait olduğu faktörü temsil etme gücünün yüksek olduğunu ve yapı geçerliğine katkıda bulunduğunu gösterir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizi, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için yapılmıştır. Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla yaygın olarak kullanılan Cronbach Alpha katsayısı hesaplanmıştır.

Kitap Okuma Alışkanlığına İlişkin Tutum Ölçeği’nin tümü için hesaplanan Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı .88 olarak belirlenmiştir. Genel olarak sosyal bilimlerde .70 ve üzeri Alpha değeri güvenilir kabul edilirken, .88 değeri ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve farklı ölçümlerde benzer sonuçlar vereceğini güçlü bir şekilde desteklemektedir. Bu yüksek güvenirlik düzeyi, ölçeğin araştırma amaçlı kullanıma uygunluğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, geliştirme aşamasında yapı geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi süreçlerinden geçirilmiştir. Faktör analizi, 30 maddenin altında yatan temel boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmayı hedefler. Sunulan veriler, maddelerin faktör yüklerinin 0.36 ile 0.63 arasında değiştiğini göstermektedir.

Bu faktör yükleri aralığı, her bir maddenin ölçeğin ölçtüğü temel yapıya (veya alt faktörlere) önemli katkılar sağladığını göstermektedir. Yazar Gömleksiz (2004), bu analizle birlikte, kitap okuma tutumunun tek bir genel faktör altında mı toplandığını yoksa birden fazla boyuttan mı oluştuğunu ampirik olarak kanıtlamıştır. Ölçeğin 30 maddeden oluşması, genellikle birden fazla alt boyutu (örneğin, okumaya karşı ilgi, okumanın faydasına inanma, okumaya ayrılan zaman) ölçtüğünü düşündürmektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development) – Tutum Ölçeği

Format: 30 maddeden oluşan öz bildirim testi.

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğrenciler ve Genel Popülasyon (Özellikle okuma alışkanlığı araştırmalarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.)

Age Group: Eğitim çağındaki bireyler, genellikle ortaokul, lise ve üniversite öğrencileri.

Population Details: Ölçeğin orijinal geçerlik ve güvenirlik çalışması, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi’nde yayımlanmıştır, bu da potansiyel denek grubunun ağırlıklı olarak üniversite öğrencileri ve/veya bölgesel eğitim kurumlarından geldiğini düşündürmektedir.

Test Methodology: 5’li Likert ölçeği (Örneğin: Kesinlikle Katılıyorum, Katılıyorum, Kararsızım, Katılmıyorum, Kesinlikle Katılmıyorum).

Anahtar Kelimeler

Okuma kültürü, psikometrik özellikler, okuma tutumu, faktör analizi, Fırat Üniversitesi, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Mehmet Nuri Gömleksiz, Fırat Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Elazığ, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2004 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Mehmet Nuri Gömleksiz veya yayının yapıldığı Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi aracılığıyla alınmalıdır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımında genellikle bir ücret talep edilmemekle birlikte, ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı psikometrik bilgileri Fırat Üniversitesi’nin akademik arşivinde mevcuttur.

Kaynaklar

Gömleksiz, M. N. (2004). Kitap okuma alışkanlığına ilişkin bir tutum ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 185-195.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı aşağıdadır:

• Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Makale Bağlantısı
• Ölçeğin orijinal PDF belgesi ayrıca buradan indirilebilir: kitap-okuma-aliskanligina-iliskin-bir-tutum-olceginin-gecerlik-ve-guvenirligi-toad.pdf

Kitap Okuma Alışkanlığına İlişkin Tutum Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplamda 30 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda ölçekten örnek maddeler sunulmuştur:

• 30 maddeden oluşmaktadır.
• Kitap okumayı sevmiyorum.
• Kitap okuma alışkanlığım yok.
• Kitap okumanın sıkıcı olduğunu düşünüyorum.
• Kitap okumayı gereksiz buluyorum.