Öğretmen Adaylarının Kitap Okuma Alışkanlığına İlişkin Tutum Ölçeği

Özet

Öğretmen Adaylarının Kitap Okuma Alışkanlığına İlişkin Tutum Ölçeği (TOAD), Fatma Susar Kırmızı tarafından 2012 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçeğin temel amacı, üniversitelerin eğitim fakültelerinde öğrenim görmekte olan öğretmen adaylarının, kitap okuma alışkanlıklarına yönelik sahip oldukları tutumları geçerli ve güvenilir bir biçimde belirlemektir. Ölçek, özellikle geleceğin eğitimcilerinin okuma kültürüne verdikleri değeri ve bu kültürü öğrencilerine aktarma potansiyellerini anlamak için kritik bir araç sunmaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, akademik standartlara uygun olarak geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Adayları, Kitap Okuma Alışkanlığı, Tutum Ölçeği, Okuma Kültürü, Psikometrik Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Fatma Susar Kırmızı

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmenlik mesleğine hazırlanan üniversite öğrencilerinin kitap okuma eylemine karşı sergiledikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri sistematik olarak ölçmektir. Öğretmenlerin, öğrencilerine okuma sevgisini aşılamada rol model olmaları beklendiğinden, adayların kendi okuma tutumlarının belirlenmesi, eğitim programlarının ve pedagojik yaklaşımların geliştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Bu ölçek, eğitim araştırmacılarına ve politika yapıcılara, öğretmen adaylarının okuma alışkanlıklarına yönelik tutum düzeylerini saptama ve bu tutumları etkileyen faktörleri inceleme imkanı sağlamaktadır. Elde edilen veriler, okuma kültürünü destekleyici müdahale programlarının tasarlanmasında temel teşkil etmektedir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki tutum kavramına dayanmaktadır. Tutum, bireyin belirli bir nesne, olay veya duruma karşı gösterdiği öğrenilmiş ve tutarlı tepki eğilimi olarak tanımlanır. Bu ölçek özelinde, yapı (konstrükt) “Kitap Okuma Alışkanlığına İlişkin Tutum”dur. Bu tutumun genellikle üç temel bileşen etrafında şekillendiği varsayılır:

• Bilişsel Bileşen: Kitap okumanın faydaları, önemi ve gerekliliği hakkındaki inançlar.
• Duygusal Bileşen: Kitap okumaya karşı hissedilen sevgi, ilgi, keyif veya tam tersi kaygı, sıkıntı gibi duygular.
• Davranışsal Bileşen: Kitap okumaya yönelik eylemleri gerçekleştirme eğilimi veya niyeti (örneğin, düzenli olarak kitap satın alma veya okuma gruplarına katılma).

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten de ölçmeyi amaçladığı yapıyı (kitap okuma tutumunu) ölçüp ölçmediğini kanıtlamayı amaçlamıştır. Orijinal çalışmada (Susar Kırmızı, 2012), öncelikle uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği sağlanmıştır. Yapı geçerliğinin incelenmesi için ise genellikle Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği kapsamında, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tekniklerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermiş olmalıdır.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin ölçtüğü özelliği tutarlı ve istikrarlı bir şekilde ölçme derecesini ifade eder. Orijinal çalışmada, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısının hesaplandığı varsayılmaktadır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle .70 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu olduğunu gösterir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı istikrarını belirlemek için test-tekrar test güvenirlik katsayısının da hesaplandığı öngörülmektedir. Bu katsayının yüksek olması, öğretmen adaylarının kitap okuma tutumlarının kısa vadede stabil olduğunu ve ölçek sonuçlarının güvenilir olduğunu kanıtlar.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında, yapısal boyutlarını ortaya çıkarmak amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz sonucunda, ölçeğin tek boyutlu bir yapı yerine, kitap okuma tutumunu farklı yönleriyle ele alan birden fazla faktörden oluştuğu belirlenmiş olmalıdır. Tipik olarak, bu tür tutum ölçekleri “Okumaya Yönelik İlgi ve Haz Alma”, “Okumanın Önemi ve Faydasına İlişkin İnanç” ve “Okuma Davranışını Gerçekleştirme Eğilimi” gibi alt boyutlara ayrılabilir.

Faktör yüklerinin yüksek olması ve faktörlerin toplam varyansın önemli bir kısmını açıklaması, ölçeğin yapısal olarak güçlü olduğunu göstermektedir. Bu faktör yapısı, araştırmacılara sadece genel tutumu değil, aynı zamanda tutumun hangi spesifik boyutlarda güçlü veya zayıf olduğunu anlama imkanı sunar.

Ölçek Yapısı

Test Tipi: Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği. (Derecelendirme bilgisi eksik olsa da, tutum ölçekleri genellikle 4’lü veya 5’li Likert formatında sunulur. Örneğin: “Tamamen Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri, özellikle eğitim fakültelerinde öğrenim gören öğretmen adayları.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (genellikle 18-25 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin eğitim fakültelerinde okuyan, farklı branşlardan (sınıf öğretmenliği, Türkçe öğretmenliği vb.) öğretmen adayları üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz Bildirimli Envanter (Self-Report Inventory). Katılımcılar, kitap okuma alışkanlıklarına dair maddelere ne derece katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Okuma Eğitimi, Öğretmen Eğitimi, Likert Ölçeği, Tutum Ölçümü, Psikometri, Cronbach Alfa, Faktör Analizi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Ölçeğin yayınlandığı dönemdeki bağlılık).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir dergide yayınlanmış özgün bir geliştirme çalışmasıdır. Kullanım izni ve koşulları için sorumlu yazar Fatma Susar Kırmızı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2012

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: ogretmen-adaylarinin-kitap-okuma-aliskanligina-iliskin-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Susar Kırmızı, F. (2012). Öğretmen Adaylarının Kitap Okuma Alışkanlığına İlişkin Tutum Ölçeği : Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Electronic Turkish Studies, 7(3), 2353-2366.

[quads id=5]

Öğretmen Adaylarının Kitap Okuma Alışkanlığına İlişkin Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak metinde sağlanmamıştır. Maddeler ve tam derecelendirme formatı için lütfen Fatma Susar Kırmızı’nın 2012 yılında yayımlanan akademik makalesine başvurunuz. Makalede, geliştirilen ve geçerliği/güvenirliği sağlanan tüm maddeler detaylı olarak sunulmaktadır.