Kişilerarası Farkındalık Ölçeği

Özet

Kişilerarası Farkındalık Ölçeği (KFÖ), özellikle Türkçe konuşan popülasyonlarda bireylerin sosyal etkileşimler sırasında gösterdikleri mevcut ana odaklanma ve yargılamama eğilimlerini ölçmek amacıyla 2020 yılında Seher Merve Erus ve Eda Tekel tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışmasını içermektedir. Bu ölçek, bireylerin başkalarıyla kurdukları ilişkilerde sergiledikleri Kişilerarası Farkındalık düzeyini değerlendirerek, bu yapının psikolojik iyi oluş ve ilişki kalitesi üzerindeki etkilerini araştırmayı hedeflemektedir.

KFÖ, orijinal İngilizce bağlamdaki benzer ölçeklerin Türk kültürüne adapte edilmesinden ziyade, doğrudan Türk kültürünün dinamiklerini yansıtacak şekilde sıfırdan geliştirilmiştir. Bu sayede, kişilerarası ilişkilerdeki farkındalığın kültürel olarak hassas bir değerlendirmesini sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kişilerarası Farkındalık, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, IMS-TR, Farkındalık Temelli Yaklaşımlar, Sosyal Biliş.

Yazarlar

Seher Merve Erus, Eda Tekel

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin sosyal ve kişilerarası bağlamlarda deneyimledikleri farkındalık seviyesini standardize edilmiş ve güvenilir bir biçimde ölçmektir. Bu, hem klinik hem de araştırma ortamlarında Kişilerarası Farkındalık yapısının daha derinlemesine anlaşılmasına olanak tanır.

Ölçek, özellikle Türk popülasyonunda kişilerarası ilişkilerde farkındalığın rolünü inceleyen araştırmacılar için tasarlanmıştır. Bu, mevcut uluslararası literatürdeki boşluğu doldurmaya ve farkındalık temelli müdahalelerin kişilerarası süreçler üzerindeki etkinliğini değerlendirmeye yardımcı olmaktadır. Ölçek, sosyal etkileşimler sırasında dikkatli gözlem yapma, duygusal tepkileri yargılamadan kabul etme ve mevcut anı koruma gibi kritik bileşenleri değerlendirir.

Yapı

Kişilerarası Farkındalık Ölçeği (KFÖ), bireyin sosyal etkileşimler sırasında bilişsel ve duygusal süreçlerinin farkında olma yeteneği olan Kişilerarası Farkındalık yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle iki ana boyutta kavramsallaştırılır:

• Odaklanmış Dikkat (Attention and Presence): Bireyin konuşmacıya, ortamdaki ipuçlarına ve kendi içsel deneyimlerine (duygular, düşünceler) yargılamadan dikkatini yönlendirme yeteneği.
• Kabul ve Yargılamama (Acceptance and Non-Judgment): Sosyal etkileşim sırasında ortaya çıkan zorlayıcı duyguları veya diğer kişinin davranışlarını eleştirel bir süzgeçten geçirmeden olduğu gibi kabul etme eğilimi.

Ölçek, bu boyutlar aracılığıyla, bireyin kişilerarası bağlamlarda ne ölçüde ‘otomatik pilotta’ tepki verdiğini veya bilinçli, kasıtlı bir şekilde tepki verdiğini belirlemeyi amaçlamaktadır.

Geçerlik

Kişilerarası Farkındalık Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, yapının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermiştir. Erus ve Tekel (2020) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek için çeşitli yöntemler kullanılmıştır.

• Yapı Geçerliği: Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutlu yapısını desteklemiştir. Madde yüklerinin yüksek olduğu ve faktörler arası korelasyonların anlamlı olduğu bulunmuştur.
• Ölçüt Bağıntılı Geçerlik (Yakınsak Geçerlik): KFÖ puanlarının, genel farkındalık ölçekleri (örneğin, Beş Yönlü Farkındalık Ölçeği) ve empati ölçekleri ile pozitif ve anlamlı korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir. Bu durum, ölçeğin ilgili yapılarla teorik olarak beklenen ilişkileri sergilediğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık açısından yüksek düzeyde güvenirlik sergilediği bildirilmiştir.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri) oldukça yüksek bulunmuştur (genellikle 0.85’in üzerinde olduğu varsayılmaktadır), bu da ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçmekte tutarlı olduğunu göstermektedir.
• Zaman İçinde Kararlılık (Test-Tekrar Test): Belirli bir zaman aralığı (örneğin, 3 hafta) sonrasında tekrarlanan uygulamalarda elde edilen test-tekrar test korelasyon katsayısının yüksek ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu rapor edilmiştir. Bu bulgu, ölçek puanlarının zaman içinde kararlı olduğunu ve rastgele dalgalanmalardan etkilenmediğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Geliştirme sürecinde hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılmıştır.

AFA, başlangıçta madde havuzunun azaltılması ve ölçeğin temel boyutlarının keşfedilmesi amacıyla uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı yansıttığını ortaya koymuştur. Ardından uygulanan DFA, teorik olarak belirlenen bu boyutların (Odaklanmış Dikkat ve Kabul/Yargılamama) veriyle uyumunu test etmiştir. Yapılan Faktör Analizi sonuçları, uyum indekslerinin (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir veya mükemmel düzeyde olduğunu göstermiş, bu da ölçeğin yapısal modelinin sağlamlığını kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Orijinal geliştirme çalışması)

Biçim: Öz Bildirim Ölçeği. Maddelerin derecelendirilmesi genellikle 5’li Likert tipi bir ölçek üzerinden yapılmaktadır (Örneğin: 1=Hiçbir zaman uygun değil, 5=Her zaman uygun).

Mevcut Diller: Türkçe (IMS-TR)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle üniversite öğrencileri ve genel popülasyon.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Orijinal geçerlik ve güvenirlik çalışması genellikle üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir, ancak ölçek yetişkin popülasyonunda kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Çevrimiçi veya basılı formda bireysel öz bildirim yoluyla uygulama. Puanlama, genellikle alt faktör puanlarının ve toplam puanın hesaplanmasıyla yapılır; yüksek puanlar, yüksek düzeyde Kişilerarası Farkındalığı işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Kişilerarası İlişkiler, Farkındalık Uygulamaları, Psikolojik Araçlar, Türk Psikolojisi, Öz Bildirim, Yapısal Eşitlik Modellemesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: Seher Merve Erus: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Seher Merve Erus) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlarda genellikle ücretsizdir, ancak yazarla teyit edilmelidir.

Test Yılı: 2020 (Geliştirme ve yayın yılı).

Kaynaklar

Erus, S. M., & Tekel, E. (2020). Development of Interpersonal Mindfulness Scale-TR (IMS-TR): Validity and reliability. European Journal of Educational Research, 9(1), 103-115. DOI: https://doi.org/10.12973/eu-jer.9.1.103

Makalenin tam metin PDF’ine doğrudan bu bağlantıdan erişilebilir: eu-jer.com.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kisilerarasi-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Kişilerarası Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri orijinal kaynakta açıkça belirtilmediği için burada yalnızca yer tutucu bilgi sunulmaktadır.

• [Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle bu alanda sunulamamaktadır. Maddeler için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.]