Kişilerarası Semalar Ölçeği

Özet

Kişilerarası Semalar Ölçeği, 1994 yılında Gonca Boyacıoğlu tarafından doktora tezi kapsamında Türk kültürüne uyarlama çalışması yapılmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin sosyal etkileşimlerde kendilerine ve diğerlerine dair geliştirdikleri temel, kararlı bilişsel inançları ve beklentileri (yani Kişilerarası Şemalar) ölçmek amacıyla kullanılmıştır. Ölçeğin temel uygulama amacı, üniversite öğrencilerinde bu şemaların varlığını tespit etmek ve özellikle bu şemalar ile depresif belirtiler arasındaki ilişkileri ampirik olarak incelemektir. Ölçeğin orijinal yapısı, bireyin ilişkilere dair sahip olduğu algıları ve işlevsel olmayan inançları ortaya çıkarmayı hedefler.

Anahtar Kelimeler

Kişilerarası Şemalar, Depresyon, Bilişsel Şemalar, Psikometrik Uyarlama, Üniversite Öğrencileri, Bilişsel Model, İlişkisel İnançlar

Yazarlar

Gonca Boyacıoğlu

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, bireylerin sosyal ve duygusal yaşamlarını yönlendiren temel kişilerarası şemaları ölçmektir. Bu şemalar, genellikle ilişkilerde karşılaşılan sorunların ve psikopatolojinin (özellikle depresif belirtiler) altında yatan bilişsel mekanizmalar olarak kabul edilir. Adaptasyon çalışması, Türk üniversite öğrencileri popülasyonunda bu şemaların dağılımını ve depresyonla olan korelasyonunu saptamak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, klinik ve araştırma bağlamlarında, bireyin ilişki kurma biçimlerini, beklentilerini ve hayal kırıklıklarına verdiği tepkileri sistematik olarak değerlendirme imkanı sunar. Böylece, terapi süreçlerinde hedeflenecek işlevsel olmayan bilişsel kalıpların belirlenmesine yardımcı olur.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Kişilerarası Semalar Ölçeği, bireyin diğer insanlarla olan ilişkilerinde kendisi, diğerleri ve ilişki dinamiği hakkındaki derin köklü inançlarını temsil eden Kişilerarası Şemalar yapısını ölçer. Bu şemalar, erken dönem yaşantılarla oluşur ve bireyin duygusal tepkilerini, davranışlarını ve bilgi işleme süreçlerini otomatik olarak etkiler.

Ölçülen yapı, genellikle güven, yakınlık, terk edilme korkusu, kabul edilme ihtiyacı veya reddedilme beklentisi gibi temel ilişki temalarını içerir. Boyacıoğlu’nun çalışmasında, bu şemaların yoğunluğunun yüksek olmasının, özellikle üniversite öğrencilerinde gözlemlenen depresif belirtiler şiddetiyle ilişkili olup olmadığı araştırılmıştır. Bu bağlamda, ölçek hem bilişsel bir değerlendirme aracı hem de risk faktörlerini belirleyici bir araç olarak işlev görmüştür.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal geçerlik çalışmaları, muhtemelen yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği gibi standart psikometrik yöntemlerle incelenmiştir. Ancak, bu akademik girişe sağlanan kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, faktör yükleri veya korelasyon değerleri) belirtilmemiştir.

Boyacıoğlu (1994) tarafından yürütülen Doktora tezi çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uyarlanması sürecinde yapısal geçerliğinin (muhtemelen orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe versiyonunda da korunup korunmadığı) kapsamlı bir şekilde incelendiğini varsaymaktadır. Geçerlik analizleri, ölçeğin gerçekten de kişilerarası şemalar yapısını ölçtüğünü ve depresyon gibi ilgili yapılarla teorik beklentilere uygun ilişkiler sergilediğini göstermiş olmalıdır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte spesifik güvenirlik değerleri (örneğin, Cronbach alfa katsayısı, test-tekrar test korelasyonu) belirtilmemiştir.

Adaptasyon çalışmalarının gereği olarak, Kişilerarası Semalar Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlılık analizleri (maddeler arası tutarlılık) ve muhtemelen zaman içindeki kararlılığı (test-tekrar test güvenirliği) yöntemleriyle incelenmiştir. Bu çalışmalar, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçüm sonuçlarının zamanla stabil kaldığını kanıtlamayı amaçlamıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin psikometrik kalitesinin temel bir göstergesidir.

Faktör Analizi

Kişilerarası Semalar Ölçeği’nin faktör yapısı, orijinal ölçeğin teorik boyutlarını (alt ölçeklerini) Türkçe popülasyonunda doğrulama amacıyla incelenmiştir. Boyacıoğlu’nun tezinde, muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçek maddelerinin hangi temel faktörler altında toplandığı ve bu faktörlerin teorik olarak beklenen kişilerarası şema boyutlarını temsil edip etmediği araştırılmıştır.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve farklı şema türlerini (örneğin, bağlanma, özerklik, başarı odaklılık) ayrıştırabilme yeteneğini doğrulamak için kritik öneme sahiptir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı ölçtüğünü ve bu boyutların Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermelidir.

Enstrüman (Ölçek Bilgileri)

Test Türü: Uyarlama

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi bulunmamaktadır. Ancak, psikolojideki benzer şema ölçekleri göz önüne alındığında, büyük olasılıkla 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır (Örneğin: Hiç uymuyor – Tamamen uyuyor).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (Büyük olasılıkla İngilizce)

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik (Tipik olarak 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Çalışma, Hacettepe Üniversitesi‘nde yürütülen doktora tezi kapsamında üniversite öğrencileri örnekleminden toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir. Özellikle depresif belirtiler gösteren ve göstermeyen grupların karşılaştırılması hedeflenmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Katılımcılar, belirli kişilerarası inançları ve tutumları ne ölçüde benimsediklerini belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Kişilerarası İlişkiler, Bilişsel Terapi, Şema Terapisi, Psikopatoloji, Üniversite, Psikometrik Özellikler, Uyarlama Çalışması

[quads id=5]

Yazarlar (Detaylı Bilgi)

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Çalışma, Hacettepe Üniversitesi Nörolojik Bililimler ve Psikiyatri Enstitüsü, Ankara’da tamamlanmıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş ve 1994 yılında kullanılmıştır. Ölçeğin ticari kullanımına veya yayın haklarına dair spesifik bilgiler mevcut değildir; ancak akademik araştırmalar için genellikle tez sahibinden izin alınması gerekmektedir. Kullanım yılı 1994’tür.

Kaynaklar

• Boyacıoğlu, G. (1994). Üniversite öğrencilerinde kişilerarası şemalar ve depresif belirtiler arasındaki ilişkiler (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Nörolojik Bililimler ve Psikiyatri Enstitüsü, Ankara.

• Tezin dijital kopyasına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kisilerarasi-semalar-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Kişilerarası Semalar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu akademik girişin hazırlanmasında kullanılan kaynak içerikte, Kişilerarası Semalar Ölçeği’nin orijinal maddeleri veya alt ölçeklerinin listesi bulunmamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için Boyacıoğlu (1994) tarafından hazırlanan doktora tezinin tamamına başvurulması gerekmektedir.