Kişilerarası Şemalar Ölçeği (KŞÖ)

Özet

Kişilerarası Şemalar Ölçeği (KŞÖ), bireylerin kişilerarası ilişkilerde sergiledikleri davranışları ve beklentileri yönlendiren temel bilişsel yapıları, yani kişilerarası şemaları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 1995 yılında Gonca Boyacıoğlu ve İsmet Savaşır tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu Uyarlama çalışması, ölçeğin dört temel alt boyut üzerinden Türk kültürü bağlamında geçerliğini ve güvenirliğini araştırmıştır. KŞÖ, bireyin ilişkisel stillerini Baskınlık, Dostluk, Düşmanlık ve Pasiflik boyutları çerçevesinde değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Kişilerarası Şemalar, KŞÖ, Uyarlama, Psikolojik Ölçek, Psikometri, Baskınlık, Dostluk, Düşmanlık, Pasiflik.

Yazarlar

Boyacıoğlu, G. ve Savaşır, I. (1995). Sorumlu Yazar: Gonca Boyacıoğlu.

Amaç

Kişilerarası Şemalar Ölçeği (KŞÖ), bireylerin sosyal etkileşimlerde kendilerine ve başkalarına dair sahip oldukları, genellikle bilinçdışı olan ve ilişki kurma biçimlerini etkileyen kalıcı bilişsel yapıları (şemaları) tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu şemalar, bireyin gelecekteki sosyal durumları nasıl yorumlayacağını ve bunlara nasıl tepki vereceğini belirleyen temel referans çerçevelerini oluşturur.

Ölçek, dört temel boyutta bireyin kişilerarası eğilimlerini nicel olarak ölçerek, psikoterapi ve danışmanlık süreçlerinde bireyin ilişki dinamiklerini anlamak için önemli bir tanı aracı sunar. Özellikle, bireyin dominant, pasif, dostane veya düşmanca eğilimlerinin şiddetini belirlemeye yardımcı olur.

Yapısal Özellikler

KŞÖ, bireylerin sosyal bilgi işleme süreçlerinin temelini oluşturan kişilerarası şemalar kuramına dayanır. Bu şemalar, kişinin geçmiş deneyimlerinden türetilmiş, ilişkilere dair beklentileri, hedefleri ve davranışsal stratejileri kapsayan organize edilmiş bilgi yapılarıdır. Ölçek, bu yapıların dört temel boyutta tezahür ettiğini varsayar.

Ölçek, toplam 16 maddeden oluşmakta olup, bu maddeler dört farklı alt boyuta ayrılmıştır. Bu alt boyutlar, kişilerarası davranışın temel eksenlerini temsil eder ve ölçeğin psikometrik yapısını oluşturur. Bireyler bu boyutlardaki puanlarına göre kişilerarası ilişkilerdeki kalıcı stiller açısından profillendirilir.

Geçerlik

Kişilerarası Şemalar Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışması (Boyacıoğlu ve Savaşır, 1995), ölçeğin Türk popülasyonunda ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü (yapı geçerlik) göstermek üzere detaylı analizler içermiştir. Orijinal kaynakta spesifik katsayılar listelenmemiş olsa da, adaptasyon sürecinde faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğu ve ölçümün amaca uygun olduğu rapor edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (tutarlılık) çalışmaları, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve muhtemel test-tekrar test yöntemlerini içermiştir. Güvenirlik analizleri, KŞÖ’nün maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini göstermeyi amaçlamıştır. Bu analizler, ölçeğin kişilerarası şemaların kararlı doğasını ölçme yeteneğini desteklemiştir. Detaylı güvenirlik katsayıları, 1995 tarihli orijinal makalede sunulmaktadır.

Faktör Analizi

KŞÖ, kişilerarası şemaların dört temel boyutta ayrıştığını ortaya koyan bir Faktör Analizi yapısıyla yapılandırılmıştır. Ölçek, toplam 16 maddeyi bu dört alt boyuta dağıtır. Bu dört faktör, bireyin ilişki kurma tarzlarındaki temel farklılıkları temsil eder:

• Baskınlık Boyutu: İlişkilerde kontrol etme ve yönetme eğilimi. (4 madde)
• Dostluk Boyutu: Yakınlık kurma, işbirliği yapma ve sıcakkanlılık eğilimi. (5 madde)
• Düşmanlık Boyutu: Çatışma, eleştiri ve mesafeli olma eğilimi. (4 madde)
• Pasiflik Boyutu: Boyun eğme, geri çekilme ve karar alma sorumluluğundan kaçınma eğilimi. (3 madde)

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal adaptasyon dili)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak genellikle üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu.

Popülasyon Detayları: Türkçe adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk üniversite öğrencileri ve genel yetişkin örneklemlerinde kullanımının uygunluğunu değerlendirmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 7’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Katılımcılar, her maddeye 1 (Hiç) ile 7 (Çok) arasında bir puan vererek kendilerini değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Kişilerarası İlişkiler, Bilişsel Şemalar, Psikolojik Değerlendirme, Baskınlık, Pasiflik, Psikoterapi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Gonca Boyacıoğlu)

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Psikoloji Bölümü (1995 verilerine göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 1995 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle yazarın izni gereklidir. İletişim bilgisi, sorumlu yazar Gonca Boyacıoğlu ([email protected]) üzerinden sağlanmıştır. Ticari kullanım veya lisanslama hakkında spesifik bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Kaynakça

Boyacıoğlu, G. ve Savaşır, I. (1995). Kişilerarası Şemalar Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 10(35), 40-58.

Makalenin orijinal linkine buradan ulaşılabilir: turkpsikolojidergisi.com

Kişilerarası Şemalar Ölçeği (KŞÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kişilerarası Şemalar Ölçeği (KŞÖ) toplam 16 maddeden ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Baskınlık Boyutu ( 4 m)
• Dostluk Boyutu ( 5 m)
• Düşmanlık Boyutu ( 4 m)
• Pasiflik Boyutu ( 3 m)

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu buradan indirilebilir: kisilerarasi-semalar-olcegi-kso-toad.pdf