Kısa Süreli Bilişsel Terapiye Uygunluk Ölçeği

Özet

Kısa Süreli Bilişsel Terapiye Uygunluk Ölçeği (BİLTER-U), bireylerin Bilişsel Terapi sürecine ne ölçüde uygun olduğunu değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir ölçüm aracıdır. Bu ölçek, özellikle kısa süreli tedavi formatının gerektirdiği hasta özelliklerini ve hazır bulunuşluk düzeylerini belirlemeyi hedefler. Ölçek, hastanın tedaviye yönelik motivasyonunu, sorumluluk alma eğilimini ve terapi modeliyle uyum potansiyelini değerlendiren 10 temel boyuttan oluşmaktadır. BİLTER-U’nun geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesine yönelik ön çalışma, Soygüt ve Dürü (2008) tarafından gerçekleştirilmiştir.

Bu araç, klinisyenlere, hastaların kısa süreli ve yapılandırılmış tedavi yaklaşımlarından maksimum fayda sağlayıp sağlayamayacakları konusunda önemli prognostik bilgiler sunarak, tedavi planlamasına yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Ölçek, terapötik sürecin başarısını etkileyen kritik faktörleri nicel olarak ölçme imkanı sunar.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Terapi, Uygunluk, BİLTER-U, Psikoterapi, Kısa Süreli Terapi, Klinik Değerlendirme, Psikometrik Özellikler, Terapötik İttifak.

Yazarlar

Gonca Soygüt, Çiğdem Dürü.

Amaç

Kısa Süreli Bilişsel Terapiye Uygunluk Ölçeği’nin (BİLTER-U) temel amacı, danışanların kısa süreli bilişsel terapi formatına ne kadar yatkın veya uygun olduğunu ölçmektir. Bilişsel terapi, yapılandırılmış ve hedefe yönelik bir yaklaşım olduğundan, bazı danışan özellikleri (örneğin, içgörü kapasitesi, değişim motivasyonu) tedavi başarısı için hayati önem taşır. Bu ölçek, bu kritik uygunluk faktörlerini sistematik bir şekilde değerlendirir.

Ölçek, terapistlerin tedavi başlangıcında danışan hakkında daha kesin yargılara varmasına ve tedavi süresini, yoğunluğunu veya hedeflerini danışanın bireysel özelliklerine göre ayarlamasına olanak tanır. Böylece, tedavi kaynaklarının etkin kullanımı ve danışan memnuniyetinin artırılması hedeflenir.

Yapı

BİLTER-U, kısa süreli bilişsel terapinin etkinliğini doğrudan etkileyen 10 farklı boyutu ölçmek üzere yapılandırılmıştır. Bu boyutlar, danışanın bilişsel süreçlerine erişiminden duygusal farkındalığına ve terapiye olan genel bakış açısına kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Ölçeğin çok boyutlu yapısı, danışanın uygunluğunu tek bir puan yerine, tedavi başarısını öngören spesifik alanlarda derinlemesine analiz etme imkanı sunar.

Ölçülen yapılar arasında, danışanın kendi otomatik düşüncelere ulaşma yeteneği, terapist ile kurabileceği ittifak potansiyeli ve sorunun kronikliği gibi hem içsel hem de durumsal faktörler bulunmaktadır. Bu 10 boyutun her biri, bilişsel modelin gerektirdiği işbirliği ve içgörü seviyesini değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Geçerlik

Kısa Süreli Bilişsel Terapiye Uygunluk Ölçeği’nin geçerlik çalışmalarına ilişkin detaylar, ölçeğin Türkiye adaptasyonunu konu alan ön çalışmada (Soygüt ve Dürü, 2008) sunulmuştur. Bu çalışma, ölçeğin hedeflediği yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemeye yönelik ilk adımları oluşturmaktadır.

Ön çalışmada, ölçeğin yapı geçerliği ve ilgili diğer geçerlik türlerinin incelenmesi yoluyla, BİLTER-U’nun kısa süreli bilişsel terapiye uygunluğu değerlendirmede geçerli bir araç olup olmadığı araştırılmıştır. Detaylı geçerlik katsayıları ve istatistiksel bulgular için ilgili akademik kaynağın incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

BİLTER-U’nun güvenirlik analizleri, Soygüt ve Dürü (2008) tarafından gerçekleştirilen ön çalışmanın bir parçasıdır. Güvenirlik, ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını gösterir. Ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı uygulayıcılar tarafından uygulandığında benzer sonuçlar verme yeteneği bu ön çalışmada incelenmiştir.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin klinik uygulamalarda ne kadar güvenilir tahminler yapabileceğini ortaya koyar. Özellikle, ölçeğin iç tutarlılık katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa değeri) bu ön çalışmada hesaplanmış olup, ölçeğin 10 alt boyutunun tutarlılık seviyeleri ayrı ayrı rapor edilmiştir.

Faktör Analizi

Kısa Süreli Bilişsel Terapiye Uygunluk Ölçeği’nin faktör yapısı, 10 farklı boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, ölçeğin kuramsal temelini oluşturan ve danışan uygunluğunu belirleyen temel faktörlerdir. Faktör analizi, ölçeğin maddelerinin hangi temel psikolojik yapıları temsil ettiğini ortaya koyarak, ölçeğin yapısal geçerliğini destekler.

BİLTER-U’nun 10 boyutu şunlardır: Otomatik Düşüncelere Ulaşılabilirlik, Duyguları Fark Edebilme ve Ayırt edebilme, Değişimde Kişisel Sorumluluk Alma, Bilişsel Modelin Mantığına Uygunluk, İttifak Potansiyeli (Oturum İçi Kanıtlar), İttifak Potansiyeli (Oturum Dışı Kanıtlar), Sorunun Kroniklik Düzeyi, Güvenlik İşlemleri, Odaklanma ve Hastanın Psikoterapiye Dair İyimserliği/Kötümserliği. Bu faktörler, danışanın bilişsel terapiye adaptasyonunu çok yönlü olarak değerlendirme imkanı sunar.

Ölçüm Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 10 boyutlu, klinisyen tarafından puanlanan değerlendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe.

Population Group: Yetişkin danışanlar.

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin klinik popülasyon).

Population Details: Psikoterapiye başvuran bireyler.

Test Methodology: Ölçek, terapist tarafından danışanın oturum sırasındaki davranışları ve terapiye yönelik tutumları gözlemlenerek, 10’lu puanlama sistemi (0, 0.5, 1, 1.5, 2, 2.5, 3, 3.5, 4, 4.5, 5) kullanılarak doldurulur. Bu derecelendirme, uygunluk düzeyinin hassas bir şekilde belirlenmesini sağlar.

Anahtar Kelimeler

BİLTER-U, Bilişsel Terapi Uygunluğu, Danışan Özellikleri, Terapötik Hazırlık, Otomatik Düşünceler, Değişim Sorumluluğu.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Gonca Soygüt).

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi (Öncül çalışma dönemindeki adres).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon çalışması 2008 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı, ücretlendirilmesi ve resmi izinleri için sorumlu yazar Gonca Soygüt ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmış olup, referans gösterilerek bilimsel çalışmalarda kullanılabilir.

Kaynakça

Soygüt, G. ve Dürü, Ç. (2008). Kısa Süreli Bilişsel Terapiye Uygunluk Ölçeği’nin (BİLTER-U) psikometrik özelliklerinin incelenmesine ilişkin bir ön çalışma. Türk Psikoloji Yazıları Dergisi, 11(21), 54-62.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı burada bulunmaktadır: turkpsikolojiyazilari.com.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı ise şuradan indirilebilir: kisa-sureli-bilissel-terapiye-uygunluk-olcegi-toad.pdf.

Kısa Süreli Bilişsel Terapiye Uygunluk Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• Otomatik Düşüncelere Ulaşılabilirlik
• Duyguları Fark Edebilme Ve Ayırt edebilme
• Değişimde Kişisel Sorumluluk Alma
• Bilişsel Modelin Mantığına Uygunluk
• İttifak Potansiyeli (Oturum İçi Kanıtlar)
• İttifak Potansiyeli (Oturum Dışı Kanıtlar)
• Sorunun Kroniklik Düzeyi
• Güvenlik İşlemleri
• Odaklanma
• Hastanın Psikoterapiye Dair İyimserliği/Kötümserliği