Bilgi Teknolojileri Alanında Mesleki Uygunluk ve Yeterlilik Ölçeği

Özet

Bilgi Teknolojileri Alanında Mesleki Uygunluk ve Yeterlilik Ölçeği, bireylerin Bilgi Teknolojileri (BT) sektöründeki mesleklere olan yatkınlıklarını, yeterlilik düzeylerini ve potansiyel başarılarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Kemal Şahin tarafından 2018 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiş olup, BT alanında kariyer planlayan veya çalışan kişilerin psikososyal ve mesleki özelliklerini ölçmeyi hedeflemektedir. Bu ölçek, özellikle uygun personel seçimi ve kariyer danışmanlığı süreçlerinde kullanılması için tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı bir literatür taraması ve psikometrik analizleri içermektedir. Elde edilen veriler, ölçeğin yapısal geçerliğinin yüksek olduğunu ve önerilen faktör modelinin örneklem verileriyle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Mesleki Uygunluk, Yeterlilik, Bilgi Teknolojileri, Kariyer Danışmanlığı, Psikometrik Ölçek, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Kemal Şahin

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin Bilgi Teknolojileri (BT) alanında başarılı olmaları için gerekli olan mesleki uygunluk ve yeterlilik düzeylerini bilimsel yöntemlerle ölçmektir. BT sektöründeki rollerin spesifik gerekliliklerini dikkate alarak, ölçek, teknik becerilerin ötesinde, bu alanda başarılı olmayı sağlayacak kişilik özelliklerini ve mesleki tutumları da değerlendirmeyi amaçlar.

Ölçek, eğitim kurumlarına ve insan kaynakları departmanlarına, adayların BT mesleklerine olan doğal eğilimlerini ve mevcut yeterliliklerini objektif bir şekilde belirleme imkanı sunarak, kaynakların daha verimli kullanılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Ölçülen Yapı

Ölçek, çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, BT alanında başarı için kritik olan hem bilişsel hem de duygusal/sosyal yeterlilik bileşenlerini kapsamaktadır. Örnek maddelerden anlaşıldığı üzere, ölçek sadece teknik yeterliliği değil; aynı zamanda sosyal yeterlilik, duygusal denge ve kişilerarası iletişim becerileri gibi mesleki ortamlarda aranan temel kişilik özelliklerini de ölçmektedir.

Ölçülen yapı, bir BT uzmanının problem çözme yeteneği, takım çalışmasına yatkınlığı ve sürekli değişen teknolojik ortama adaptasyon kapasitesi gibi temel alanları içeren bir dizi alt boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, bireyin mesleki başarı potansiyelini kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçlarına göre, hesaplanan uyum indeksi olan χ²/sd oranı 3,78 olarak tespit edilmiştir.

Bu değer (3,78), sosyal bilimler alanında kabul edilen ideal aralıklar içerisinde yer almakta olup, önerilen faktör modelinin toplanan verilerle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu ve ölçeğin teorik olarak varsayılan yapıyı başarıyla ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Bu bulgu, ölçeğin yapı geçerliği açısından güçlü kanıtlar sunduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını ve güvenilirliğini değerlendirmek için madde analizleri yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, düzeltilmiş madde toplam puan korelasyonu değerleri 0.30 ile 0.74 arasında değişkenlik göstermiştir. Bu korelasyon değerlerinin kabul edilebilir eşiklerin üzerinde olması, maddelerin ölçeğin bütünüyle tutarlı olduğunu işaret etmektedir.

Genel güvenirlik katsayısı (muhtemelen Cronbach Alfa veya benzeri bir güvenirlik ölçümü) değerlerinin 0.61 ile 0.79 aralığında değiştiği görülmüştür. Bu aralık, geliştirme aşamasındaki bir psikometrik araç için yeterli düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçek maddelerinin önceden belirlenmiş teorik alt boyutlara ne kadar iyi uyduğunu test etmiştir. Analiz sonucunda elde edilen χ²/sd oranı (3.78), modelin iyi bir uyum sergilediğini ve ölçeğin yapısal bütünlüğünün sağlam olduğunu göstermiştir.

Bu sonuçlar, ölçeğin çok boyutlu yapısının ampirik verilerle desteklendiğini ve BT alanındaki mesleki uygunluk ve yeterliliğin ölçülmesinde teorik modeli başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Ölçek Yapısı

Test Çeşidi: Geliştirme (Yeni bir ölçek geliştirilmiştir).

Format: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Kullanılabilir Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Bilgi Teknolojileri alanında eğitim gören öğrenciler, çalışanlar veya kariyer hedefleyen bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler ve yükseköğretim seviyesindeki bireyler.

Popülasyon Detayları: Özgün çalışma, İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Maddeler 5’li Likert Ölçeği üzerinden derecelendirilmiştir (A:1 – B:2 – C:3 – D:4 – E:5).

Anahtar Kelimeler

Mesleki Yeterlilik, DFA, Psikometri, İş Seçimi, Kariyer Gelişimi, Madde Analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü (Çalışmanın yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Kemal Şahin tarafından 2018 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için doğrudan sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Testin geliştirilmesine dair orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: bilgi-teknolojileri-alaninda-mesleki-uygunluk-ve-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Şahin, K. (2018). Bilgi teknolojileri alanında mesleki uygunluk ve yeterlilik ölçeklerinin ve yazılımın geliştirilmesi (Yayınlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Bilgi Teknolojileri Alanında Mesleki Uygunluk ve Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Arkadaş ortamında aranan kişiyim.
• Ruh halim sürekli değişir.
• Konuşacak çok az şeyim vardır.
• İnsanlar için vakit ayırırım.