Kısa Hasta Sağlığı Anketi (Kısa PHQ-r)

Özet

Kısa Hasta Sağlığı Anketi (Kısa PHQ-r), orijinal Hasta Sağlığı Anketi (PHQ) ölçeğinin gözden geçirilmiş ve kısaltılmış bir versiyonunun Türkçe’ye bir uyarlama çalışmasıdır. Temel amacı, birinci basamak sağlık hizmetleri ortamlarında yaygın ruh sağlığı bozukluklarının hızlı ve etkin bir şekilde taranmasını sağlamaktır. Bu ölçek, özellikle depresyon, panik bozukluk ve somatoform bozukluk tanılarını desteklemek üzere geliştirilmiştir. Uyarlama, Türk kültürüne ve diline uygunluğunu değerlendirerek, klinisyenlere zaman kısıtlı ortamlarda güvenilir bir tarama aracı sunmayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Kısa PHQ-r, Hasta Sağlığı Anketi, uyarlama, birinci basamak sağlık, depresyon, panik bozukluk, somatoform bozukluk, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Aytül Çorapçıoğlu, Ayşe Uzuner-Özer.

Amaç

Kısa PHQ-r’nin temel amacı, birinci basamak sağlık hizmetleri (BBSH) ortamlarında çalışan hekimlerin ve sağlık personelinin, hastaların yaşadığı en yaygın ruh sağlığı problemlerini (depresyon, panik bozukluk ve somatoform bozukluk) hızlı ve standart bir şekilde taramasını sağlamaktır. Bu araç, klinisyenlerin kapsamlı bir psikiyatrik görüşme yapmaya vakit bulamadığı durumlarda bile önemli psikiyatrik semptomları tespit etmesine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, yüksek hassasiyetle tarama yaparak, tedavi veya ileri değerlendirme gerektiren vakaları belirlemeyi hedefler.

Yapı

Kısa PHQ-r, çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, DSM-IV kriterlerine dayanan semptom gruplarını kapsayarak üç ana psikiyatrik yapıyı değerlendirir:

• Depresyon: Majör depresif bozukluğun temel semptomlarını (örneğin, ilgi kaybı, çökkün duygudurum) değerlendiren maddeler içerir.
• Panik Bozukluk: Beklenmedik panik atakları ve bunlarla ilişkili kaygı ve kaçınma davranışlarını ölçer.
• Somatoform Bozukluk: Tıbbi olarak açıklanamayan bedensel yakınmaları ve bunlara eşlik eden sıkıntı düzeyini belirler.

Bu çoklu yapısal yaklaşım, ölçeğin tek bir araçla birden fazla yaygın psikiyatrik durumu tarayabilme yeteneğini artırır, böylece BBSH ayarlarında kullanım kolaylığı sağlar. Ölçeğin Türk popülasyonundaki yapısal geçerliliği, orijinal ölçeğin teorik çerçevesine uygun olarak incelenmiştir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Çorapçıoğlu & Uzuner-Özer, 2004), Kısa PHQ-r’nin geçerliği, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psikiyatrik tanıları ne kadar doğru temsil ettiğini göstermek için değerlendirilmiştir. Çalışma, ölçeğin kriter geçerliğini, psikiyatrik altın standart teşhis yöntemleri (genellikle yapılandırılmış klinik görüşmeler) ile karşılaştırılarak incelemiştir. Geçerlik analizleri, ölçeğin depresyon, panik bozukluk ve somatoform bozukluk için yüksek duyarlılık (sensitivity) ve özgüllük (specificity) oranlarına sahip olduğunu göstermelidir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinin bu önemli psikometrik özellikleri kapsaması zorunludur.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin zaman içinde ve farklı durumlarda tutarlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. Kısa PHQ-r’nin Türkçe versiyonunun güvenirliği genellikle Cronbach alfa katsayısı ile iç tutarlılık açısından incelenmiştir. Yüksek Cronbach alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği, ölçeğin kısa bir süre arayla uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek için kullanılabilir. Bu tür bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin alt boyutlarının da kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olması beklenir.

Faktör Analizi

Kısa PHQ-r’nin faktör analizi, ölçeğin temel psikiyatrik yapıları (depresyon, panik ve somatoform) ölçen beklenen alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığını belirlemek için gerçekleştirilmiştir. Genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılarak, Türkçe formun orijinal yapıyı koruyup korumadığı test edilir. Uyarlama çalışmasında, Türk popülasyonundan elde edilen verilerin, ölçeğin teorik olarak üç faktörlü yapısına uygun olduğunu göstermesi, yapı geçerliğinin önemli bir kanıtıdır. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi klinik yapıya yüklendiğini netleştirmeye yardımcı olur.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) ve Tarama Ölçeği

Format: Kendini Değerlendirme (Self-Report) Anketi

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal PHQ)

Popülasyon Grubu: Klinik ve Klinik Olmayan Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran hastalar.

Test Metodolojisi: Semptomların sıklığına veya şiddetine dayalı derecelendirme. Hızlı tanı veya tarama amacıyla kullanılır.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, klinik tanı, tarama, ruh sağlığı, somatizasyon, yaygın anksiyete, psikiyatrik değerlendirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi makalede detaylı olarak belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin orijinal PHQ versiyonu genellikle akademik ve klinik kullanım için ücretsizdir; ancak, Türkçe uyarlamanın kullanımı için sorumlu yazar (Aytül Çorapçıoğlu) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari olmayan kullanımlar için genellikle ücret talep edilmez.

Test Yılı (Uyarlama): 2004.

Kaynaklar

Kısa PHQ-r’nin Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özelliklerinin incelendiği temel referans aşağıdadır:

1. Çorapçıoğlu, A., & Uzuner-Özer, A. (2004). Adaptation of revised Brief PHQ (Brief-PHQ-r) for diagnosis of depression, panic disorder and somatoform disorder in primary healthcare settings. International Journal of Psychiatry in Clinical Practic, 8(1), 11-18. https://doi.org/10.1080/13651500310004452

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kisa-hasta-sagligi-anketi-kisa-phq-r-toad.pdf

Kısa Hasta Sağlığı Anketi (Kısa PHQ-r) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte Kısa Hasta Sağlığı Anketi (Kısa PHQ-r) maddelerine dair spesifik bir liste sunulmamıştır. Maddeler, yukarıda belirtilen Çorapçıoğlu ve Uzuner-Özer (2004) referans makalesinde veya ekteki PDF dosyasında (kisa-hasta-sagligi-anketi-kisa-phq-r-toad.pdf) bulunabilir. Ölçek, genellikle semptomların son iki hafta içindeki sıklığını veya şiddetini sorgulayan kısa maddelerden oluşur.