Bilişsel Yakınlık İhtiyacı Ölçeği (Need for Cognitive Closure Scale)

Özet

Bilişsel Yakınlık İhtiyacı Ölçeği (BYİÖ), bireylerin bilişsel belirsizlikten kaçınma ve bir konu hakkında hızlı, kesin bir sonuca ulaşma yönündeki motivasyonel eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, orijinal olarak Arie W. Kruglanski ve Donna M. Webster tarafından 1996 yılında geliştirilen 42 maddelik versiyonun kısaltılmış formu temel alınarak adapte edilmiştir. Bu ölçek, bilgi işlemleme süreçlerinde kesinlik arayışının ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün derecesini tespit etmeyi amaçlar.

Hasan Yılmaz tarafından 2018 yılında Türkçeye uyarlama çalışması yapılan 15 maddelik versiyon, bireylerin düşünme ve karar verme stilleri arasındaki ilişkileri incelemede kullanılmıştır. BYİÖ, sosyal ve bilişsel psikolojide, karar verme süreçleri, önyargı oluşumu ve grup dinamikleri gibi alanlarda önemli bir değişken olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Yakınlık İhtiyacı, Bilişsel Psikoloji, Karar Verme Stilleri, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Belirsizliğe Tahammülsüzlük

Yazarlar

Orijinal Ölçek Geliştiricileri: Arie W. Kruglanski, Donna M. Webster. Türkçeye Uyarlayan Yazar: Hasan Yılmaz

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin bilgi işleme süreçlerinde netlik, kesinlik ve yapı arayışındaki motivasyonel gücünü değerlendirmektir. Yılmaz (2018) tarafından yapılan Türkçeye uyarlama çalışması ise, ölçeğin 15 maddelik kısa formunun Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılıp kullanılamayacağını saptamayı ve bilişsel yakınlık ihtiyacının düşünme ve karar verme stilleriyle ilişkisini incelemeyi hedeflemiştir.

Ölçek, yüksek puan alan bireylerin, kesin bir cevaba ulaşma isteği nedeniyle bilgiyi hızlıca dondurma ve alternatif hipotezleri göz ardı etme eğiliminde olduğunu; düşük puan alan bireylerin ise belirsizliğe daha toleranslı olup, alternatif çözümleri daha uzun süre değerlendirme eğiliminde olduğunu ortaya koymayı amaçlar.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Bilişsel Yakınlık İhtiyacı (Need for Cognitive Closure – NCC), bireyin bir konu hakkında kesin bir bilgiye, yani “yakınlığa” ulaşma ve belirsiz ve kafa karıştırıcı durumlardan kaçınma arzusunu ifade eden bir motivasyonel yapıdır. Bu yapı, iki temel süreçle karakterize edilir: kesinliğe ulaşma isteği (seizing) ve kesinliği sürdürme isteği (freezing).

Bu Bilişsel Yakınlık İhtiyacı genellikle beş alt boyutta incelenir:

• Sıra Arzusu (Desire for Order): Düzenli ve yapılandırılmış ortamlara duyulan ihtiyaç.
• Öngörülebilirlik Tercihi (Preference for Predictability): Gelecekteki olayların öngörülebilir olmasını tercih etme.
• Kesinlik (Decisiveness): Karar vermeyi ertelemek yerine hızlıca sonuçlandırma eğilimi.
• Belirsizlikten Rahatsızlık (Discomfort with Ambiguity): İki anlamlı veya muğlak durumlardan duyulan huzursuzluk.
• Kapalı Fikirlilik (Closed-Mindedness): Bir sonuca ulaşıldıktan sonra alternatif bilgilere direniş gösterme.

Geçerlik

Yılmaz (2018) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. 15 maddelik kısa formun, teorik olarak beklenen beş faktörlü yapıyı (Sıra Arzusu, Öngörülebilirlik Tercihi, Kesinlik, Belirsizlikten Rahatsızlık ve Kapalı Fikirlilik) Türk örnekleminde de doğruladığı bildirilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin ölçüt geçerliği kapsamında Bilişsel Yakınlık İhtiyacı puanlarının, düşünme ve karar verme stilleri gibi ilgili psikolojik yapılarla beklenen yön ve şiddette ilişki gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, 15 maddelik BYİÖ’nün Türk kültüründe geçerli bir ölçüm sağladığını desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Yılmaz (2018) çalışmasında Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Çalışmada elde edilen genel iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçeği oluşturan maddelerin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Alt faktörlerin güvenilirlik katsayıları da genellikle tatmin edici sınırlar içinde yer almaktadır.

Faktör Analizi

Yılmaz (2018) çalışmasında, 15 maddelik kısa formun yapısal uygunluğunu değerlendirmek için Faktör Analizi (Doğrulayıcı Faktör Analizi – DFA) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal teorik çerçeveye uygun olarak beş alt faktörden oluştuğunu doğrulamıştır. Bu beş faktör, toplam varyansın önemli bir bölümünü açıklamaktadır ve maddelerin faktör yükleri yeterince yüksek bulunmuştur. Bu faktör yapısı, Bilişsel Yakınlık İhtiyacının çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır ve Türk örnekleminde bu yapının korunduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (15 madde)

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik ve Üzeri

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, her bir maddeye ne ölçüde katıldıklarını belirtmek için belirlenen bir Likert ölçeğini (örneğin, 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 6=Kesinlikle Katılıyorum) kullanarak yanıt verirler. Yüksek puanlar yüksek Bilişsel Yakınlık İhtiyacını gösterir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Bilişsel Yakınlık Ölçeği, DFA, Cronbach Alfa, Kruglanski, Webster, Hasan Yılmaz

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hasan Yılmaz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Manas Üniversitesi, Kırgızistan (Uyarlama çalışması sırasında belirtilen kurum bilgisi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazarla iletişime geçilmesi önerilir. Sorumlu yazarla iletişim, yukarıdaki e-posta adresi aracılığıyla sağlanabilir.

Kaynaklar

Yılmaz, H. (2018). The Turkish adaptation of 15-item version of the need for cognitive closure scale and relationship between thinking and decision-making styles. Universal Journal of Educational Research, 6(8), 1710-1722.

Kruglanski, A. W., & Webster, D. M. (1996). Motivated closing of the mind: Seizing and freezing. Psychological Review, 103(2), 263–283.

Uyarlama çalışmasının orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: files.eric.ed.gov (ERIC Tam Metin)

Ölçeğin yer aldığı orijinal PDF dokümanı ise burada mevcuttur: bilissel-yakinlik-olcegi-ihtiyaci-need-for-cognitive-closure-scale-toad.pdf

Bilişsel Yakınlık İhtiyacı Ölçeği Maddeleri (Need for Cognitive Closure Scale)

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır.