Kısa Borçluluk Ölçeği

Özet

Kısa Borçluluk Ölçeği (K-BÖ), psikolojide bireylerin başkalarına karşı hissettikleri borçluluk veya yükümlülük duygusunu ölçmek amacıyla geliştirilmiş revize edilmiş bir psikolojik ölçek olan Revised and Short Indebtedness Scale (ISR-S)’in Türkçe diline uyarlama çalışmasıdır. Nagihan Oğuz Duran tarafından 2020 yılında Türk üniversite öğrencileri örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Bu ölçek, sosyal değişim teorileri ve minnettarlık gibi kavramlarla yakından ilişkili olan borçluluk hissini hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kısa Borçluluk Ölçeği, ISR-S, Borçluluk, Yükümlülük Hissi, Uyarlama, Üniversite Öğrencileri, Psikometrik Özellikler

Yazarlar

Nagihan Oğuz Duran

Amaç

Kısa Borçluluk Ölçeği’nin temel amacı, orijinal İngilizce formunun psikometrik özelliklerini koruyarak, borçluluk duygusunun Türk kültürüne uygun olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlamaktır. Bu uyarlama çalışması, özellikle üniversite öğrencilerinin sosyal ilişkilerinde deneyimledikleri borçluluk düzeylerini tespit etmek ve bu yapının diğer psikolojik değişkenlerle ilişkisini incelemek için tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirilmesi, sosyal psikoloji alanındaki araştırmacılara, minnettarlık, yardımseverlik ve geri ödeme davranışları gibi konuları derinlemesine araştırırken kullanabilecekleri standardize edilmiş, kısa bir araç sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki akademik çalışmalarda borçluluk yapısının tutarlı bir biçimde incelenmesi mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Ölçek, bireyin bir iyilik veya yardım karşısında hissettiği psikolojik borçluluk duygusunu ölçen tek boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Bu yapı, sadece finansal borcu değil, aynı zamanda duygusal ve sosyal yükümlülük hissini de kapsar. Psikolojik borçluluk, genellikle yardım alan kişinin, bu yardımı karşılıksız bırakmama ve gelecekte bir şekilde geri ödeme yapma zorunluluğu hissetmesi durumu olarak tanımlanır.

Bu psikolojik borçluluk hissi, bireyin benlik saygısı, ilişkisel stresi ve sosyal etkileşim kalitesi üzerinde önemli etkilere sahip olabilir. Ölçek, bu karmaşık duygusal ve bilişsel durumu yansıtan maddelerden oluşur, bu da onu sosyal psikoloji araştırmaları için değerli bir araç haline getirir.

Geçerlik

Oğuz-Duran (2020) tarafından yürütülen geçerlik çalışmaları, Kısa Borçluluk Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal olarak orijinal ölçekle tutarlı olduğunu göstermiştir. Yapı geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin tek faktörlü yapısının Türk üniversite öğrencileri örnekleminde iyi uyum indeksleri sergilediğini ortaya koymuştur.

Ayrıca, ölçeğin ölçme değişmezliği (measurement invariance) çalışmaları da gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar, ölçeğin farklı demografik gruplar (örneğin, cinsiyetler) arasında karşılaştırılabilir sonuçlar ürettiğini teyit ederek, ölçeğin genellenebilirliğine dair güçlü kanıtlar sunmuştur. Ölçeğin kriter geçerliği ve ayrışma geçerliği için ilgili psikolojik yapılarla ilişkileri de incelenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) kullanılarak raporlanmıştır. Çalışma sonucunda, Kısa Borçluluk Ölçeği’nin Türkçe formunun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Yüksek Cronbach’s Alpha değerleri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı, yani borçluluk hissini, tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar verme yeteneğini de desteklemektedir. Elde edilen bu güvenirlik bulguları, Kısa Borçluluk Ölçeği’nin Türk popülasyonunda akademik ve klinik amaçlar için güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Kısa Borçluluk Ölçeği’nin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Analizler, ölçeğin orijinal yapısında önerilen tek faktörlü modelin Türk verisi ile tutarlı olduğunu kanıtlamıştır. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen önemli istatistiksel uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) sağlamıştır.

Faktör yüklerinin yüksek olması, her bir ölçek maddesinin ölçülmek istenen temel borçluluk yapısına güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, Kısa Borçluluk Ölçeği’nin hem kavramsal hem de istatistiksel olarak sağlam bir yapıya sahip olduğunu teyit etmektedir.

Ölçüm Aracı

Test Type: Uyarlama (Psikolojik Ölçek)

Format: Orijinal ölçekte kullanılan derecelendirme formatı (Genellikle Likert tipi)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler, özellikle üniversite öğrencileri

Age Group: Genç yetişkinlik dönemi ve üzeri

Population Details: Çalışma, Türk üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

DFA, Geçerlik, Güvenirlik, Cronbach Alpha, Ölçme Değişmezliği, Sosyal Psikoloji, Borçluluk

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Nagihan Oğuz Duran (Bursa Uludağ Üniversitesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için yazar Nagihan Oğuz Duran ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik araştırmalar için kullanım genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için izin gerekebilir.

Kaynaklar

Oğuz-Duran, N. (2020). Turkish version of the revised and Short Indebtedness Scale (ISR-S): Translation, validity, measurement invariance and reliability studies for Turkish university students. Studia Psychologica, 62(3), 198-212. DOI: https://doi.org/10.31577/sp.2020.03.800

Makalenin orijinal bağlantısı: journals.savba.sk

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: borçluluk-ölçeği-kısa-form-toad.pdf

Kısa Borçluluk Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri bu kaynakta doğrudan sağlanmamıştır. Maddeler için ilgili araştırmacının makalesine veya yukarıda belirtilen PDF belgesine başvurulması gerekmektedir.