Kırılgan Bebek Algısı Ölçeği

Özet

Kırılgan Bebek Algısı Ölçeği (KBAÖ), ebeveynlerin bebeklerinin sağlığına yönelik algıladıkları kırılganlık düzeyini ve aşırı endişe eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş uluslararası bir ölçeğin Türkçe adaptasyonudur. Türkiye’deki geçerlik ve güvenirlik çalışması Yavaş-Çelik ve Zerrin (2020) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, ebeveynlerin bebeklerinin sağlığına ilişkin duydukları kaygıyı, sürekli kontrol etme davranışlarını ve sosyal etkileşimleri sınırlama eğilimlerini 10 madde üzerinden değerlendiren tek faktörlü bir yapıya sahiptir.

Adaptasyon çalışmasında, çeviri-geri çeviri yöntemleri kullanılarak dil geçerliği sağlanmış ve istatistiksel analizler sonucunda ölçeğin Türkçe kültürüne uygun, güçlü psikometrik özellikler sergilediği kanıtlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kırılgan Bebek Algısı Ölçeği, KBAÖ, ebeveynlik, kırılgan bebek, aşırı korumacılık, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Melike Yavaş Çelik, Çiğdem Zerrin

[quads id=5]

Amaç

Kırılgan Bebek Algısı Ölçeği’nin (KBAÖ) temel amacı, ebeveynlerin bebeklerinin sağlık durumu hakkındaki algılarını ve potansiyel tehlikelere karşı duydukları endişe düzeyini ölçmektir. Bu algı, tıbbi bir gereklilik olmamasına rağmen, ebeveynlerin bebeklerini sürekli olarak hasta veya savunmasız görme eğilimini ifade eder.

Ölçek, sağlık profesyonellerine, ebeveynlerin aşırı kaygı ve koruyucu davranışlarını erken teşhis etme ve bu durumun hem ebeveyn hem de bebek üzerindeki psikososyal etkilerini değerlendirme imkanı sunmaktadır. Bu sayede, risk altındaki ebeveynlere yönelik uygun psikososyal destek ve eğitim programları geliştirilebilir.

Yapı (Konstrukt)

KBAÖ, literatürde “Vulnerable Baby Syndrome” (Kırılgan Bebek Sendromu) olarak bilinen psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, ebeveynlerin, genellikle sağlıklı olan bebeklerini sürekli olarak kronik veya ciddi bir hastalığa sahipmiş gibi algılamaları, bu nedenle aşırı düzeyde kaygılanmaları ve bebeklerinin gelişimini engelleyecek düzeyde kısıtlayıcı davranışlar sergilemeleri üzerine kuruludur.

Ölçek, ebeveynlerin bebek sağlığına dair endişe düzeylerini, günlük hayattaki kontrol etme sıklıklarını (uykuda kontrol, sosyal kısıtlamalar) ve sağlık çalışanlarına başvurma eğilimlerini kapsayan tek boyutlu bir yapı olarak işlev görür.

Geçerlik

KBAÖ’nün Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve dilsel geçerliği titizlikle incelenmiştir. Dil geçerliği, çeviri-geri çeviri yöntemi kullanılarak ve uzman görüşüne başvurularak sağlanmıştır.

Yapı geçerliği analizlerinde, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin orijinal 10 maddelik tek faktörlü yapısını koruduğunu teyit etmiştir. DFA uyum indeksleri, modelin kabul edilebilir sınırlarda veya mükemmel uyum sınırları içerisinde olduğunu göstermiştir (NFI=0.94, NNFI=0.96, IFI= 0.97, RFI=0.92, CFI=0.97, GFI=0.93, AGFI=0.88, RMR=0.07, REMSEA=0.076, X²/SD= 2.06). Ayrıca, örneklem yeterliliği de çok iyi olarak (KMO=0.851) değerlendirilmiştir. Kriter geçerliği için kullanılan EDSDÖ ile KBAÖ arasında pozitif yönde zayıf düzeyde bir korelasyon (r=0.32) tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı ve zamana karşı kararlılığı yüksek bulunmuştur. İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri 0.84 olarak belirlenmiştir, bu da ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

İki yarı güvenirlik düzeyi 0.85 olarak değerlendirilmiştir. Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını ölçen test-tekrar test sonuçlarında ise pozitif yönde güçlü ve ileri düzeyde anlamlı bir ilişki (r=0.99) olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlar, KBAÖ’nün Türkçe versiyonunun yüksek düzeyde güvenilir olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Kırılgan Bebek Algısı Ölçeği’nin yapısal uygunluğunu incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin 10 madde ile tek faktörlü yapısını başarıyla sürdürdüğünü göstermiştir.

Analiz sonuçlarına göre, maddelerin faktör yükleri 0.38 ile 1.16 arasında değişmektedir. Elde edilen uyum indeksleri (NFI, CFI, GFI vb.) modelin veri ile uyumlu olduğunu işaret etmektedir. Bu bulgular, KBAÖ’nün Türkçe adaptasyonunun teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 10 maddeden oluşan, 1 ile 5 arasında puanlanan 5’li Likert tipi derecelendirme.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Anne ve/veya Babalar).

Yaş Grubu: Bebek sahibi olan yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Bebeklerin sağlık endişelerini taşıyan ebeveynler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Faktör Analizi, Cronbach Alfa, bebek sağlığı, ebeveyn kaygısı, korelasyon, psikolojik ölçek.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Melike Yavaş Çelik

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında Türkçe literatüre kazandırılmıştır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve ek dokümanları aşağıda belirtilen PDF bağlantılarında mevcuttur:

• Orijinal PDF makalesine buradan ulaşılabilir: jag.journalagent.com

• Ölçek maddelerinin yer aldığı PDF dokümanları: kirilgan-bebek-algisi-olcegi-toad.pdf ve kirilgan-bebek-algisi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Yavaş-Çelik, M. & Zerrin, Ç. (2020). Vulnerable Baby Scale: Validity and Reliability Study. Journal of Psychiatric Nursing, 11(3), 188-194. doi: 10.14744/phd.2020.92678

[quads id=5]

Kırılgan Bebek Algısı Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 1 ile 5 arası puanlama (1: Hiçbir zaman/Daha az sağlıklı; 5: Sık sık/Daha sağlıklı/Daima).

Kırılgan Bebek Algısı Ölçeği

Aşağıda bebeğinizle ilgili sağlık endişelerinizi ifade eden cümleler 1 ile 5 arasında puanlandırılmaktadır. Lütfen sizin için uygun olanı daire içine alınız. İlginiz için teşekkürler.

1. Genellikle geceleri bebeğim uyurken onu kontrol ederim

   Hiçbir zaman / Gecede 1-2 kez / Sık sık (En az 30 dakikada bir)

   1 2 3 4 5

2. Bebeğim uyanmış ve kendi kendine oyalanıyorsa, onu duyabileceğim şekilde kendi haline bırakırım.

   Hiçbir zaman / Yaklaşık 15 dk / 1 saatten daha fazla

   1 2 3 4 5

3. Arkadaşlarım ziyaretime geldiğinde soğuk algınlığı/nezle durumları varsa;

   Onların eve girmelerine izin vermem / Onların eve girmelerine izin veririm ancak, bebeğimi kucaklamalarına izin vermem. / Onları eve alırım ve bebeğimle iletişim kurmalarını sınırlandırmam.

   1 2 3 4 5

4. Bebeğimde karın ağrısı ya da başka bir ağrı varmış gibi görünüyor.

   Her zaman / Hiçbir zaman

   1 2 3 4 5

5. Bebeğimin ciddi olarak hasta olabileceği konusunda endişeleniyorum.

   Daima / Hiç bir zaman

   1 2 3 4 5

6. Genellikle bebeğimin sağlığını aynı yaş grubundaki diğer bebeklerle karşılaştırdığımda sanırım bebeğim;

   Daha az sağlıklı / Daha sağlıklı

   1 2 3 4 5

7. Bebeğimin ciddi olarak hasta olabileceği konusunda endişeleniyorum.

   Daima / Hiçbir zaman

   1 2 3 4 5

8. Bebeğimde Ani bebek ölüm sendromu oluşacak diye endişeliyim.

   Daima / Hiçbir zaman

   1 2 3 4 5

9. Bebeğinizi emanet ettiğiniz kişiyi, uzakta olduğunuz sırada arar mısınız?

   Evet, kesinlikle / Hayır, hiçbir zaman

   1 2 3 4 5

10. Bebeğimle ilgili olarak aşı ve rutin kontrolleri dışında bir sağlık çalışanıyla (örneğin: ebe/hemşire, hekim), son iki hafta içinde görüştüm.

    Hiç / Haftada bir kez / Günlük veya daha fazla

    1 2 3 4 5