Kırgızlarda İslam Dinine İlişkin Tutum Ölçeği

Özet

Kırgızlarda İslam Dinine İlişkin Tutum Ölçeği, Kırgızistan‘da yaşayan bireylerin İslam dinine yönelik tutumlarını, algılarını ve pratiklerini sistematik bir şekilde ölçmek amacıyla 2018 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, A. Ergeshkyzy ve M. Yıldız tarafından yürütülen kapsamlı bir ölçek geliştirme çalışmasının ürünüdür. Çalışma, özellikle Orta Asya coğrafyasında, dini inançların toplumsal ve bireysel yaşam üzerindeki etkilerini bilimsel yöntemlerle incelemeye olanak tanımaktadır.

Ölçek, Kırgız toplumunun dini sosyalleşme süreçlerini ve modernleşme karşısındaki dini eğilimlerini nicel verilerle ortaya koymak üzere tasarlanmıştır. Geliştirme sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliği ve güvenilirliği için gerekli istatistiksel analizler titizlikle uygulanmıştır. Ölçek, sosyal psikoloji ve dini psikoloji alanlarında Kırgızistan bağlamında değerli veriler sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kırgızistan, İslam, Tutum Ölçeği, Psikometri, Dini Algı, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

A. Ergeshkyzy, M. Yıldız.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Kırgızistan Cumhuriyeti’nde ikamet eden bireylerin İslam dinine karşı geliştirdikleri bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri (tutumları) geçerli ve güvenilir bir biçimde saptamaktır. Bu araç, Kırgız kültürünün ve tarihinin şekillendirdiği özgün dini algıları ölçerek, bu alandaki uluslararası literatüre katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Geliştirme çalışması, mevcut genel tutum ölçeklerinin Kırgızistan’ın spesifik sosyo-kültürel ve dini bağlamına tam olarak uymaması nedeniyle, yerel kültüre duyarlı, özgün bir ölçme aracı oluşturma ihtiyacına cevap olarak ortaya çıkmıştır.

Yapı

Ölçek, bireylerin İslam dinine yönelik genel tutumunu ölçmektedir. Bu yapı, genellikle tutumun üç boyutlu modeli çerçevesinde ele alınır: Bilişsel bileşen (İslam hakkındaki bilgi ve inançlar), Duyuşsal bileşen (İslam’a karşı hissedilen duygular ve duygusal tepkiler) ve Davranışsal eğilim bileşeni (dini pratiklere ve kurumlara katılma niyeti veya eğilimi).

Ölçeğin faktör yapısı, tutumun bu çok boyutlu doğasını yansıtacak şekilde kurgulanmıştır. Dini tutum, sadece bireysel inancı değil, aynı zamanda dinin toplumsal yaşamdaki rolüne ve kabulüne ilişkin algıları da kapsamaktadır.

Geçerlik

Kırgızlarda İslam Dinine İlişkin Tutum Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesinde (Ergeshkyzy & Yıldız, 2018) detaylı olarak sunulmuştur. Yapı geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen alt boyutlarını istatistiksel olarak doğruladığını göstermiştir.

Ayrıca, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiğini gösteren kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve dilsel eşdeğerlik çalışmaları yapılarak ölçeğin kültürel uygunluğu sağlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları üzerinden raporlanmıştır. Çalışmada hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısının, ölçeğin bütün maddelerinin aynı yapıyı yüksek düzeyde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren kabul edilebilir veya yüksek değerlerde olduğu belirtilmektedir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı uygulamalarda istikrarlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, faktör analizi teknikleri kullanılarak ölçeğin temel yapısı belirlenmiştir. Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin maddelerinin birden fazla faktör altında toplandığını ve bu faktörlerin dini tutumun farklı boyutlarını temsil ettiğini ortaya koymuştur. Bu faktörler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve dini algıyı sadece tek bir skorla değil, alt boyutlar bazında da değerlendirmeye olanak tanıdığını göstermektedir.

Faktör yüklerinin yüksek olması ve faktörlerin teorik beklentilerle uyumlu olması, ölçeğin güçlü bir psikometrik temele dayandığını kanıtlamaktadır. Faktör yapısı, Kırgız toplumundaki dini hassasiyetleri ve kabulleri yansıtan özgün boyutlar içerebilir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Orijinal makalede derecelendirme bilgisi netleştirilmemiştir, ancak tipik olarak 5’li veya 7’li Likert Tipi ölçeklendirme kullanılır (Örn: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Language Available: Türkçe (Yayın Dili) ve Kırgızca (Uygulama Dili olduğu varsayılmaktadır).

Population Group: Kırgızistan’da yaşayan ve İslam dinine ilişkin tutumları ölçülmek istenen bireyler.

Age Group: Yetişkin Popülasyonu (Genellikle üniversite öğrencileri ve genel yetişkinler).

Population Details: Ölçek, Kırgızistan’ın sosyo-kültürel bağlamında dini inanç ve pratiklerin yaygın olduğu bir evrenden örneklenmiştir.

Test Methodology: Bireylerin kendi beyanlarına dayanan öz bildirim (Self-report) ölçeğidir.

Anahtar Kelimeler

Kırgızistan, Dini Psikoloji, Sosyal Tutum, Ölçek Geliştirme, Cronbach Alfa, Faktör Analizi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Mualla Yıldız)

Correspondence Address: Mualla Yıldız, Ankara Üniversitesi, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçek, akademik ve ticari olmayan araştırma amaçları için kullanılabilir, ancak etik kurallar gereği sorumlu yazar (Mualla Yıldız) ile iletişime geçilmesi ve izin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin ticari kullanımı hakkında bilgi bulunmamaktadır.

PDF Kaynağı: Ölçek geliştirme çalışmasının orijinal makalesine ait PDF dosyası aşağıda belirtilmiştir:

• kirgizlarda-islam-dinine-iliskin-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Ergeshkyzy, A. & Yıldız, M. (2018). Kırgızlarda İslam Dinine İlişkin Tutum Ölçeği geliştirme çalışması. TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat
ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 6(13), 356-369.

Kırgızlarda İslam Dinine İlişkin Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri orijinal kaynakta doğrudan listelenmemiştir. Maddelere erişim ve ölçek skorlaması hakkında detaylı bilgi almak için, yukarıda belirtilen 2018 tarihli makalenin tamamına başvurulması veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.