Anne Bebek Temas Engelleri Ölçeği

Özet

Anne Bebek Temas Engelleri Ölçeği (ABTEÖ), annelerin bebekleriyle fiziksel ve duygusal temas kurma süreçlerinde karşılaştıkları güçlükleri ve engelleri sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Ölçek, 2020 yılında Kömürcü-Akik ve Durak-Batıgün tarafından geliştirilmiş ve psikometrik özellikleri test edilmiştir. Bu araç, erken dönem anne-bebek ilişkisinin kalitesini ve bağlanma süreçlerini olumsuz etkileyebilecek faktörlerin belirlenmesi açısından klinik ve araştırma ortamlarında önemli bir tanı aracı olarak hizmet etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Anne bebek ilişkisi, bağlanma, temas engelleri, ebeveynlik, ölçek geliştirme, psikometrik özellikler, postpartum dönem.

Yazarlar

Kömürcü-Akik, B., Durak-Batıgün, A. D.

Amaç

Anne Bebek Temas Engelleri Ölçeği’nin temel amacı, annelerin bebekleriyle kurdukları teması (dokunma, kucaklama, göz teması vb.) zorlaştıran veya engelleyen bilişsel, duygusal ve çevresel faktörleri nicel olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle doğum sonrası dönemde (postpartum) ortaya çıkabilecek bağlanma sorunlarının erken tespiti ve müdahale programlarının tasarlanması için kritik veriler sağlamayı hedefler.

Ölçeğin geliştirilmesi, literatürdeki eksikliği gidermeyi amaçlamıştır. Geleneksel bağlanma ölçekleri genellikle ilişkinin sonucunu ölçerken, ABTEÖ doğrudan ilişkiyi kurma aşamasındaki spesifik engellere odaklanarak daha hedefli bir değerlendirme imkanı sunmaktadır. Bu sayede klinisyenler, annenin yaşadığı zorlukların kaynağını daha iyi anlayabilirler.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, “Anne Bebek Temas Engelleri” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, sadece fiziksel teması değil, aynı zamanda annenin bebeğiyle duygusal uyum ve yakınlık kurmasını engelleyen içsel ve dışsal bariyerleri de içermektedir. Bu engeller genellikle şunları kapsar:

• Duygusal Engeller: Anksiyete, depresyon veya annenin yeterlilik hissine dair şüpheler.
• Bilişsel Engeller: Bebeğin ihtiyaçlarını yanlış yorumlama veya temasın gerekliliğine dair olumsuz inançlar.
• Çevresel ve Fiziksel Engeller: Hastane koşulları, yorgunluk, ağrı veya sosyal destek eksikliği gibi dış faktörler.

Geçerlik

Anne Bebek Temas Engelleri Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten temas engelleri yapısını ölçtüğünü göstermek amacıyla geliştirme aşamasında (2020) gerçekleştirilmiştir. Çalışmada öncelikle kapsam geçerliğine bakılmış, uzman görüşleri alınarak madde havuzu oluşturulmuştur. Yapı geçerliği için ise genellikle Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik yapıyla uyumu incelenmiştir.

Kömürcü-Akik ve Durak-Batıgün (2020) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, yapı geçerliği kapsamında Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmış ve temas engellerini temsil eden alt boyutların varlığı saptanmıştır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve ölçtüğü yapıyı yeterli düzeyde temsil ettiğini doğrulamıştır.

Güvenirlik

ABTEÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Geliştirme makalesinde (2020), ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu göstermektedir.

İç tutarlılığın yanı sıra, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmalarının da yapıldığı varsayılmaktadır. Bu çalışmalar, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar üretme yeteneğini ortaya koyar ve böylece ölçeğin bilimsel standartlara uygunluğunu pekiştirir.

Faktör Analizi

Anne Bebek Temas Engelleri Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ortaya koymak için kapsamlı bir faktör analizi süreci uygulanmıştır. İlk olarak, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğu belirlenmiştir. Bu analiz, temas engellerinin hangi spesifik kategorilere ayrıldığını (örneğin, fiziksel yorgunluk, duygusal çekilme, çevresel kısıtlamalar) tanımlamıştır.

AFA sonuçlarının ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak elde edilen faktör yapısının farklı örneklemlerde de geçerli olup olmadığı test edilmiştir. DFA sonuçları, kabul edilebilir uyum indeksleri ile ölçeğin çok boyutlu yapısının sağlam olduğunu ve teorik beklentilerle örtüştüğünü kanıtlamıştır.

Enstrüman

Test Type:

Geliştirme (Yeni Geliştirilmiş Ölçek)

Format:

Derecelendirme formatı (Genellikle Likert tipi bir yanıt sistemi kullanılır, ancak orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi eksiktir. Tipik olarak 4 veya 5 seçenekli Likert ölçeği beklenir).

Language Available:

Türkçe

Population Group:

Anneler

Age Group:

Yetişkin anneler (Özellikle bebeklerinin ilk yılında olan anneler).

Population Details:

ABTEÖ, annelerin bebekleriyle kurdukları erken dönem bağlanma süreçlerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Test Methodology:

Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan bir anket veya ölçek formudur.

Anahtar Kelimeler

Postpartum, anne ruh sağlığı, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, duygusal bariyerler, erken çocukluk dönemi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses:

[email protected] (Sorumlu Yazar Burcu Kömürcü Akik’e ait)

Correspondence Address:

Burcu Kömürcü Akik, Ankara Üniversitesi (Detaylı adres bilgisi makalede yer almaktadır).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

İzinler:

Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle yazarın izni gereklidir. Detaylı kullanım koşulları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret:

Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya klinik kullanım için ücret talep edilebilir.

Test Yılı:

Ölçek Geliştirme ve Psikometrik Özellikler çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır.

PDF İndirme:

Ölçeğin tam metni ve detaylı geliştirme süreci aşağıdaki adresten indirilebilir: anne-bebek-temas-engelleri-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Kömürcü-Akik, B., & Durak-Batıgün, A. D. (2020). Anne Bebek Temas Engelleri Ölçeği (ABTEÖ): Geliştirilmesi ve Psikometrik Özellikleri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12(Suppl 1), 235-254. DOI: http://dx.doi.org/110.18863/pgy.789071

Makalenin tam metin bağlantısı: dergipark.org.tr

Anne Bebek Temas Engelleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynakta doğrudan sağlanmamıştır. Maddeler, yalnızca referans gösterilen 2020 tarihli bilimsel makalede (Kömürcü-Akik & Durak-Batıgün) bulunabilir. Ölçeği kullanmak isteyen araştırmacıların veya klinisyenlerin ilgili makaleye başvurması gerekmektedir. Maddelerin yapısı, annelerin bebekleriyle kurdukları fiziksel ve duygusal yakınlığı zorlaştıran durumları Likert tipi bir derecelendirme ile ölçmeyi amaçlamaktadır.