Anne Karnındaki Bebek Sağlık Denetim Odağı Ölçeği

Özet

Anne Karnındaki Bebek Sağlık Denetim Odağı (AKBSDO) Ölçeği, ebeveynlerin, özellikle de annelerin, hamilelik sürecinde ve anne karnındaki bebeğin sağlığı üzerindeki kontrol algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik uyarlama aracıdır. Bu ölçek, bireylerin bebeklerinin sağlık durumunu kendi çabalarına, şansa ya da güçlü diğerlerinin (doktorlar, hemşireler vb.) etkisine ne ölçüde bağladığını belirlemeyi hedefler.

Ölçeğin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması Veli Duyan, Serap Özcan ve Ayşe Cömert-Okutucu tarafından 2012 yılında gerçekleştirilmiştir. Toplam 20 maddeden oluşan bu araç, annelerin sağlıkla ilgili inanç sistemlerini değerlendirerek, gebelik döneminde sunulacak psikososyal destek hizmetlerinin planlanmasına bilimsel zemin sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Anne Karnındaki Bebek Sağlık Denetim Odağı, AKBSDO, Sağlık Denetim Odağı, Gebelik, Psikometrik Özellikler, Güvenirlik, Geçerlik, Uyarlama.

Yazarlar

Veli Duyan, Serap Özcan, Ayşe Cömert-Okutucu.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, hamile kadınların anne karnındaki bebeklerinin sağlık durumuyla ilgili denetim odağı algılarını üç ana boyutta (İçsel, Şansa Bağlı ve Güçlü Diğerlerine Bağlı) belirlemektir. Bu belirleme, gebelik sürecinde annelerin sağlık davranışlarını ve psikososyal destek ihtiyaçlarını anlamak için kritik öneme sahiptir.

AKBSDO Ölçeği, sosyal hizmet ve sağlık bilimleri alanlarında, gebelik dönemi risklerini ve annenin sağlıkla ilgili inanç sistemini araştırmacılar ve klinisyenler için ölçülebilir hale getirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, annenin kendisini, bebeğin sağlığı üzerinde ne kadar etkili gördüğünü ortaya koyarak, sağlık eğitimlerinin ve müdahale programlarının kişiselleştirilmesine olanak tanır.

Yapı

Ölçek, sosyal öğrenme teorisinin önemli bir bileşeni olan Sağlık Denetim Odağı (Health Locus of Control) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin sağlığını etkileyen olayların kaynağını nerede gördüğünü ifade eder: Kişinin kendisinde mi, çevredeki güçlü otoritelerde mi, yoksa tamamen şans ve kaderde mi?

AKBSDO Ölçeği, bu yapıyı üç temel alt faktör üzerinden inceler:

• İçsel Sağlık Denetim Odağı: Annelerin, bebeğin sağlığını kendi davranışları, yaşam tarzı seçimleri ve dikkatli tutumları ile kontrol ettiğine dair inancı.
• Şansa Bağlı Sağlık Denetim Odağı: Annelerin, bebeğin sağlığını tamamen şans, kader veya tesadüfi olayların belirlediğine dair inancı.
• Güçlü Diğerlerine Bağlı Sağlık Denetim Odağı: Annelerin, bebeğin sağlığının başta doktorlar, hemşireler ve diğer sağlık profesyonelleri olmak üzere güçlü otoriteler tarafından kontrol edildiğine dair inancı.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında, yapı geçerliğini analiz etmek amacıyla Faktör Analizi öncesinde verilere Bartlett Testi uygulanmıştır. Bu test, verilerin faktör analizine uygun olup olmadığını ve değişkenler arasında anlamlı korelasyonlar bulunup bulunmadığını belirlemektedir.

Elde edilen Bartlett Testi sonuçlarına göre k-kare değerinin istatistiksel olarak manidar (k-kare=6944,63; p=0.001) olduğu saptanmıştır. Bu yüksek ve manidar değer, verilerin çok değişkenli normal dağılım varsayımını desteklediğini ve faktör analizinin uygulanabilir olduğunu kesinleştirmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, öncelikle madde analizi yapılarak ve her bir maddenin ölçek toplam puanı ile olan korelasyonları (r(jx)) hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Madde-toplam puan korelasyonları, maddelerin ayırıcılığını ve iç tutarlılığa katkısını göstermektedir.

Madde-toplam puan korelasyon katsayıları alt boyutlara göre aşağıdaki aralıklarda değişmektedir:

• İçsel Sağlık Denetim Odağı: 0.401 ile 0.674 arasında.
• Şansa Bağlı Sağlık Denetim Odağı: 0.610 ile 0.748 arasında.
• Güçlü Diğerlerine Bağlı Sağlık Denetim Odağı: 0.326 ile 0.660 arasında.

İstatistiksel olarak manidar olan bu korelasyon katsayıları, maddelerin ilgili oldukları alt boyutları ölçmede yeterli düzeyde ayırıcılığa sahip olduğunu ve ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Yapı geçerliği analizleri, AKBSDO Ölçeği’nin teorik olarak beklenen üç faktörlü yapısını doğrulamıştır. Faktör Analizi, ölçeğin İçsel, Şansa Bağlı ve Güçlü Diğerlerine Bağlı Sağlık Denetim Odağı alt boyutlarına ayrıldığını göstermiştir.

Bu üç faktörlü ayrım, annelerin denetim inançlarının karmaşık doğasını yakalamakta ve her bir denetim odağının anne karnındaki bebek sağlığına yönelik tutumları ne şekilde etkilediğini araştırmacılar için netleştirmektedir. Ölçek, toplamda 20 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler belirlenen üç alt boyuta dağılmıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama, Psikometrik Öz Değerlendirme Ölçeği

Biçim: Çok Maddeli Envanter (20 Madde)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hamile Kadınlar (Gebeler)

Yaş Grubu: Yetişkin (Gebelik dönemindeki kadınlar)

Popülasyon Detayları: Anne karnındaki bebeklerinin sağlığına ilişkin kontrol algısını değerlendirmek isteyen hamile kadınlar. Ölçek, özellikle sağlık denetim odağı inançlarını belirlemek için tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 20 maddeden oluşmaktadır ve 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak yanıtlanmaktadır. Derecelendirme formatı: 1= hiçbir zaman – 5= her zaman.

Anahtar Kelimeler

Denetim Odağı, Hamilelik, İçsel Kontrol, Şansa Bağlı Kontrol, Güçlü Diğerleri, Psikolojik Değerlendirme.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Veli Duyan, Serap Özcan ve Ayşe Cömert-Okutucu tarafından 2012 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Akademik veya araştırma amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar Veli Duyan ile iletişim kurulması gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi, güvenirlik ve geçerlik çalışmasıyla birlikte aşağıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: anne-karnindaki-bebek-saglik-denetim-odagi-akbsdo-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Duyan, V., Özcan, S. ve Cömert-Okutucu, A. (2012). Anne Karnındaki Bebek Sağlık Denetim Odağı (AKBSDO) Ölçeği: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Journal of Society & Social Work, 23 (1), 13-23.

Makalenin orijinal bağlantısı: tsh.hacettepe.edu.tr

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu yazarın iletişim adresi mevcuttur.

Yazışma Adresi: Veli Duyan ([email protected])

Anne Karnındaki Bebek Sağlık Denetim Odağı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçeğin tam metnine ve uygulama talimatlarına erişmek için sorumlu yazar (Veli Duyan) ile iletişime geçilmesi veya orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir.