KIDSCREEN Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi Ölçeği

Özet

KIDSCREEN Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi Ölçeği (KIDSCREEN HRQoL), çocuk ve ergen popülasyonlarında sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi (HRQoL) düzeylerini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş uluslararası geçerliliğe sahip bir ölçüm aracıdır. Bu ölçek, bireylerin fiziksel, zihinsel, sosyal ve okul yaşamlarına dair subjektif algılarını ve iyi oluş durumlarını kapsamlı bir şekilde yakalamayı hedefler. Ölçeğin Türk popülasyonuna uyarlama ve geçerlik/güvenirlik çalışması, Hakan Baydur ve arkadaşları tarafından 2016 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, KIDSCREEN’in Türkçe konuşan çocuk ve ergenlerde kültürel olarak uygun ve psikometrik açıdan sağlam bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Uyarlama, ölçeğin klinik araştırmalarda ve halk sağlığı çalışmalarında Türk çocuk ve ergenlerin yaşam kalitesi üzerindeki etkileri değerlendirmek üzere standart bir araç olarak kullanılmasını sağlamıştır. Ölçek, farklı sağlık koşullarına sahip gençlerin subjektif deneyimlerini karşılaştırmak ve sağlık hizmetlerinin etkinliğini izlemek için değerli veriler sunar.

Anahtar Kelimeler

KIDSCREEN, Yaşam Kalitesi, Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi, Çocuk, Ergen, Psikometri, Uyarlama, Hakan Baydur.

Yazarlar

Hakan Baydur, D. Ergin, G. Gerçeklioğlu, E. Eser.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, genellikle 8 ila 18 yaş arasındaki çocuk ve ergenlerin kendi sağlık durumları ve genel iyi oluş düzeyleri hakkındaki algılarını standartlaştırılmış bir formatta ölçmektir. Bu değerlendirme, çocukların yaşadığı zorlukları ve güçlü yönleri belirleyerek, bireysel müdahale planlarının geliştirilmesine yardımcı olur.

Türk popülasyonuna yapılan uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) Türk kültürü ve diline aktarımında korunduğunu kanıtlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar ve klinisyenler, uluslararası alanda kabul görmüş, karşılaştırılabilir sonuçlar üreten bir HRQoL aracı kullanma imkanına kavuşmuştur.

Yapı

KIDSCREEN, ölçtüğü temel yapı olan Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi (HRQoL) kavramını çok boyutlu bir perspektifle ele alır. HRQoL, bireyin fiziksel, duygusal, zihinsel ve sosyal sağlığının günlük işlevsellik ve genel refah üzerindeki etkileşimini kapsar. Ölçeğin tam versiyonları (KIDSCREEN-52), genellikle 10 temel alt boyutu değerlendirir:

• Fiziksel İyi Oluş (Physical Well-being)
• Psikolojik İyi Oluş (Psychological Well-being)
• Ruh Hali ve Duygular (Mood and Emotions)
• Öz Saygı (Self Perception/Self-esteem)
• Otonomi ve Ebeveyn İlişkisi (Autonomy and Parent Relation)
• Mali Durum (Financial Resources)
• Akran Desteği ve Sosyal Destek (Peer and Social Support)
• Okul Ortamı (School Environment)
• Sosyal Kabul / Zorbalık (Social Acceptance / Bullying)
• Boş Zaman Aktiviteleri (Leisure Activities)

Bu boyutlar, çocukların ve ergenlerin yaşamlarının çeşitli kritik alanlarındaki subjektif değerlendirmelerini yansıtırken, ölçeğin psikometrik yapısı, bu boyutların birbirinden ayrılabilir ve anlamlı olduğunu doğrular.

Geçerlik

Baydur ve arkadaşlarının 2016 tarihli çalışmasında, KIDSCREEN Ölçeği’nin Türk örnekleminde yapı geçerliği titizlikle incelenmiştir. Yapı geçerliğini test etmek için kullanılan temel yöntemlerden biri olan Faktör Analizi, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türkçe versiyonda da kabul edilebilir düzeyde korunduğunu göstermiştir. Bu durum, maddelerin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıları tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ek olarak, ölçeğin diğer geçerlik türleri, özellikle diskriminant (ayırt edici) geçerlik açısından da değerlendirilmiştir. Klinik olarak bilinen farklı grupların (örneğin, kronik hastalığı olanlar ve sağlıklı akranlar) yaşam kalitesi skorları arasındaki beklenen farkların gözlemlenmesi, ölçeğin klinik uygulamalar için yüksek düzeyde geçerli olduğunu desteklemektedir. Bu sonuçlar, KIDSCREEN’in Türk çocuk ve ergen popülasyonunda geçerli bir ölçüm aracı olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama çalışmasında, KIDSCREEN Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin güvenilirlik analizleri, iç tutarlılık ve ölçüm kararlılığı (test-tekrar test) yöntemleri kullanılarak raporlanmıştır. İç tutarlılığın ölçütü olan Cronbach Alfa katsayıları, ölçeğin alt boyutları ve genel puanı için yüksek değerler sergilemiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçeği oluşturan maddelerin aynı temel yapıyı ölçmede homojen ve tutarlı olduğunu gösterir.

Ölçüm kararlılığını değerlendiren test-tekrar test güvenilirliği sonuçları da güçlü korelasyonlar göstermiştir. Bu korelasyonlar, kısa bir zaman aralığıyla tekrar uygulandığında ölçeğin kararlı ve tutarlı sonuçlar ürettiğini, dolayısıyla zaman içinde değişmeyen özelliklerin güvenilir bir şekilde ölçüldüğünü kanıtlamaktadır. Bu bulgular, KIDSCREEN’in Türk örnekleminde hem içsel tutarlılık hem de zamansal kararlılık açısından güvenilir olduğunu ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin kritik bir adımı olarak, ölçeğin Türk kültürüne özgü yapısını doğrulamak amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Bu analiz, orijinal KIDSCREEN modelinin (genellikle 10 faktörlü yapı) Türk verilerine ne kadar uyduğunu incelemiştir. Faktör yüklerinin incelenmesi, maddelerin ilgili latent faktörlerle güçlü bağlantılar sergilediğini göstermiştir.

Faktör analizi sonuçları, Türk çocuk ve ergen popülasyonunun sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi algısının, ölçeğin uluslararası yapısıyla uyumlu olduğunu doğrulamıştır. Bu analizler, araştırmacılara ölçeğin hangi alt boyutlarının klinik ve araştırma amaçları için bağımsız olarak kullanılabilir olduğunu gösteren sağlam istatistiksel kanıtlar sunmaktadır. Faktör yapısındaki küçük farklılıklar, kültürel adaptasyonun bir sonucu olarak kabul edilmiş ancak ölçeğin genel kullanımına engel teşkil etmemiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Orijinal KIDSCREEN ölçeği genellikle 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Katılımcılardan, belirtilen durumların kendileri için ne sıklıkta veya ne ölçüde doğru olduğunu (“Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a veya benzeri bir ölçekte) belirtmeleri istenir. Ölçeğin farklı versiyonları (52, 27 veya 10 maddelik) mevcuttur.

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal) ve Avrupa genelinde çok sayıda dil.

Population Group: Çocuk ve Ergenler

Age Group: Genellikle 8-18 yaş aralığı. Ölçek, çocukların kendi beyanlarını esas alır.

Population Details: Türkiye’deki okul çağındaki genel popülasyon ve çeşitli kronik hastalıklara sahip klinik örneklemler üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report). Daha küçük çocuklar veya bilişsel engelleri olanlar için ebeveyn/vekalet bildirim formu da mevcuttur.

Anahtar Kelimeler

HRQoL, Psikolojik İyi Oluş, Fiziksel Sağlık, Çocuk Sağlığı, Ölçek Geliştirme, Öz Bildirim.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişimi)

Correspondence Address: İlgili akademik kurumlar veya sorumlu yazarın iletişim adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

KIDSCREEN ölçeğinin orijinal geliştiricileri olan uluslararası araştırma grubundan kullanım izni alınması zorunludur. Ölçeğin kullanımı ticari amaçlar için veya büyük ölçekli araştırmalar için ücrete tabi olabilir. Türk adaptasyon çalışması 2016 yılında yayınlanmıştır.

Kaynaklar

Baydur, H., Ergin D., Gerçeklioğlu G., & Eser E. (2016). Reliability and validity study of the KIDSCREEN Health-Related Quality of Life Questionnaire in a Turkish child/adolescent population. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 17(6), 496-505.

Makalenin tam metnine aşağıdaki linkten erişilebilir: ejmanager.com

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki adresten indirilebilir: kidscreen-saglikla-iliskili-yasam-kalitesi-olcegi-kidscreen-health-related-quality-of-life-toad.pdf

KIDSCREEN Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi Ölçeği Maddeleri

Ölçek maddeleri bu kaynakta bulunmamaktadır. Maddelerin tam listesi ve puanlama bilgileri için lütfen referans gösterilen akademik makaleye başvurunuz.