Türk Çocuk/Ergenlerde Kidscreen Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi Ölçeği

Özet

Türk Çocuk/Ergenlerde KIDSCREEN Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi Ölçeği, çocuk ve ergen popülasyonunda sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini (SİYK) ölçmek amacıyla geliştirilmiş uluslararası bir aracın Türkçe uyarlamasıdır. Orijinal olarak 52 maddeden oluşan bu ölçek (KIDSCREEN-52), Türkiye’deki çocuk ve ergenlerin psikososyal ve fiziksel iyilik hallerini değerlendirmek üzere Hakan Baydur ve arkadaşları tarafından 2016 yılında valide edilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel olarak uygunluğunu ve psikometrik açıdan güçlü güvenilirlik ve geçerlilik özelliklerini göstererek, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında kullanımına olanak tanımıştır.

Anahtar Kelimeler

KIDSCREEN, Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi, Çocuk, Ergen, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Türkiye.

Yazarlar

Baydur, Hakan; Ergin, Deniz; Gerçeklioğlu, Gizem; Eser, Ege.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 8-18 yaş aralığındaki çocuk ve ergenlerin kendi bildirimlerine dayalı olarak sağlıkla ilişkili yaşam kalitelerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Bu adaptasyon, KIDSCREEN ölçeğinin Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında uluslararası standartlara uygun olarak kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir. Ölçek, çocuk ve ergen sağlığı araştırmalarında ve klinik değerlendirmelerde standart bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Ölçek, farklı sağlık durumları, kronik hastalıklar, tedavi yöntemleri ve sosyal çevrelerin çocukların ve ergenlerin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak incelemek için kritik bir araç görevi görmektedir. Araştırmacılar, bu sayede müdahale programlarının etkinliğini ölçebilir ve ulusal düzeyde sağlık politikalarına kanıta dayalı katkıda bulunabilirler.

Yapı (Construct)

Ölçek, çok boyutlu bir yapı olan Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi (SİYK) yapısını ölçmektedir. KIDSCREEN-52, genellikle fiziksel iyi oluş, psikolojik iyi oluş, özerklik ve ebeveyn ilişkisi, sosyal destek ve arkadaşlar, okul ortamı ve zorbalık gibi geniş kapsamlı 10 temel boyut altında toplanan 52 maddeden oluşur.

Bu boyutlar, çocukların ve ergenlerin yaşam kalitesini sadece fiziksel sağlığa indirgemeden, psikososyal ve çevresel faktörleri de içeren çok yönlü bir bakış açısıyla ele alır. Ölçek, bireyin sağlık durumunun yaşam memnuniyetini ve genel iyilik halini nasıl etkilediğini derinlemesine analiz etmeye olanak tanır ve bu nedenle klinik psikoloji ve pediatri alanlarında yaygın olarak kullanılmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun yapı geçerliliği, 52 maddelik versiyon için gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA uyum indeksi sonuçları, KIDSCREEN-52’nin orijinal 10 boyutlu yapısıyla uyumlu olduğunu ve Türk popülasyonunda iyi düzeyde bir model uyumu gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin yapısal geçerliliğinin sağlandığını kanıtlamaktadır.

Ayrıca, yakınsak geçerlilik (convergent validity) çalışmaları kapsamında, KINDL ölçeği gibi benzer yapıları ölçen diğer araçlarla olan korelasyonlar değerlendirilmiştir. KIDSCREEN ve KINDL ölçeklerinin birbirine benzer yapıları arasındaki korelasyon katsayısı değerleri (r=0.45 ile r=0.62 arasında) diğer boyutlardan daha yüksek düzeyde bulunmuştur. Bu yüksek korelasyonlar, KIDSCREEN ölçeğinin ölçmeyi amaçladığı SİYK yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve geçerli olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Türkçe uyarlamanın iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak test edilmiştir. Çocuk/ergenlerin kendi bildirimlerine dayanan sürümde (KIDSCREEN-52, KIDSCREEN-27 ve KIDSCREEN-10 indeks), Cronbach Alfa değerleri 0.69 ile 0.95 arasında dağılım göstermiştir. Bu geniş aralık, ölçeğin tüm boyutlarında ve farklı uzunluklardaki versiyonlarında genel olarak yüksek ve kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin anne-baba sürümünde de benzer şekilde güçlü iç tutarlılık değerleri rapor edilmiştir. Ebeveyn bildirimlerine dayalı bu sürümde Cronbach Alfa katsayısı 0.68 ile 0.94 arasında değişmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin hem uygulayıcı hem de ebeveyn perspektifinden tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, KIDSCREEN-52’nin yapısal uygunluğunu değerlendirmek amacıyla ileri düzey istatistiksel yöntem olan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal 10 boyutlu faktör yapısının Türk örneklemine iyi uyum sağladığını gösteren uyum indeksleri ile desteklenmiştir.

Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının kültürlerarası adaptasyon sürecinde korunabildiğini ve her bir boyutun kendine özgü SİYK alanını ölçtüğünü göstermiştir. Bu durum, araştırmacıların elde edilen alt ölçek puanlarını güvenle kullanabilmeleri için önemli bir psikometrik dayanak oluşturmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendi Bildirimli Ölçek (Self-Report Scale). Ayrıca anne-baba (ebeveyn) bildirimli sürümü de mevcuttur.

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal KIDSCREEN), ve diğer uluslararası diller.

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: Genel olarak 8-18 yaş aralığı.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan sağlıklı ve klinik popülasyonlardan alınan çocuklar ve ergenler üzerinde valide edilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek 52 maddeden oluşmaktadır (KIDSCREEN-52 tam sürümü). Ayrıca 27 maddelik (KIDSCREEN-27) ve 10 maddelik (KIDSCREEN-10 indeks) kısa versiyonları da mevcuttur. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak genel KIDSCREEN ölçeği 5 noktalı Likert tipi bir yanıt sistemi kullanır.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, DFA, Türk Popülasyonu, İç Tutarlılık, KINDL.

Yazarlar ve İletişim Bilgileri

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi Kaynakta Sağlanmamıştır.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar Hakan Baydur ile iletişim, sağlanan e-posta adresi aracılığıyla yürütülebilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2016

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı, telif hakları ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Hakan Baydur veya orijinal KIDSCREEN geliştirici grubu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı burada indirilebilir: turk-cocukergenlerde-kidscreen-saglikla-iliskili-yasam-kalitesi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Baydur, H., Ergin, D., Gerçeklioğlu, G., & Eser, E. (2016). Reliability and validity study of the KIDSCREEN Health-Related Quality of Life Questionnaire in a Turkish child/adolescent population. Anatolian Journal of Psychiatry, 17(6), 496-505. doi: 10.5455/apd.214559

Türk Çocuk/Ergenlerde Kidscreen Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddelerinin tam listesi kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Ölçek, KIDSCREEN-52 tam sürümüne karşılık gelen toplam 52 maddeden oluşmaktadır.

• Ölçek 52 maddeden oluşmaktadır.