Hatayla ilişkili Utanç ve Suçluluk Duygusu Ölçeği

Özet

Hatayla İlişkili Utanç ve Suçluluk Duygusu Ölçeği, bireylerin yaptıkları hatalar ve başarısızlıklar karşısında deneyimledikleri utanç ve suçluluk duygularının yoğunluğunu ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, 2012 yılında Hakan Sarıçam, Adnan Akın ve Murat Çardak tarafından Türkçe’ye uyarlanmıştır. Toplam 10 maddeden oluşan bu uyarlama formu, orijinal yapısıyla tutarlı olarak utanç ve suçluluk şeklinde iki temel boyutta faktörleşmektedir. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin Türkçe formunun alanyazında güvenle kullanılabilecek nitelikte olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Hatayla İlişkili Utanç ve Suçluluk Duygusu Ölçeği, utanç, suçluluk, psikometrik araç, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, duygu düzenleme.

Yazarlar

Hakan Sarıçam, Adnan Akın, Murat Çardak.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin hatalı davranışları takiben ortaya çıkan duygusal tepkilerini, özellikle benlik odaklı utanç ve davranış odaklı suçluluk ayrımını yaparak değerlendirmektir. Bu ayrım, psikolojik araştırmalarda bireyin hatayı nasıl işlediğini ve bu durumun adaptif (suçluluk) veya maladaptif (utanç) sonuçlara yol açıp açmadığını anlamak için temel bir ölçüt sunar.

Türkçe uyarlama çalışması, özgün ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu kanıtlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, eğitim psikolojisi ve klinik psikoloji alanlarında hatalara karşı gösterilen duygusal tepkilerin bilimsel olarak ölçülebilmesi için standart ve güvenilir bir araç sağlanmıştır.

Yapı

Hatayla İlişkili Utanç ve Suçluluk Duygusu Ölçeği, iki boyutlu bir yapıya sahiptir: Utanç Alt Ölçeği ve Suçluluk Alt Ölçeği. Utanç, genellikle benliğe yönelik küçümseme ve saklanma arzusuyla ilişkilendirilirken; suçluluk, belirli bir eyleme yönelik pişmanlık ve telafi etme isteğiyle karakterizedir. Ölçek, bu iki ayrık ancak ilişkili yapıyı 10 madde aracılığıyla ölçmektedir.

Ölçeğin kuramsal yapısı, bireyin hata yaptığında sadece olumsuz bir duygu hissetmekle kalmayıp, bu duygunun kaynağını (kendilik mi yoksa davranış mı) nasıl atfettiğini ortaya koyar. Bu yapı, hatadan öğrenme süreçleri, mükemmeliyetçilik ve öz-şefkat gibi kavramlarla yakından ilişkilidir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Türk örnekleminde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal formdaki iki faktörlü yapıyı (utanç ve suçluluk) koruduğunu doğrulamıştır. Analiz sonucunda elde edilen uyum iyiliği indeksleri, modelin veriye mükemmel düzeyde uyum sağladığını göstermektedir.

Uyum indeksleri şunlardır: Ki-kare değeri (χ²)=86.59, serbestlik derecesi (sd)=28. Diğer önemli uyum indeksleri ise RMSEA=.068, GFI=.94, CFI=.95, AGFI=.93 ve SRMR=.070 olarak raporlanmıştır. Bu değerler, iki boyutlu yapının kabul edilebilir sınırların ötesinde olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, maddelerin faktör yükleri .36 ile .75 arasında sıralanarak, her maddenin ilgili alt boyutu güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak saptanmıştır. İç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa) ölçeğin bütünü için .80 olarak bulunmuştur. Alt ölçekler bazında ise utanç alt ölçeği için .78 ve suçluluk alt ölçeği için .70 olarak hesaplanmıştır. Bu değerler, ölçeğin içsel olarak tutarlı bir ölçüm sağladığını göstermektedir.

Ölçeğin zamana karşı kararlılığını gösteren test-tekrar test korelasyon katsayıları da yüksek bulunmuştur. Utanç alt ölçeği için .80, suçluluk alt ölçeği için ise .78 olarak raporlanmıştır. Ek olarak, düzeltilmiş madde-toplam korelasyonlarının .29 ile .62 arasında değişmesi, maddelerin ölçek toplam puanına yeterli katkı sağladığını ve ölçeğin genel olarak geçerli ve güvenilir bir psikometrik araç olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğinin incelenmesi sürecinde uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), 10 maddelik yapının iki faktörlü (Utanç ve Suçluluk) modelini güçlü bir şekilde desteklemiştir. Bu analiz, ölçeğin kuramsal temelini oluşturan iki ayrı duygusal tepki boyutunun istatistiksel olarak da ayrıştığını ve ölçülebilir olduğunu göstermiştir.

DFA sonuçları, modelin kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu teyit ederken, faktör yüklerinin .36 ile .75 arasında yer alması, maddelerin ilgili latent değişkenleri açıklama gücünün yüksek olduğunu belirtmektedir. Bu bulgular, ölçeğin Türkçe formunun yapısal olarak sağlam ve tutarlı bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçek Yapısı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale)

Maddeler: 10 madde

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme

Derecelendirme Açıklaması: 1= hiçbir zaman – 5= her zaman

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel popülasyon

Yaş Grubu: Genç yetişkin ve yetişkin.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin hatalarla ilişkili duygusal tepkilerini değerlendirmelerini isteyen standardize edilmiş psikometrik ölçüm aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik ölçüm, utanç, suçluluk, duygusal düzenleme, psikometri, hata yönetimi, Türkçe ölçek, Likert ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hakan Sarıçam

Yazarlar: Hakan Sarıçam, Adnan Akın, Murat Çardak

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2012 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, özellikle ticari veya büyük ölçekli araştırmalar için sorumlu yazar Hakan Sarıçam ile iletişime geçilerek izin alınmasını gerektirebilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası, Sivil Akademi dergisinde yayınlanan çalışmanın bir parçası olarak aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

PDF İndirme Bağlantısı: hatayla-iliskili-utanc-ve-sucluluk-duygusu-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Sarıçam, H., Akın, A. ve Çardak, M. (2012). Hatayla ilişkili Utanç ve Suçluluk Duygusu Ölçeği Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sivil Akademi, 235–247.
• İlgili akademik makaleye erişim linki: academia.edu

Hatayla İlişkili Utanç ve Suçluluk Duygusu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddelerinin tam metni kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ancak ölçek, toplam 10 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler, katılımcıların hatalarla ilişkili duygularını 5’li Likert tipi bir derecelendirme (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) kullanarak değerlendirmelerini istemektedir. Maddeler, utanç ve suçluluk alt boyutlarını eşit olarak temsil etmektedir.