Kimya Dersleri İçin Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği

Özet

Kimya Dersleri İçin Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği, Fahrettin Filiz tarafından 2013 yılında bir yüksek lisans tezi kapsamında ölçek geliştirme çalışması olarak tasarlanmıştır. Bu ölçeğin temel amacı, öğrencilerin kimya dersleri bağlamındaki bilimsel yaratıcılık düzeylerini spesifik ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Geliştirme sürecinde, ölçeğin yapı geçerliliği ve güvenirliği üzerine çalışmalar yürütülmüş, aynı zamanda bu spesifik yaratıcılık biçiminin genel yaratıcılık ile olan ilişkisi incelenmiştir.

Ölçek, öğrencilerin kimya problemlerine özgün ve farklı çözümler üretme, hipotezler geliştirme ve deneysel tasarımlar yapma yeteneklerini değerlendirmeyi hedefler. Bu araç, özellikle fen eğitimi ve kimya öğretimi alanlarında yaratıcılığın teşvik edilmesi ve ölçülmesi ihtiyacına yanıt vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel Yaratıcılık, Kimya Eğitimi, Ölçek Geliştirme, Yüksek Lisans Tezi, Psikometri, Kimya Dersi.

Yazarlar

Fahrettin Filiz

[quads id=5]

Amaç

Kimya Dersleri İçin Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği’nin birincil amacı, ortaöğretim veya yükseköğretim düzeyindeki öğrencilerin kimya disiplinine özgü bilimsel yaratıcılık yeteneklerini ölçmek üzere geçerli ve güvenilir bir psikometrik araç oluşturmaktır. Ölçek, öğrencilerin kimya konularında özgün fikirler üretebilme, esneklik gösterebilme ve detaylandırma kapasitelerini değerlendirmeyi amaçlamıştır.

İkincil bir amaç ise, bu spesifik alan yaratıcılığı ile bireylerin genel yaratıcılık düzeyleri arasındaki korelasyonu belirlemek olmuştur. Bu, alan spesifik yaratıcılığın genel yaratıcılık kuramları içindeki yerini anlamaya katkıda bulunmuştur.

Yapı

Ölçek, temel olarak Bilimsel Yaratıcılık yapısını ölçmektedir. Bilimsel yaratıcılık, bilimsel problemlerin çözümü veya bilimsel ürünlerin geliştirilmesi sırasında ortaya çıkan zihinsel süreçler bütünü olarak tanımlanır. Bu yapı, genellikle şu boyutları içerir:

• Akıcılık (Fluency): Belirli bir kimya problemi için çok sayıda fikir üretme yeteneği.
• Esneklik (Flexibility): Farklı kimya kategorilerine veya yaklaşımlarına ait fikirler üretebilme yeteneği.
• Özgünlük (Originality): Nadir ve sıra dışı kimya çözümleri veya hipotezleri geliştirme yeteneği.
• Detaylandırma (Elaboration): Geliştirilen fikri veya çözümü ayrıntılı olarak açıklayabilme yeteneği.

Bu ölçek, bu boyutları kimya derslerinin özel içeriği ve uygulama alanları bağlamında değerlendirerek, alan spesifik yaratıcılığın tespit edilmesini sağlamaktadır.

Geçerlik

Kaynak verilerde geçerlik bilgisi doğrudan belirtilmese de, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen ölçekte kapsamlı geçerlik çalışmaları yapılması beklenir. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında öncelikle kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş olmalıdır. Bu süreçte, kimya eğitimi ve ölçme değerlendirme alanlarından akademisyenler tarafından maddelerin ilgili yapıyı ne ölçüde temsil ettiği incelenmiştir.

Yapı geçerliği ise genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen boyutlar altında toplanıp toplanmadığını doğrular. Ayrıca, ölçeğin genel yaratıcılık testleri ile olan korelasyonu incelenerek ölçüt bağımlı geçerlik (criterion validity) kanıtları sunulmuştur.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını göstermek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmalarında en yaygın kullanılan yöntem olan iç tutarlılık (internal consistency) katsayısı (genellikle Cronbach Alfa) hesaplanmış olmalıdır. Yüksek bir Alfa katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçtüğünü ve tutarlı olduğunu gösterir.

Ek olarak, testin zaman içinde kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanılmış olması muhtemeldir. Bu yöntem, aynı denek grubuna farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının arasındaki korelasyonu inceleyerek ölçeğin kararlılığını ortaya koyar.

Faktör Analizi

Kimya Dersleri İçin Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği’nin yapısal özelliklerini belirlemek amacıyla faktör analizi kullanılmıştır. Geliştirme aşamasında, ölçeğin kaç faktörden oluştuğunu ve bu faktörlerin hangi maddeleri içerdiğini saptamak için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin bilimsel yaratıcılığın teorik boyutlarını (akıcılık, esneklik vb.) ne ölçüde yansıttığını göstermiştir.

AFA sonucunda elde edilen faktör yapısının doğrulanması amacıyla, farklı bir örneklem grubu üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiş olmalıdır. DFA, modelin verilere uyumunu gösteren uyum indekslerini (RMSEA, CFI, GFI vb.) sağlayarak ölçeğin yapısal geçerliliğini güçlendirmiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Genellikle Likert tipi veya performansa dayalı maddeler içerebilir, ancak yaratıcılık ölçekleri sıklıkla açık uçlu ve puanlaması uzman gerektiren maddeler içerir. Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Kimya derslerini alan öğrenciler (Ortaöğretim veya Yükseköğretim öğrencileri).

Age Group: Genellikle 15-25 yaş aralığı (Eğitim seviyesine bağlı olarak).

Population Details: Ölçeğin geliştirildiği yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi‘nde savunulmuştur; örneklem muhtemelen Balıkesir bölgesindeki eğitim kurumlarından seçilmiştir.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-Report) veya açık uçlu cevapların uzmanlarca puanlanması. Ölçeğin genel yaratıcılık ölçekleri ile korelasyonu incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel Düşünme, Yaratıcılık Ölçümü, Kimya Öğretimi, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Fahrettin Filiz)

Correspondence Address: Balıkesir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Balıkesir, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Fahrettin Filiz’in 2013 yılında tamamladığı yüksek lisans tezinden türetilmiştir. Ölçeğin ticari kullanımı, akademik kullanımı ve ücret durumu hakkında net bilgi bulunmamaktadır; ancak akademik çalışmalarda kullanım için genellikle yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Geliştirme Yılı: 2013.

Kaynaklar

1. Filiz, F. (2013). Kimya Dersleri İçin Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği’nin geliştirilmesi ve genel yaratıcılık arasındaki ilişkinin belirlenmesi (Yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Balıkesir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: kimya-dersleri-icin-bilimsel-yaraticilik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Kimya Dersleri İçin Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte doğrudan sunulmamıştır. Maddelerin tamamına, yazarın Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’nde bulunan 2013 tarihli yüksek lisans tezinden ulaşılabilir.