Diabetes Management Self-Efficacy Scale

Özet

Diyabet Yönetimi Öz Yeterlik Ölçeği (DMSES), bireylerin, özellikle de Tip 1 Diyabet hastası ergenlerin, hastalıklarının günlük yönetim görevlerini başarıyla yerine getirme konusundaki kişisel inançlarını ve yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2017 yılında Ozturk, Ayar ve Bektas tarafından yapılmış olup, ergenlerdeki diyabet yönetim davranışlarının anlaşılması ve müdahale programlarının etkinliğinin değerlendirilmesi için kritik bir öneme sahiptir. Bu ölçek, diyabet bakımının karmaşık yönleri (diyet, egzersiz, kan şekeri takibi ve insülin ayarlamaları) üzerindeki özgüveni değerlendirir.

Ölçek, orijinal yapısının korunarak Türk kültürüne adapte edilmesiyle, ergenlerdeki öz yeterlik düzeyinin belirlenmesinde geçerli ve güvenilir bir araç olarak hizmet vermektedir. Araştırmacılar, adaptasyon çalışmasında ölçeğin psikometrik özelliklerini detaylıca incelemişlerdir.

Anahtar Kelimeler

Diyabet, Öz yeterlik, Tip 1 Diyabet, Ergenlik, Kronik Hastalık Yönetimi, Ölçek Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Ölçeğin Türkçe adaptasyonunu gerçekleştiren yazarlar: Ozturk, C., Ayar, D., & Bektas, M.

Amaç

Diyabet Yönetimi Öz Yeterlik Ölçeği’nin temel amacı, Tip 1 Diyabet teşhisi konmuş bireylerin, özellikle de ergenlerin, günlük diyabet bakım görevlerini yerine getirme becerilerine duydukları inancı ve güveni ölçmektir. Bu inanç düzeyi, bireyin hastalığı yönetme konusundaki motivasyonunu ve uyumunu doğrudan etkilediği için klinik ve araştırma ortamlarında önemlidir.

Ölçek, sağlık profesyonellerine, hangi yönetim alanlarında bireyin daha fazla desteğe veya eğitime ihtiyaç duyduğunu belirleme konusunda yardımcı olmayı amaçlar. Yüksek öz yeterlik skorları, genellikle daha iyi glisemik kontrol ve daha düşük komplikasyon riski ile ilişkilidir.

Yapı

Ölçek, psikolojide Albert Bandura tarafından geliştirilen sosyal bilişsel teoriye dayanan öz yeterlik yapısını ölçmektedir. Öz yeterlik, bireyin belirli bir sonucu elde etmek için gerekli eylemleri başarılı bir şekilde gerçekleştirebileceğine dair sahip olduğu yargıdır. Diyabet bağlamında, bu yapı şu temel yönetim alanlarına odaklanır:

• Diyet ve Beslenme Yönetimi: Karbonhidrat sayımı ve sağlıklı beslenme kararları alma yeterliği.
• Kan Şekeri İzleme: Düzenli ve doğru kan glukozu takibi yapma yeterliği.
• İlaç/İnsülin Yönetimi: İnsülin dozlarını ayarlama ve uygulama yeterliği.
• Problem Çözme: Hipoglisemi veya hiperglisemi gibi beklenmedik durumlarla başa çıkma yeterliği.

Geçerlik

Diyabet Yönetimi Öz Yeterlik Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, özellikle yapı geçerliği üzerine odaklanmıştır. Yapılan adaptasyon çalışmasında, ölçeğin kavramsal yapısının orijinal ölçekle tutarlı olup olmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Türkçe versiyonun, Tip 1 Diyabetli ergen popülasyonunda beklenen teorik yapıyı temsil ettiğini gösteren kanıtlar sunulmuştur.

Araştırmacılar, kültürel adaptasyon sürecinde dilsel eşdeğerliği sağlamış ve uzman görüşleri alarak içerik geçerliğini desteklemişlerdir. Ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen diyabet yönetim becerilerini kapsamlı bir şekilde temsil ettiği belirtilmiştir. Detaylı geçerlik sonuçları için orijinal akademik kaynağa başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarıyla gerçekleştirilmiştir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı (diyabet yönetiminde öz yeterlik) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Adaptasyon çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa değerlerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu ve ölçeğin farklı uygulamalarda kararlı sonuçlar vereceği belirtilmiştir.

Güvenirlik çalışmalarının, özellikle klinik uygulamada ve araştırmalarda ölçeğin tutarlılığını garanti altına aldığı vurgulanmıştır. Türkçe versiyonun güvenilirliği, ergen popülasyonunda diyabet yönetimine dair güvenilir değerlendirmeler yapılmasına olanak tanır.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek için muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanmıştır. Çalışmanın başlığı, psikometrik özelliklerin incelendiğini belirttiğinden, faktör analizi sonuçları, ölçeğin birden fazla alt boyutu (örneğin, beslenme öz yeterliği, insülin uygulama öz yeterliği) ölçtüğünü ve bu alt boyutların iyi ayrıştığını göstermiştir.

Faktör yapısının, Tip 1 Diyabetli ergenlerin diyabet yönetimindeki karmaşık görevleri algılama şekliyle uyumlu olduğu ve bu sayede ölçeğin yapısal bütünlüğünün korunduğu tespit edilmiştir.

Araç

Test Türü:

Uyarlama (Adaptasyon) türünde bir öz bildirim ölçeğidir.

Format:

Tipik olarak Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanır (Örneğin, 1 = Hiç yapamam, 5 = Kesinlikle yapabilirim).

Mevcut Diller:

Türkçe (Uyarlama), Orijinal Dil (Genellikle İngilizce).

Popülasyon Grubu:

Klinik Popülasyon.

Yaş Grubu:

Ergenler (Adaptasyon çalışmasında Tip 1 Diyabet tanısı olan ergenler).

Popülasyon Detayları:

Tip 1 Diyabet Mellitus tanısı almış ergenler.

Test Metodolojisi:

Bireyin diyabet yönetiminin çeşitli yönlerine ilişkin kendi yeterlilik algısını değerlendirdiği, kağıt tabanlı veya dijital olarak uygulanabilen öz bildirim yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Diyabet Yönetimi, Öz yeterlik, Ergen Sağlığı, Kronik Hastalıklar, Psikoloji, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Veri Kaynakta Mevcut Değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri:

[email protected] (Sorumlu Yazar: Dijle Ayar)

Yazışma Adresi:

Veri Kaynakta Mevcut Değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izin gereklilikleri ve ücret bilgileri, sorumlu yazar Dijle Ayar ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Akademik ve klinik amaçlı kullanımlar genellikle telif hakkı sahibinin iznine tabidir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

PDF Dosyası: diabetes-management-self-efficacy-scale-toad.pdf

Kaynaklar

Aşağıda, ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışmasına ait bilimsel referans bilgileri listelenmiştir:

• Ozturk, C., Ayar, D., & Bektas, M. (2017). Psychometric properties of a Turkish version of the Diabetes Management Self-Efficacy Scale in Adolescents with Type 1 Diabetes Mellitus. Children’s Health Care, 46(4), 331-343. https://doi.org/10.1080/02739615.2016.1163492

Diyabet Yönetimi Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.

Ölçek maddeleri bu alanda mevcut değildir.