Asthma Self-Management Anketi

Özet

Astım Öz Yönetim Anketi (Asthma Self-Management Anketi), kronik bir solunum yolu hastalığı olan astım tanısı almış bireylerin kendi hastalıklarını yönetme becerilerini, tedaviye uyum düzeylerini ve semptom izleme davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe versiyonu, Çalışgan (2015) tarafından yapılan bir doktora tezi kapsamında Türkiye popülasyonuna uyarlama çalışması ile kazandırılmıştır. Ölçek, hastaların astım krizlerine karşı hazırlıklı olma durumlarını ve genel sağlık davranışlarını değerlendirerek klinik müdahalelerin planlanmasına temel oluşturmayı amaçlamaktadır.

Öz yönetim becerileri, özellikle kronik hastalıklar bağlamında, bireyin hastalığın seyrini kontrol etmede üstlendiği aktif rolü ifade eder. Bu anket, bu kritik davranışsal yapıyı ölçerek hem bireysel hasta takibine hem de sağlık hizmetleri araştırmalarına önemli katkılar sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Astım, Öz Yönetim, Adaptasyon, Psikometrik Ölçek, Kronik Hastalık Yönetimi, Sağlık Davranışı.

Yazarlar

Ölçeğin Türkçe versiyonunun uyarlama çalışması, Çalışgan, A. (2015) tarafından gerçekleştirilmiştir. Orijinal ölçeğin yazarları bu kaynakta belirtilmemiştir.

Amaç

Astım Öz Yönetim Anketinin temel amacı, astım hastalarının günlük yaşamlarında ve kriz anlarında sergiledikleri öz yönetim davranışlarını sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu değerlendirme; ilaç kullanımı, tetikleyicilerden kaçınma, semptomların tanınması ve acil eylem planlarının uygulanması gibi temel astım yönetim bileşenlerini kapsamaktadır.

Uyarlama çalışmasının (Çalışgan, 2015) spesifik amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenilirlik) Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test etmek ve klinik uygulamalar ile araştırmalar için geçerli ve güvenilir bir Türkçe araç sağlamaktır.

Yapı

Ölçek, astım hastalarında öz yönetim kavramını ölçmektedir. Bu yapı genellikle aşağıdaki temel boyutları içerecek şekilde kavramsallaştırılmıştır:

• Semptom İzleme: Hastanın nefes darlığı, öksürük gibi semptomları ne sıklıkla ve ne kadar doğru bir şekilde takip ettiğini gösterir.
• İlaç Yönetimi ve Tedaviye Uyum: Kontrol edici ve rahatlatıcı ilaçları doktor talimatlarına uygun kullanma derecesi.
• Tetikleyici Kaçınma: Toz, polen, duman gibi astım krizini tetikleyen faktörleri tanıma ve bunlardan kaçınma çabaları.
• Acil Durum Hazırlığı: Astım krizleri için yazılı bir eylem planına sahip olma ve bu planı uygulama becerisi.

Bu boyutlar, hastanın hastalığı üzerindeki kontrol algısını ve aktif katılım düzeyini yansıtarak, astım yönetiminin çok boyutlu doğasını ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi doğrudan verilmemiştir (“-“). Ancak, Çalışgan (2015) tarafından yürütülen doktora tezi, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerliğini incelemiştir. Geçerlik çalışmaları tipik olarak şunları içerir:

• Kapsam Geçerliği: Uzman görüşleri alınarak maddelerin astım öz yönetimini yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin alt boyut yapısının korunduğunu göstermeyi amaçlar.
• Ölçüt Geçerliği: Astım kontrol düzeyini ölçen başka standart ölçeklerle (örneğin, Astım Kontrol Testi – ACT) korelasyon düzeyleri incelenmiş olabilir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi doğrudan verilmemiştir (“-“). Çalışgan (2015) tarafından yapılan uyarlama çalışması kapsamında, ölçeğin iç tutarlılığı ve zaman içindeki kararlılığı değerlendirilmiştir. Güvenirlik analizleri şunları içermektedir:

• İç Tutarlılık: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu belirlemek için genellikle Cronbach’s Alpha katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Alpha değeri, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Belirli bir zaman aralığıyla aynı katılımcılara ölçeğin tekrar uygulanması ve sonuçlar arasındaki korelasyonun incelenmesi yoluyla ölçeğin kararlılığı test edilmiştir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmaları, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizi gerektirir. Çalışgan (2015) tezinde, ölçeğin çok boyutlu yapısını Türkçe popülasyonunda doğrulamak için muhtemelen Faktör Analizi kullanmıştır.

Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve bu alt boyutların astım öz yönetiminin teorik çerçevesine ne kadar uyduğunu belirlemek için kritik öneme sahiptir. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültürüne aktarılırken korunup korunmadığı, faktör yükleri ve varyans açıklama oranları gibi istatistiklerle raporlanmıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Orijinal ölçeğe bağlı olarak tipik olarak 4 veya 5 noktalı Likert Ölçeği formatında (Örneğin: “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a) derecelendirilmiştir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Astım hastaları (kronik hastalığa sahip bireyler)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Doktora tezi çalışması genellikle yetişkin popülasyonu içerir).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, hekim tarafından astım tanısı konmuş bireyler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) anketi.

Anahtar Kelimeler

Astım Yönetimi, Tedaviye Uyum, Kronik Hastalık, Öz yeterlilik, Psikometri, Sağlık Eğitimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Sağlanmamıştır.

Yazışma Adresi: Çalışgan, A.’nın bağlı olduğu kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü (2015 itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal halinin kullanım izinleri ve ücret bilgileri bu kaynakta belirtilmemiştir. Türkçe uyarlama çalışması 2015 yılında tamamlanmıştır.

Uyarlama çalışmasının tamamına İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’ne bağlı olarak erişilebilir. Tezin tam metnine erişim genellikle Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi aracılığıyla sağlanmaktadır.

Kaynaklar

Çalışgan, A. (2015). Asthma self-management anketinin Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması (Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.

İlgili teze ait YÖK Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Astım Öz Yönetim Anketinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu akademik kaynak özetinde, Asthma Self-Management Anketinin orijinal maddeleri veya Türkçe çevirileri sağlanmamıştır. Maddelerin tam içeriği için Çalışgan (2015) doktora tezine başvurulması gerekmektedir.