Kardeş İlişkileri Ölçeği (KİÖ)

Özet

Kardeş İlişkileri Ölçeği (KİÖ), kardeş ilişkilerinin niteliğini ve özelliklerini ölçmek amacıyla Emine Feyza Aktaş tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle Türk kültür bağlamında ergen ve genç yetişkinlerin kardeşleriyle olan etkileşimlerini, duygusal yakınlıklarını, çatışma düzeylerini ve genel ilişki kalitelerini değerlendirmeyi hedeflemektedir. Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı bir madde havuzu oluşturma, pilot uygulamalar ve ileri düzeyde psikometrik analizleri (Psikometri) içermiştir.

KİÖ, bireylerin aile içi dinamiklerini ve sosyal gelişimlerini anlamada kritik bir role sahip olan kardeş ilişkilerinin karmaşık yapısını nicel olarak ölçme ihtiyacına cevap vermektedir. Ölçek, yalnızca pozitif etkileşimleri değil, aynı zamanda rekabet ve anlaşmazlık gibi olumsuz boyutları da ele alarak ilişkinin çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kardeş İlişkileri, Ölçek Geliştirme, Aile Psikolojisi, Psikometrik Araç, İlişki Kalitesi, Ergenlik, Kardeş ilişkileri.

Yazarlar

Emine Feyza AKTAŞ

Amaç

Kardeş İlişkileri Ölçeği’nin temel amacı, Türk popülasyonunda ergen ve genç yetişkinlerin kardeşleriyle kurdukları ilişkilerin kalitesini ve temel bileşenlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek standart bir araç sunmaktır. Bu ölçek, araştırmacılara ve klinik uygulayıcılara, aile dinamikleri ve bireysel uyum üzerindeki kardeş etkileşimlerinin rolünü incelemede sistematik bir yöntem sağlamaktadır.

Ölçek, kardeşler arasındaki duygusal destek, çatışma sıklığı, rekabet algısı ve paylaşılan aktiviteler gibi farklı boyutları ayrıştırmayı amaçlamaktadır. Bu ayrıştırma, müdahale programlarının tasarlanmasında veya gelişimsel psikoloji çalışmalarında spesifik ilişki sorunlarının belirlenmesinde faydalıdır.

Yapı

Kardeş İlişkileri Ölçeği (KİÖ), kardeş ilişkilerinin çok boyutlu doğasını temsil eden birden fazla alt boyutu ölçen bir yapıyı temel alır. Tipik olarak kardeş ilişkisi yapıları; yakınlık/sıcaklık, çatışma/negatif etkileşim ve rekabet/kıskançlık gibi temel boyutları içerir. KİÖ’nün geliştirilmesi sırasında yapılan faktör analizleri, bu temel boyutların Türk kültürüne özgü algılanış biçimlerini ortaya çıkarmıştır.

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, bireyin kardeşine yönelik tutumlarını, davranışsal tepkilerini ve duygusal bağını kapsamaktadır. Bu yapı, bireyin sosyal becerilerinin ve duygusal düzenleme yeteneğinin gelişiminde önemli bir gösterge olarak kabul edilmektedir.

Geçerlik

KİÖ’nün geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten kardeş ilişkisi yapısını ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla yürütülmüştür. Orijinal geliştirme makalesi (Aktaş, 2017) kapsamında yapı geçerliği ve kapsam geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği için genellikle Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin alt boyutlu yapısı test edilmiştir.

Kapsam geçerliği, uzman görüşleri alınarak maddelerin ölçülmek istenen yapının tüm yönlerini yeterince temsil edip etmediği kontrol edilerek sağlanmıştır. Ayrıca, ölçeğin kardeş ilişkileri teorisiyle uyumlu olduğu ve mevcut benzer ölçeklerle beklenen korelasyonları gösterdiği bildirilmiştir (Örn: Ölçüt Geçerliği).

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, KİÖ’nün ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını göstermek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır. Geliştirme çalışmasında elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde uyumlu olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zaman içinde kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizleri yapılmış olabilir. Bu analizler, aynı denek grubuna farklı zamanlarda uygulanan test sonuçları arasındaki korelasyonu inceleyerek, ölçümün zamana karşı dayanıklılığını ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Kardeş İlişkileri Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü belirlemek için Faktör Analizi uygulanmıştır. Geliştirme aşamasında, verilerin faktör analizine uygunluğunu değerlendirmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett Sphericity testleri kullanılmıştır.

Analiz sonucunda, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu, net ve anlamlı alt boyutlardan oluştuğu tespit edilmiştir. Bu faktörler, kardeş ilişkilerinin farklı ve bağımsız yönlerini ölçmektedir ve ölçeğin puanlanması bu faktör yapısına göre gerçekleştirilmektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme Tipi Ölçek (Development Scale)

Format: Likert tipi derecelendirme ölçeği (Tamamen katılıyorum/Katılmıyorum vb. seçeneklerden oluşur).

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler ve Genç Yetişkinler

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle 14-25 yaş aralığına uygundur)

Population Details: Üniversite öğrencileri ve lise öğrencileri gibi eğitim kademelerindeki bireyler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan yazılı veya dijital anket formu.

Anahtar Kelimeler

Öz Bildirim, Yapı Geçerliği, Güvenirlik Analizi, Çatışma, Yakınlık, Emine Feyza Aktaş.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi (Makalede belirtilen kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geliştirildiği ve yayınlandığı yıl 2017’dir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için genellikle sorumlu yazar Emine Feyza Aktaş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda izin koşulları ve ücret durumu yazarın politikalarına tabidir.

Kaynaklar

• Aktaş, E . (2017). Kardeş İlişkileri Ölçeği’nin (KİÖ) geliştirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (44) , 499-515. DOI: https://doi.org/10.21764/maeuefd.340206
• Makalenin Dergipark üzerindeki bağlantısı: dergipark.org.tr
• Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: kardes-iliskileri-olcegi-kio-toad.pdf

Kardeş İlişkileri Ölçeği (KİÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam ve orijinal listesi için yazarın 2017 tarihli makalesine başvurulması gerekmektedir.