Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği

Özet

Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği (SKDDÖ), bireylerin kardeşleriyle olan etkileşimlerini ve bu ilişkilerdeki davranışsal örüntüleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Ölçek, orijinal yapısının Türkçe’ye uyarlama çalışması ile Türkiye’deki kültürel bağlama adapte edilmiştir. Toplam 30 maddeden oluşan bu araç, kardeşler arası ilişkilerin hem olumlu hem de olumsuz yönlerini kapsayan beş temel alt boyutta değerlendirme sunmaktadır.

Bu ölçek, özellikle çocuk gelişimi ve aile psikolojisi alanlarında, kardeş ilişkilerinin kalitesini ve içerdiği davranış biçimlerini objektif olarak belirlemek için kullanılmaktadır. Ölçeğin derecelendirmesi 5’li Likert tipi formatında yapılmaktadır ve bu format, yanıtlayıcıya davranışların sıklığını belirtme imkanı tanır.

Anahtar Kelimeler

Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği, kardeş ilişkileri, kardeş davranışı, uyarlama, empati, saldırganlık, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Emine Ahmetoğlu, Nilgün Aral.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kardeşlerine yönelik sergiledikleri davranışları sistematik ve yapılandırılmış bir biçimde değerlendirmektir. Bu değerlendirme, kardeşler arasındaki ilişki kalitesini, duygusal desteği, sosyal etkileşimi ve potansiyel çatışma veya saldırganlık düzeylerini belirlemeye odaklanır.

SKDDÖ, özellikle gelişim dönemindeki çocukların ve ergenlerin kardeşleriyle kurdukları bağın doğasını anlamada klinisyenlere ve araştırmacılara önemli veriler sağlamaktadır. Ölçek, hem pro-sosyal (Nazik Olma, Empati) hem de anti-sosyal (Fiziksel Saldırganlık, Uzak Durma-Çekinme) davranış örüntülerini aynı anda inceleme imkanı sunarak, ilişkinin bütüncül bir profilini çıkarmayı hedefler.

Yapı

Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği, kardeşler arasındaki etkileşimlerin çok boyutlu yapısını ölçen bir araçtır. Ölçek, kardeş ilişkilerinin sadece tek bir boyutta değil, aynı anda beş farklı temel boyutta incelenmesi gerektiğini varsayar. Bu beş boyut, kardeşler arasındaki yakınlık, ilgi, yardımseverlik, çekinme ve çatışma/saldırganlık seviyelerini temsil eder.

Ölçek, bireyin öz bildirimine dayalı olarak, kardeşine karşı sergilediği tipik davranışları ve duygusal tepkileri değerlendirir. Bu yapısal yaklaşım, kardeş ilişkilerinin karmaşıklığını derinlemesine analiz etmeye olanak tanır ve müdahale programlarının tasarlanmasında kritik bilgiler sunar. Beş alt boyutun farklı davranışsal eğilimleri ölçmesi, ölçeğin yapısal zenginliğini artırmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması (Ahmetoğlu ve Aral, 2008) kapsamında psikometrik geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar genellikle yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt bağıntılı geçerliği (ilgili diğer ölçeklerle korelasyon) içermektedir. Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısındaki beş alt boyutlu yapıyı Türk kültüründe de koruyup korumadığını incelemiştir.

Yayınlanan çalışmada (Kastamonu Eğitim Dergisi, 16(2)), ölçeğin maddelerinin ilgili alt boyutlarla tutarlılığı ve ölçtüğü psikolojik yapıyı ne derece doğru temsil ettiği belirlenmiştir. Bu geçerlik analizleri, SKDDÖ’nün Türkiye örnekleminde kardeş davranışlarını ölçmek için geçerli bir araç olduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Özellikle faktör analizleri, ölçeğin teorik olarak beklenen yapısal ayrımını desteklemiştir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösteren önemli bir psikometrik özelliktir. Bu genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanır.

Elde edilen güvenirlik katsayıları, Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği’nin alt boyutlarının ve genel ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek sonuçlarının bireylerin kardeşleriyle olan davranışsal eğilimlerini tutarlı bir biçimde yansıttığına işaret eder.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. Bu analizler sonucunda, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak beş temel alt boyutun varlığı doğrulanmıştır. Bu beş alt boyut, 30 maddenin dağılımını ve kardeşler arası etkileşimin farklı yönlerini temsil etmektedir:

• Nazik Olma (9 madde): Yardımlaşma ve destekleyici davranışları içerir.
• Uzak Durma-Çekinme (6 madde): Kardeşten kaçınma ve mesafeli kalma eğilimini ölçer.
• Birliktelik-İlgili Olma (7 madde): Ortak ilgi alanlarına sahip olma ve birlikte vakit geçirme arzusunu yansıtır.
• Empati (5 madde): Kardeşin duygusal durumunu anlama ve uygun tepki verme yeteneğini değerlendirir.
• Fiziksel Saldırganlık (3 madde): Doğrudan fiziksel şiddet içeren davranışları (vurma, itme vb.) ölçer.

Faktör yükleri ve model uyum indeksleri, 30 maddelik ölçeğin bu beş faktörlü yapıyı güçlü bir şekilde desteklediğini göstermiş, böylece ölçeğin teorik temellerine uygunluğu kanıtlanmıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1= hiçbir zaman – 5= her zaman)

Language Available: Türkçe (Uyarlama)

Population Group: Kardeş ilişkilerini değerlendiren bireyler (Çocuklar, ergenler veya yetişkinler için öz bildirim formatında kullanılabilir).

Age Group: Belirtilmemiş, ancak uyarlama çalışması genellikle okul çağı ve üzeri bireylerin değerlendirilebileceği örneklemlerde yapılmıştır.

Population Details: Türkiye’deki akademik çalışmalarda kullanılan örneklemler (Örn: Eğitim Fakültesi öğrencileri veya ebeveynler aracılığıyla çocukları).

Test Methodology: Öz bildirim raporlama metodu. Katılımcılardan, kardeşlerine karşı belirli davranışları ne sıklıkta sergilediklerini belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Kardeş davranışı, psikometrik araç, ölçek uyarlaması, nazik olma, fiziksel saldırganlık, duygusal destek.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Emine Ahmetoğlu)

Correspondence Address: Trakya Üniversitesi (Tahmini Bağlılık)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirilme yılı belirtilmemiştir. Türkçe uyarlama çalışması 2008 yılında yayımlanmıştır.

Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için gerekli izinler ve potansiyel ücretler hakkında net bilgiye ulaşmak için sorumlu yazar Emine Ahmetoğlu ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Kaynaklar

Ahmetoğlu, E. ve Aral, N. (2008). Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeğinin Türkçe uyarlaması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 16(2), 379-388. Dergiye şu linkten ulaşılabilir: kefdergi.com

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: schaeffer-kardes-davranisi-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek, 5 Alt boyut ve 30 Madde içermektedir:

• Nazik olma (9 m): Ona mümkün olan her şekilde yardım ederim.
• Uzak Durma-Çekinme (6 m): Mümkünse ondan uzak dururum.
• Birliktelik-İlgili Olma (7 m): Ona ilginç şeyler gösterir veya anlatırım.
• Empati (5 m): Üzgün veya mutsuz olduğunda onu rahatlatmaya çalışırım.
• Fiziksel Saldırganlık (3 m): Onu iter, tekmeler, çimdikler, tokatlar, ısırır veya ona bir şeyler atarım.