Karar Pişmanlık Ölçeği

Özet

Karar Pişmanlık Ölçeği, bireylerin aldıkları kararlar sonrasında yaşadıkları olumsuz duygusal ve bilişsel tepkileri, yani pişmanlık düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal İngilizce versiyonun Türk kültürüne ve diline uyarlanması çalışması sonucunda kullanıma sunulmuştur. Ölçeğin Türkçe versiyonunun metodolojik geçerlik ve güvenirlik analizleri 2021 yılında tamamlanmıştır. Karar Pişmanlık Ölçeği, özellikle sağlık kararları, tüketici tercihleri ve yaşam seçimleri gibi önemli alanlarda karar sonrası memnuniyetsizliği değerlendirmede klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Karar Pişmanlığı, Karar Verme, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Güvenirlik, Geçerlik, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Telatar, T. G., Satır Ozel, C., Turgut, A., Kınlı, Ö.

Amaç

Karar Pişmanlık Ölçeği’nin temel amacı, bireyin belirli bir karar alım sürecini takiben bu kararın sonuçlarına ilişkin duyduğu memnuniyetsizliğin şiddetini nicel olarak ölçmektir. Bu araç, bireyin kararını doğru veya hatalı olarak algılama derecesini, kararın olası sonuçlarının yarattığı zararı veya faydayı değerlendirme eğilimini belirler.

Ölçek, genellikle katılımcıların yakın zamanda aldıkları kritik kararların (örneğin, tıbbi tedavi seçimi, önemli bir satın alma veya kariyer değişikliği) ardından duydukları pişmanlık seviyesini değerlendirmek için kullanılır. Bu, hem psikolojik araştırmalarda hem de karar destek mekanizmalarının etkinliğini ölçmede kritik bir rol oynar.

Yapı

Ölçek, Karar Pişmanlığı (Decision Regret) adı verilen tek boyutlu bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Karar pişmanlığı, bir bireyin alternatif bir seçeneğin daha iyi sonuçlar doğuracağına inanması sonucu ortaya çıkan, kaçırılmış fırsat hissiyle karakterize edilen olumsuz bir duygusal durumdur.

Yapısal olarak, ölçek, bireyin kararına yönelik genel değerlendirmesini (doğru/akıllıca olma) ve kararın yarattığı olumsuz sonuçları (pişmanlık/zarar) kapsayan maddelerden oluşur. Ölçeğin kısa yapısı (5 madde), hızlı ve etkin bir şekilde pişmanlık seviyesini belirlemeye olanak tanır, bu da ölçeğin klinik uygulamalarda kullanımını kolaylaştırır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, metodolojik geçerlik araştırması olarak raporlanmıştır. Bu çalışma, ölçeğin Türk popülasyonunda ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü araştırmıştır.

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışması (Telatar ve ark., 2021) kapsamında genellikle yapı geçerliği (örneğin, faktör analizi yoluyla) ve içerik geçerliği (uzman görüşleri) test edilmiştir. Bu analizler, Karar Pişmanlık Ölçeği’nin Türkçe formunun hedeflediği psikolojik yapıyı geçerli bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Türkçe versiyonun uyarlama çalışması, ölçeğin zaman içinde ve farklı koşullarda tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini (güvenirliğini) incelemiştir. Güvenirlik analizleri, genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilir.

Güvenirlik bilgileri orijinal kaynak içeriğinde açıkça listelenmemiştir; ancak uyarlama çalışmasının metodolojik geçerlik ve güvenirlik çalışması olması, bu istatistiksel verilerin ilgili makalede (Telatar ve ark., 2021) detaylıca sunulduğunu ima etmektedir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin Karar Pişmanlığı yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü destekler.

Faktör Analizi

Karar Pişmanlık Ölçeği (Decision Regret Scale), genellikle tek boyutlu bir yapı olarak kabul edilir. Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin bu tek boyutlu yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını incelemek amacıyla faktör analizi (Büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi, CFA) kullanılmıştır.

Bu analiz, ölçeğin 5 maddesinin tek bir faktör altında toplandığını ve bu faktörün “Karar Pişmanlığı” yapısını temsil ettiğini doğrulamayı amaçlamıştır. Faktör analizi sonuçları, Türkçe formun orijinal ölçekle yapısal eşdeğerliğini göstermesi açısından önemlidir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5 maddeden oluşan, bireyin kendi beyanına dayalı (self-report) ölçek.

Maddeler: 5 madde.

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği kullanılmaktadır. Yanıt seçenekleri 1= kesinlikle katılıyorum ile 5= kesinlikle katılmıyorum arasında değişmektedir. Bu derecelendirme, bireyin her bir maddeye katılma düzeyini yansıtır.

Dil Seçeneği: Türkçe (Turkish)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle önemli kararlar almış bireyler.

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak uyarlama çalışmasının doğası gereği yetişkin popülasyon üzerinde kullanılmıştır.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki çeşitli demografik gruplardan elde edilen örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulama, katılımcıların bir karara ilişkin pişmanlık düzeylerini 5’li Likert formatında derecelendirmeleri esasına dayanır. Yüksek puanlar genellikle düşük pişmanlık düzeyini (madde puanlamasına bağlı olarak ters çevrilmiş maddeler olabilir) veya doğrudan yüksek pişmanlık düzeyini gösterir. Ölçekte tersine puanlanan maddeler bulunmaktadır (Örneğin, 1, 3 ve 5. maddeler olumlu ifade içerirken, 2 ve 4. maddeler olumsuz ifade içerir).

Anahtar Kelimeler

Sağlık Psikolojisi, Karar Analizi, Tıbbi Karar Verme, Pişmanlık Ölçümü, Psikometrik Ölçek, Tıbbi Etik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Tahsin Gökhan Telatar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İlgili akademik kurum adresi makalede belirtilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle izin gereklidir. İletişim, sorumlu yazar Tahsin Gökhan Telatar aracılığıyla sağlanabilir.

Ek Bilgi: Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir.

karar-pismanlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Telatar, T. G., Satır Ozel, C., Turgut, A. & Kınlı, Ö. (2021). Turkish version methodological validation study of the Decision Regret Scale. The Ethiopian Journal of Health Development, 35(4). Retrieved from https://ejhd.org/index.php/ejhd/article/view/4820

2. Makalenin doğrudan bağlantısı: ejhd.org

Karar Pişmanlık Ölçeği Maddeleri

Ölçek Derecelendirmesi: 5’li likert (1= kesinlikle katılıyorum, 5= kesinlikle katılmıyorum).

Ölçek Maddeleri:

1. Doğru karardı
2. Aldığım karardan pişmanım
3. Eğer tekrar yapmak zorunda kalsaydım yine aynı kararı alırdım
4. Kararım bana çok zarar verdi
5. Kararım akıllıcaydı