Doğal Karar Verme Ölçeği (DKVÖ)

Özet

Doğal Karar Verme Ölçeği (DKVÖ), Sundu ve Yaşar (2020) tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin temel amacı, bireylerin karmaşık, dinamik ve zaman kısıtlı ortamlarda karşılaştıkları doğal karar verme (DKV) süreçlerini ve eğilimlerini ölçmektir. Bu ölçek geliştirme çalışması, DKV kavramının teorik çerçevesini Türk literatürüne kazandırmayı ve bu alandaki araştırmalara geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Doğal Karar Verme, DKVÖ, Karar Verme, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Stres Altında Karar.

Yazarlar

Mustafa Sundu, O. Yaşar.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin gerçek dünya koşullarında, özellikle de yüksek risk, belirsizlik ve zaman baskısı içeren durumlarda sergiledikleri Doğal Karar Verme (DKV) yeteneklerini ve eğilimlerini psikometrik olarak değerlendirmektir. Klasik karar teorilerinin yetersiz kaldığı operasyonel ortamlarda (örneğin, acil durumlar, askeri operasyonlar, sağlık hizmetleri) uzmanların nasıl karar aldığını anlamak için bu ölçek tasarlanmıştır. Bu çalışma, DKV kavramının Türk literatürüne kazandırılması ve saha araştırmalarında kullanılabilecek geçerli bir araç sunulması ihtiyacından doğmuştur.

Yapı

DKVÖ’nün ölçtüğü temel yapı, Doğal Karar Verme (DKV) modelidir. Bu model, klasik rasyonel seçim teorilerinin aksine, karar vericilerin sezgi, deneyim, bağlamsal bilgi ve hızlı desen tanıma yeteneklerini kullanarak hızlı ve etkili kararlar aldığı operasyonel ortamları inceler. Ölçek, muhtemelen tanıma dayalı karar verme (Recognition-Primed Decision Making), durum farkındalığı, zihinsel simülasyon ve uzmanlık bilgisini kullanma gibi DKV süreçlerinin alt boyutlarını kapsamaktadır.

Geçerlik

Sundu ve Yaşar (2020) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin kavramsal tanımına uygun olarak geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Bu çalışmalar tipik olarak kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile madde havuzunun uygunluğunun değerlendirilmesi) ve yapı geçerliğini içerir. Yapı geçerliği, Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak test edilmiş olup, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini göstermektedir. Ancak, spesifik geçerlik katsayıları veya detaylı analiz sonuçları kaynak özetinde yer almamaktadır.

Güvenirlik

Ölçek geliştirme sürecinde, DKVÖ maddelerinin iç tutarlılığının incelendiği ve muhtemelen Cronbach Alfa katsayısının hesaplandığı varsayılmaktadır. Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini ortaya koyar. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü gösterir. Detaylı güvenirlik istatistikleri için orijinal makaleye başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Doğal Karar Verme yapısının boyutluluğunu belirlemek amacıyla Faktör Analizi yönteminin kullanıldığı tahmin edilmektedir. Bu analiz, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu tespit etmek için kritik öneme sahiptir. Geliştirme sürecinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde havuzu azaltılmış ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile nihai faktör yapısının veriyle uyumu test edilmiştir. Bu analizler, DKVÖ’nün Doğal Karar Verme kavramının alt bileşenlerini ne kadar iyi ayırdığını ortaya koymaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Kaynakta kesin derecelendirme bilgisi yer almamaktadır, ancak psikometrik ölçeklerin standart formatıdır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler ve Üniversite Öğrencileri (Araştırma makalesinin örneklemine bağlı olarak varsayılmıştır.)

Age Group: 18 Yaş ve Üzeri

Population Details: Ölçek, Türk kültürüne özgü olarak geliştirilmiştir ve özellikle yüksek baskı, yönetim, askeriye veya acil durum hizmetleri gibi alanlarda doğal karar verme süreçlerini inceleyen araştırmacılar için uygundur.

Test Methodology: Öz Bildirimli Anket (Self-report questionnaire).

Anahtar Kelimeler

DKV, Karar Teorisi, Psikometri, Naturalistic Decision Making, RPD Modeli.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Mustafa Sundu)

Correspondence Address: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin yayınlandığı yıl 2020‘dir. Ölçek, akademik bir dergide yayınlanmıştır ve genellikle araştırma amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar Mustafa Sundu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected]. Ticari veya büyük ölçekli uygulamalar için ücret ve izin koşulları yazar tarafından belirlenmektedir. Ölçeğin orijinal makalesine erişim linki: journal.dogus.edu.tr

Kaynaklar

Sundu, M. ve Yaşar, O. (2020). Doğal Karar Verme Ölçeği (DKVÖ): Kavramsal tanım ve ölçek geliştirme çalışması. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 21(1), 101-115.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: dogal-karar-verme-olcegi-dkvo-toad.pdf

Doğal Karar Verme Ölçeği (DKVÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, telif hakkı koruması veya kaynak kısıtlamaları nedeniyle bu kaynakta yer almamaktadır. Orijinal maddelere ve derecelendirme formatına erişim için lütfen makalenin tamamına başvurunuz veya sorumlu yazar ile iletişime geçiniz.