Kanser Hastaları için Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği Kısa Formu (DBGÖ-KF)

Özet

Kanser Hastaları için Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği Kısa Formu (DBGÖ-KF), kanser hastalarının yaşadığı çok boyutlu destekleyici bakım gereksinimlerini hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle Türk popülasyonunda geçerlilik ve güvenirliğinin incelenmesi amacıyla uyarlanmış ve doğrulanmıştır. DBGÖ-KF, hastaların fiziksel, psikolojik, sosyal ve bilgiye yönelik ihtiyaçlarını belirleyerek klinik uygulamalara rehberlik etmeyi hedefler.

Ölçeğin geliştirme süreci, kısa formunun Türk toplumunda uygulanabilirliğini sağlamak için titiz bir adaptasyon çalışmasını içermektedir. Bu sayede, destekleyici bakım hizmetlerinin planlanması ve kişiselleştirilmesi için güvenilir veriler elde edilmesi amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kanser, Destekleyici Bakım, Gereksinim Değerlendirmesi, Kısa Form Ölçek, Psikoonkoloji, Psikometrik, Türkiye.

Yazarlar

Ayfer Aksuoğlu

Amaç

Kanser Hastaları için Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği Kısa Formu’nun (DBGÖ-KF) temel amacı, kanser tanısı almış bireylerin tedavi süreçleri boyunca ortaya çıkan veya karşılanamayan destekleyici bakım gereksinimlerini saptamaktır. Bu kısa form, uzun versiyonun kapsamlılığını koruyarak klinik ve araştırma ortamlarında daha az zaman harcayarak veri toplamayı mümkün kılmaktadır. Ölçek, bu gereksinimlerin önceliklendirilmesine olanak tanıyarak sağlık profesyonellerinin müdahale planlarını optimize etmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Bu özel adaptasyon çalışmasının amacı ise, ölçeğin Türk kültürüne ve sağlık sistemi bağlamına uygunluğunu test etmek, böylece Türk hastalarda elde edilen sonuçların geçerli ve güvenilir olmasını sağlamaktır. Bu çalışma, 2015 yılında Haliç Üniversitesi’nde gerçekleştirilen bir yüksek lisans tezi kapsamında yürütülmüştür.

Yapı

DBGÖ-KF, kanser hastalarının yaşadığı çok boyutlu destekleyici gereksinimler yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle beş ana boyutta incelenir: Fiziksel ve Günlük Yaşam Gereksinimleri, Psikolojik Gereksinimler, Sosyal Gereksinimler, Ruhsal Gereksinimler ve Bilgi Gereksinimleri. Ölçek, hastanın bu alanlardaki mevcut ihtiyaçlarını ve bu ihtiyaçların karşılanma düzeyini belirleyerek destekleyici bakımın kapsamını somutlaştırmaktadır.

Ölçülen kavram, hastanın hastalık süreci ve tedavileri sırasında karşılaştığı zorluklara yönelik profesyonel yardım beklentilerini içerir. Bu gereksinimlerin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi, hastanın yaşam kalitesini artıracak psikososyal onkoloji müdahalelerinin temelini oluşturur.

Geçerlik

Ölçeğin Türk popülasyonundaki geçerlilik çalışmaları, Aksuoğlu (2015) tarafından yürütülen yüksek lisans tezi kapsamında detaylandırılmıştır. Geçerlik incelemeleri genellikle yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt bağıntılı geçerliği içermektedir. Her ne kadar bu meta veride spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmalarında ölçeğin orijinal yapısının korunup korunmadığı, Türk örnekleminde anlamlı faktör yükleri gösterip göstermediği incelenmiştir.

Yapısal geçerliğin kanıtlanması, DBGÖ-KF’nin gerçekten destekleyici bakım gereksinimlerini ölçtüğünü göstermesi açısından kritik öneme sahiptir. Kullanılan yöntemler, ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarısını ortaya koymayı amaçlamıştır.

Güvenirlik

DBGÖ-KF’nin güvenilirlik analizi de geçerlik çalışmasıyla eş zamanlı olarak Aksuoğlu (2015) tarafından incelenmiştir. Güvenirlik, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve iç tutarlılığını (maddelerin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu) gösterir. İç tutarlılığın değerlendirilmesinde büyük olasılıkla Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılmıştır.

Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, DBGÖ-KF’nin kanser hastalarının gereksinimlerini tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla klinik veya araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu işaret eder. Detaylı psikometrik veriler, referans tezde mevcuttur.

Faktör Analizi

Kanser Hastaları için Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği Kısa Formu’nun (DBGÖ-KF) Türk örneklemindeki yapısal geçerliliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi yönteminin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısının, orijinal ölçekle tutarlı bir şekilde Türk hastalarda da ortaya çıkıp çıkmadığını belirlemeyi amaçlamıştır. Kısa formun geliştirilmesi, genellikle orijinal ölçekteki maddelerin faktör yüklerine bakılarak en yüksek yük taşıyan ve yapıyı en iyi temsil eden maddelerin seçilmesiyle gerçekleştirilir.

Bu tür bir adaptasyon çalışmasında, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde seçimi ve yapı keşfi, hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen kısa form yapısının teorik modelle uyumu test edilmiş olabilir. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin klinik kullanımı için alt boyut skorlarının hesaplanmasında temel teşkil etmektedir.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme/Adaptasyon (Uyarlama ve Geçerlik/Güvenirlik Çalışması)

Format: Derecelendirme (Kaynakta bilgi olmamasına rağmen, destekleyici bakım gereksinimleri ölçekleri genellikle Likert tipi derecelendirme kullanır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Kanser Hastaları

Age Group: Yetişkinler (Çalışmanın bağlamından çıkarılmıştır)

Population Details: Türkiye’de kanser tedavisi gören hastalar.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği. Hastalar kendi gereksinim düzeylerini değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Onkoloji, Bakım İhtiyaçları, Geçerlilik, Güvenilirlik, Psikometrik Özellikler, Haliç Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Bilinmiyor (Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul)

İzinler, Ücretler ve Ölçek Yılı

Ölçeğin Geliştirme/Adaptasyon Yılı: 2015 (Referans tezin tamamlanma yılı)

İzinler ve Ücretler: Ölçeğin ticari kullanımı veya telif durumu hakkında kesin bilgi bulunmamaktadır. Kullanım için sorumlu yazar Ayfer Aksuoğlu ile iletişime geçilmesi önerilir.

Tez Linki: tez.yok.gov.tr

PDF İndirme: Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: kanser-hastalari-icin-destekleyici-bakim-gereksinimleri-olcegi-kisa-formu-dbgo-kf-toad.pdf

Kaynaklar

1. Aksuoğlu, A. (2015). Kanser hastaları için Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği’nin Türk toplumunda geçerlilik ve güvenirliğinin incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Haliç Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Kanser Hastaları için Destekleyici Bakım Gereksinimleri Ölçeği Kısa Formu (DBGÖ-KF) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için Ayfer Aksuoğlu’nun 2015 tarihli yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.