Kanser Nüks Korkusu Envanteri

Özet

Kanser Nüks Korkusu Envanteri (KNKE), kanser tedavisi görmüş bireylerde yaygın olarak görülen ve yaşam kalitesini önemli ölçüde düşüren Kanser Nüks Korkusu (KNK) şiddetini ve bu korkunun yol açtığı işlevsel bozuklukları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu envanter, kanser hastaları ve sağ kalanlar arasında nüks endişesinin bilişsel, duygusal ve davranışsal boyutlarını değerlendirerek klinik müdahale gerektiren vakaların tespit edilmesine yardımcı olur. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi, Eyrenci ve Berk (2018) tarafından gerçekleştirilmiştir.

KNKE, kanser sağ kalım sürecinde bireylerin yaşadığı kronik kaygı düzeyini belirlemede kritik bir rol oynar. Ölçeğin temel amacı, korkunun adaptif olmayan yönlerini (örneğin, aşırı kontrol davranışları veya kaçınma) saptayarak, bu alanda hedeflenmiş psikososyal destek programlarının geliştirilmesine zemin hazırlamaktır.

Anahtar Kelimeler

Kanser Nüks Korkusu Envanteri, KNKE, Kanser, Nüks Korkusu, Psikoonkoloji, Psikometrik Özellikler, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Aslı Eyrenci, H. Ö. S. Berk.

Amaç

Kanser Nüks Korkusu Envanteri’nin temel amacı, kanser tedavisi tamamlanmış veya aktif tedavi sürecinde olan bireylerde, hastalığın geri dönme veya ilerleme olasılığına ilişkin duyulan korkunun yoğunluğunu ve klinik önemini standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, bireyin günlük yaşamını, sosyal ilişkilerini ve genel psikolojik iyilik halini ne ölçüde etkilediğini belirlemeyi hedefler.

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geliştirilmesi, Türk popülasyonunda KNK prevalansını ve şiddetini doğru bir şekilde değerlendirebilmek için kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir araç sağlamıştır. Bu sayede, klinisyenler ve araştırmacılar, yüksek düzeyde nüks korkusu yaşayan bireyleri belirleyebilir ve onlara yönelik spesifik müdahale stratejileri geliştirebilirler.

Yapı

KNKE’nin ölçtüğü temel yapı, bir kanser tanısı veya tedavisi sonrasında hastalığın geri döneceğine dair kalıcı, yıkıcı ve klinik olarak anlamlı endişe durumu olan Kanser Nüks Korkusu‘dur (KNK). KNK, normal, adaptif bir endişe düzeyinin ötesine geçerek bireyin işlevselliğini bozduğunda psikolojik bir yapı olarak ele alınır.

KNK, genellikle çok boyutlu bir yapı olarak kavramsallaştırılır ve ölçek maddeleri bu yapının farklı veçhelerini yansıtır. Bu veçheler arasında şunlar bulunabilir: Duygusal Tepkiler (kaygı, panik), Bilişsel Yönler (sabit düşünce, felaketleştirme), İşlevsel Bozulma (iş, sosyal veya aile yaşamında kısıtlanma) ve Tetikleyiciler (tıbbi kontroller, semptomlar).

Geçerlik

Eyrenci ve Berk (2018) tarafından yürütülen Türkçe geçerlik çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Çalışma, KNKE’nin orijinal yapısına benzer çok boyutlu bir yapıyı desteklediğini göstermiştir.

Geçerlik çalışmaları ayrıca, KNKE puanlarının benzer psikolojik sıkıntı yapılarını ölçen diğer ölçeklerle (örneğin, genel kaygı veya sağlık kaygısı ölçekleri) beklenen düzeyde korelasyon gösterdiğini (yakınsak geçerlik) ve farklı yapıları ölçen ölçeklerden ayrıştığını (ayrışma geçerliği) ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin kanser sağ kalan popülasyonunda KNK’yi doğru bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Güvenirlik

KNKE’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü belirten Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Türkçe versiyon için elde edilen Cronbach Alfa değerlerinin, kabul edilebilir psikometrik standartların üzerinde olduğu bildirilmiştir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar, belirli bir zaman aralığı sonrasında uygulanan test sonuçlarının yüksek düzeyde korelasyon gösterdiğini ve dolayısıyla KNKE’nin zaman içinde stabil ölçümler sağladığını teyit etmiştir.

Faktör Analizi

Kanser Nüks Korkusu Envanteri’nin yapısal bütünlüğünü incelemek için uygulanan faktör analizi (genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi, DFA), ölçeğin KNK yapısını temsil eden birden fazla alt boyuttan oluştuğunu göstermiştir. Literatürdeki benzer ölçeklere paralel olarak, KNKE’nin faktör yapısı, KNK’nın farklı bileşenlerini (örneğin, işlevsel bozulma, bilişsel meşguliyet ve somatik semptomlar) ayırt edebilmektedir.

Türkçe versiyonun faktör yükleri, maddelerin teorik olarak ait oldukları alt boyutlarla güçlü bir ilişki içinde olduğunu doğrulamış ve modelin veri ile iyi uyum sağladığı tespit edilmiştir. Bu çok boyutlu yapı, klinisyenlere sadece genel bir korku düzeyi değil, aynı zamanda korkunun bireyin yaşamında hangi alanlarda en çok sorun yarattığı hakkında detaylı bilgi sunar.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Adaptasyon ve Psikometrik Özelliklerin Belirlenmesi)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği (Özgün ölçek formatına göre maddeler belirli bir şiddet veya sıklık skalasında puanlanır. Orijinal çalışmada derecelendirme bilgisi verilmemiştir, ancak tipik olarak 4 veya 5 puanlı Likert skalası kullanılır).

Language Available: Türkçe

Population Group: Kanser tanısı almış veya kanser tedavisini tamamlamış sağ kalan bireyler (Kanser Onkoloji hastaları).

Age Group: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri).

Population Details: Kanser Nüks Korkusu yaşayan ve bu korkunun klinik olarak anlamlı düzeyde olduğu düşünülen hastalar.

Test Methodology: Öz bildirim envanteri. Bireylerin kendi KNK deneyimlerini ve tepkilerini yansıtan maddeleri belirlenen derecelendirme skalasına göre işaretlemesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Kanser Sağ Kalımı, Psikososyal Destek, Bilişsel Meşguliyet, İşlevsel Bozulma, Kaygı, Kanser Nüks Korkusu.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Aslı Eyrenci)

Correspondence Address: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin klinik veya araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Aslı Eyrenci ile iletişime geçilmesi önerilir. Kullanım koşulları ve olası ücretler, yazarın politikalarına tabidir.

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayınlandığı yıl 2018‘dir.

Kaynaklar

KNKE’nin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışması aşağıdaki akademik kaynakta detaylı olarak sunulmuştur:

• Eyrenci, A., ve Berk, H. Ö. S. (2018). Validity and reliability of The Turkish version of Fear of Cancer Recurrence Inventory. Turkish Journal of Oncology, 33(2), 55-64.

Bu çalışma, Turkish Journal of Oncology dergisinde yayımlanmıştır. Çalışmanın orijinal makalesine ait bağlantılar aşağıdadır:

• Makale Bağlantısı: onkder.org

• Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kanser-nuks-korkusu-envanteri-knke-turkce-versiyonunun-gecerlik-ve-guvenirligi-toad.pdf

Kanser Nüks Korkusu Envanteri Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kanser Nüks Korkusu Envanteri’nin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen sorumlu yazarın yayınlanmış makalesine (Eyrenci & Berk, 2018) bakınız.