KKY’li Hastaların Öz-Bakım Davranışlarını Değerlendirme Formu

Özet

Bu ölçek, Kronik Kalp Yetmezliği (KKY) tanısı almış hastaların, hastalıklarının yönetimi ve yaşam kalitelerinin sürdürülmesi amacıyla sergiledikleri öz-bakım davranışlarını sistematik bir şekilde değerlendirmek üzere geliştirilmiştir. Form, hastaların diyet, dinlenme, aktivite, ilaç kullanımı ve kilo-sıvı izlenimi gibi temel alanlardaki uyum düzeylerini ölçmeyi hedefler. Ölçek, Aysel Badır Durademir tarafından 1998 yılında doktora tezi kapsamında oluşturulmuş geliştirme tipi bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Kronik Kalp Yetmezliği, KKY, Öz-Bakım Davranışları, Yaşam Kalitesi, Hemşirelik, Sağlık Davranışları, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Aysel Badır Durademir

Amaç

Formun temel amacı, Kronik Kalp Yetmezliği hastalarının hastalıklarına yönelik gösterdikleri öz-bakım davranışlarının düzeyini nicel olarak belirlemektir. Bu değerlendirme, klinik uygulamada hemşirelerin ve sağlık profesyonellerinin hastaların eğitim ihtiyaçlarını ve uyum eksikliklerini tespit etmelerine olanak sağlamaktadır.

Ölçek, spesifik olarak diyet kısıtlamalarına uyum, ilaç rejimini takip etme, fiziksel aktivite ve dinlenme dengesini kurma, ve vücut ağırlığı ile sıvı alımını izleme gibi KKY yönetiminin kritik bileşenlerini ölçmek için tasarlanmıştır. Bu sayede, hastanın öz-bakım becerileri hakkındaki detaylı bilgi, bireyselleştirilmiş bakım planlarının oluşturulmasında temel teşkil eder.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, kronik hastalığa sahip bireylerin sağlıklarını korumak ve iyileştirmek için kendi başlarına gerçekleştirdikleri davranışları temel alan öz-bakım davranışları yapısını ölçmektedir. KKY hastaları için bu yapı, hastalığın semptomlarını kontrol altında tutmayı ve akut alevlenmeleri önlemeyi amaçlayan dört ana alt boyutta incelenmiştir:

• Diyete ilişkin öz-bakım davranışları (Tuz ve sıvı kısıtlamalarına uyum).
• Dinlenme ve aktiviteye ilişkin öz-bakım davranışları (Fiziksel aktivite düzenlemesi).
• İlaçların kullanımına ilişkin öz-bakım davranışları (İlaç rejimine düzenli uyum).
• Kilo-sıvı izlenimine ilişkin öz-bakım davranışları (Günlük kilo takibi).

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, formun KKY hastalarının öz-bakım davranışlarını ölçme amacına uygunluğunu sağlamak üzere yürütülmüştür. Araştırmacı, form maddelerini konuyla ilgili kapsamlı literatür taramasına dayalı olarak geliştirmiştir.

Ölçeğin geçerliği, içerik geçerliği yöntemi kullanılarak uzman görüşüne başvurulmak suretiyle elde edilmiştir. Alanında yetkin uzmanların değerlendirmeleri sonucunda, ölçek maddelerinin Kronik Kalp Yetmezliği yönetimi açısından kritik olan davranışları yeterli düzeyde temsil ettiği ve kapsamının uygun olduğu doğrulanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach’s Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Tüm form için hesaplanan genel Cronbach’s Alfa değeri .95 olarak belirlenmiş olup, bu değer ölçeğin yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Alt boyutlara ilişkin güvenirlik katsayıları da yüksek bulunmuştur:

• Diyete ilişkin öz-bakım davranışları güvenirlik katsayısı: .80
• Dinlenme ve aktiviteye ilişkin öz-bakım davranışları güvenirlik katsayısı: .76
• İlaçların kullanımına ilişkin öz-bakım davranışları güvenirlik katsayısı: .86
• Kilo-sıvı izlenimine ilişkin öz-bakım davranışları güvenirlik katsayısı: .84

Bu sonuçlar, hem genel ölçeğin hem de alt boyutlarının klinik ve akademik araştırmalarda güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte doğrudan bir Faktör Analizi raporu sunulmamış olmasına rağmen, ölçeğin güvenirlik analizlerinde dört farklı alt boyutun (Diyet, Dinlenme/Aktivite, İlaç Kullanımı, Kilo/Sıvı İzlenimi) ayrı ayrı katsayılarının verilmiş olması, ölçeğin bu dört temel öz-bakım alanını ölçen çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Developmental Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Formu

Language Available: Türkçe

Population Group: Kronik Kalp Yetmezliği (KKY) tanısı almış hastalar

Age Group: Belirtilmemiştir (Genellikle yetişkin ve yaşlı KKY hastaları)

Population Details: Ölçek, Aysel Badır Durademir’in doktora tezi kapsamında oluşturulmuş ve uygulanmıştır.

Test Methodology: Ölçek, 3’lü Likert derecelendirme sistemi kullanır. Cevap seçenekleri şu şekildedir: 1=hiç uygulamam – 3=her zaman uygularım.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Aysel Badır Durademir tarafından 1998 yılında doktora tezi olarak geliştirilmiştir. Akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Tezin resmi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi bu bağlantıdan indirilebilir: kkyli-hastalarin-oz-bakim-davranislarini-degerlendirme-formu-toad.pdf

Referanslar

Durademir- Badır, A. (1998). Kronik kalp yetmezlikli hastaların yaşam kaliteleri ve öz-bakım davranışları (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

KKY’li Hastaların Öz-Bakım Davranışlarını Değerlendirme Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Orijinal kaynak içerikte ölçek maddeleri (soruları) sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen doktora tezine başvurulması gerekmektedir.