İslami İyi Oluş Ölçeği

Özet

İslami İyi Oluş Ölçeği, Ali Eryılmaz ve Nimet Kula tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin iyi oluş düzeylerini geleneksel Batı psikolojisi kavramlarından farklı olarak, İslami inanç ve yaşam biçimi çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, İslami iyi oluş kavramının teorik yapısını operasyonelleştirmeyi ve bu yapının ruh sağlığı ile olan ilişkisini araştırmayı hedeflemiştir. Ölçek, özellikle Müslüman popülasyonlarda iyi oluşun dini ve manevi boyutlarını ölçmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

İslami İyi Oluş, Ruh Sağlığı, Psikoloji, Ölçek Geliştirme, Dini Psikoloji, Maneviyat, İyi Oluş.

Yazarlar

Ali Eryılmaz, Nimet Kula.

Amaç

İslami İyi Oluş Ölçeği’nin temel amacı, İslami öğretilere özgü iyi oluş kavramını ölçen geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Geliştiriciler, iyi oluşun evrensel boyutlarının yanı sıra, özellikle İslam inancına sahip bireylerin yaşam memnuniyetini, manevi tatminini ve Allah ile ilişkisini içeren benzersiz yönlerini kapsayacak bir yapı oluşturmayı amaçlamıştır. Bu ölçek, dini ve manevi faktörlerin bireyin genel ruh sağlığı üzerindeki etkilerini bilimsel olarak incelemek için kritik bir araç görevi görmektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi, alandaki boşluğu doldurmaya yönelik önemli bir adımdır, zira mevcut iyi oluş ölçeklerinin çoğu seküler veya Batı merkezli paradigmaları temel almaktadır. Bu araç, araştırmacıların Müslüman popülasyonlarla çalışırken kültürel ve dini açıdan duyarlı ölçümler yapmalarını sağlamaktadır.

Yapı

İslami İyi Oluş Ölçeği, bireyin iyi oluşunu İslami perspektiften ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Allah’a olan inanç ve güveni, dini görevleri yerine getirme tatminini, manevi huzuru ve dünya yaşamının geçiciliğine dair farkındalığı içermektedir. Ölçek, sadece duygusal durumu değil, aynı zamanda bireyin hayat amacını, ahlaki değerlere bağlılığını ve toplumsal sorumluluklarını da iyi oluşun temel bileşenleri olarak görmektedir.

Ölçek, muhtemelen bireyin İslami yaşam tarzı ile uyumunu ve bu uyumdan kaynaklanan iç huzuru değerlendiren alt boyutlara sahiptir. Bu, geleneksel psikolojideki öznel iyi oluş (subjective well-being) kavramından daha geniş ve manevi derinliği olan bir yapıdır. Bu tür bir ölçek, İslami psikoloji alanındaki teorik gelişmelere pratik bir katkı sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışması (Eryılmaz & Kula, 2018), ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlamak için çeşitli geçerlik analizlerini içermiştir. Kaynak verilerde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, geliştirme sürecinde muhtemelen kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile), ayrışım ve birleşme geçerliği ve yapı geçerliği (faktör analizi ile) incelenmiştir.

Yapı geçerliği, ölçeğin İslami iyi oluşun teorik olarak beklenen alt boyutlarını doğru bir şekilde yansıtıp yansıtmadığını belirlemek için hayati öneme sahiptir. Araştırmacılar, ölçeğin diğer dini bağlılık veya maneviyat ölçekleriyle pozitif korelasyonunu (birleşme geçerliği) ve psikopatoloji ölçekleriyle negatif korelasyonunu (ayrışım geçerliği) göstererek geçerliği desteklemişlerdir.

Güvenilirlik

Güvenilirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. Kaynak verilerde spesifik güvenilirlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, geliştirme çalışmalarında temel olarak iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılmıştır.

İç tutarlılık (Internal Consistency), ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu gösterir. Test-tekrar test güvenilirliği ise, zaman içinde uygulandığında sonuçların kararlılığını değerlendirir.

Faktör Analizi

İslami İyi Oluş Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Ölçek geliştirme çalışmalarında yaygın olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

AFA, ölçeğin altında yatan potansiyel boyutları veya faktörleri keşfetmeye yardımcı olurken, DFA ise geliştiricilerin teorik olarak beklediği faktör yapısının toplanan verilerle ne kadar uyumlu olduğunu test eder. Bu analizler, İslami iyi oluşun kaç temel bileşenden oluştuğunu ve her bir maddenin hangi bileşene ait olduğunu netleştirmek için önemlidir. Ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğu varsayılırsa, faktör analizinin bu boyutları başarıyla ayırması beklenir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Derecelendirme (Likert Tipi Ölçek, muhtemelen 5 veya 7 noktalı)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler (Adults)

Age Group: Belirtilmemiş (Geliştirme çalışması popülasyonuna bağlı olarak genellikle üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu)

Population Details: Ölçek, Müslüman popülasyonlarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen öz bildirim (self-report) yöntemidir.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, İslam, Dindarlık, Yaşam Kalitesi, Cronbach Alfa, Yapı Geçerliği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Ali Eryılmaz)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve akademik araştırmalarda kullanımı için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçek geliştirme çalışması, Journal of religion and health dergisinde yayımlanmıştır.

Referanslar

Eryilmaz, A., & Kula, N. (2018). An investigation of Islamic well-being and mental health. Journal of religion and health, https://doi.org/10.1007/s10943-018-0588-0

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: islami-iyi-olus-olcegi-toad.pdf

İslami İyi Oluş Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak meta verilerinde sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanan makaleye (Eryilmaz & Kula, 2018) başvurulması gerekmektedir.