İşle İlgili Akış Ölçeği

Özet

İşle İlgili Akış Ölçeği (İİAÖ), bireylerin mesleki görevlerini yerine getirirken deneyimledikleri optimal psikolojik durum olan akış (flow) durumunu ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir aracın Türkçeye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, çalışanların iş yaşamında yoğunlaşma, keyif alma ve zaman algısının kaybolması gibi akış deneyiminin temel bileşenlerini ne sıklıkta ve yoğunlukta yaşadığını belirlemeyi hedefler. Ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygun hale getirilmesi, 2019 yılında Dervişoğulları ve Deniz tarafından gerçekleştirilmiş ve bir kongre bildirisi olarak sunulmuştur. Bu çalışma, örgütsel psikoloji ve çalışma psikolojisi alanlarında akış kavramının araştırılması için önemli bir temel sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İşle İlgili Akış Ölçeği, Akış, İş Psikolojisi, Uyarlama, Optimal Deneyim, Mesleki Motivasyon.

Yazarlar

Mustafa Dervişoğulları, Levent Deniz.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, iş ortamında çalışanların deneyimlediği akış durumunu geçerli ve güvenilir bir şekilde Türkçe olarak ölçmektir. Orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk araştırmacılara iş tatmini, iş performansı ve tükenmişlik gibi örgütsel değişkenlerle akış arasındaki ilişkileri inceleme imkanı sunmak hedeflenmiştir.

Uyarlama çalışması, akış teorisinin iş bağlamındaki uygulamalarını desteklemek ve Türkiye’deki işgücü popülasyonunun psikolojik iyi oluş düzeylerini değerlendirmek için bilimsel bir araç sağlamaktadır. Ölçek, çalışanların görevlerine ne kadar odaklandığını ve bu odaklanmanın sonucunda ne kadar tatmin olduğunu nicel olarak belirlemeye yardımcı olur.

Yapı

Ölçek, Macar psikolog Mihaly Csikszentmihalyi tarafından kavramsallaştırılan psikolojik bir durum olan akış (Flow) yapısını ölçmektedir. Akış, bireyin yeteneklerinin karşılaştığı zorluklarla mükemmel bir dengeye ulaştığı, dikkatini dağıtan her şeyin ortadan kalktığı ve eylemin kendisinin ödüllendirici olduğu yoğun bir konsantrasyon halidir.

İşle İlgili Akış Ölçeği, genellikle akışın dokuz temel boyutunu (örneğin, net hedefler, anında geri bildirim, kontrol duygusu, zaman algısında değişim, eylem ve farkındalığın birleşmesi) iş bağlamında değerlendiren maddelerden oluşur. Bu yapı, çalışanların işe olan bağlılıklarını ve deneyimledikleri içsel motivasyonu anlamak için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin ölçtüğü yapıyı Türk kültüründe de aynı şekilde ölçüp ölçmediğini kanıtlamak için geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Kaynak bilgide geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, tipik bir uyarlama çalışmasında yapı geçerliği (faktör analizi sonuçları) ve ölçüt bağımlı geçerlik (ilgili yapılarla korelasyonlar) incelenir.

Başarılı bir geçerlik, ölçek maddelerinin kültürel eşdeğerliliğinin sağlanması ve teorik olarak beklenen alt boyut yapısının korunması ile belirlenir. Bu, ölçeğin gerçekten iş akışını ölçtüğünü ve başka bir yapıyı ölçmediğini garanti eder.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Kaynak bilgide güvenirlik değerleri belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmalarında en sık kullanılan yöntem iç tutarlılık katsayısı, yani Cronbach Alfa değeridir.

Yüksek bir güvenirlik katsayısı, ölçek maddelerinin birbiriyle uyumlu olduğunu ve aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği de ölçeğin zaman içinde kararlılığını değerlendirmek için kullanılabilir.

Faktör Analizi

İşle İlgili Akış Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanması amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve bu boyutların teorik akış yapısıyla ne kadar uyumlu olduğunu belirlemeyi amaçlar.

Genellikle, Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır. DFA, ölçeğin orijinal yapısının (muhtemelen çok boyutlu) Türk verileri üzerinde ne kadar iyi uyum sağladığını test etmek için kritik öneme sahiptir. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğinin temelini oluşturur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kaynakta Derecelendirme bilgisi yer almamaktadır, ancak akış ölçekleri genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışan yetişkinler (Örgütsel bağlamda görev yapan bireyler).

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışma hayatında aktif olan bireyler).

Popülasyon Detayları: Ölçek, iş yaşamında akış deneyimini ölçmek üzere tasarlanmıştır, bu nedenle herhangi bir meslek grubundan çalışanlar hedef alınabilir. Uyarlama çalışmasının kesin örneklem detayları bildiri metninde yer almaktadır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği.

Anahtar Kelimeler

İş Stresi, İş Performansı, Uyarlama, Örgütsel Psikoloji, İş Tatmini, Psikometrik Özellikler, Mustafa Dervişoğulları.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Mustafa Dervişoğulları (Marmara Üniversitesi, Türkiye).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Uyarlama çalışmasının sunulduğu yıl).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Mustafa Dervişoğulları ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

Dervişoğulları, M., ve Deniz, L. (2019, 26-28 Ekim). İşle İlgili Akış Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması [Bildiri sunumu]. 2. Uluslararası Eğitimde Yeni Arayışlar Kongresi, İstanbul, Türkiye.

Bu uyarlama çalışmasının tam metnine, kongre bildirileri kitapçığı aracılığıyla erişilebilir. Kongre tam metinleri linki: ueyak.org.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki linkten indirilebilir: isle-ilgili-akis-olcegi-toad.pdf

İşle İlgili Akış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddeler, yukarıda belirtilen PDF dosyasında bulunabilir.