Ontolojik İyi Oluş Ölçeği

Özet

Ontolojik İyi Oluş Ölçeği (OİOÖ), Ömer Faruk Şimşek ve Engin Kocayörük tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireyin tüm yaşamına yönelik duyuşsal tepkilerini, yani varoluşsal düzeyde hissettiği iyilik halini ölçmeyi amaçlamaktadır. Geleneksel subjektif iyi oluş kavramlarından farklı olarak, OİOÖ, yaşamın bütünlüğüne ve temel varoluşsal duruşa odaklanan derinlemesine bir değerlendirme sunar. Ölçeğin geliştirilmesi ve ön geçerlik/güvenirlik çalışmaları, 2013 yılında saygın akademik dergi olan Journal of Happiness Studies dergisinde yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ontolojik İyi Oluş, İyi Oluş, Yaşam Doyumu, Duyuşsal Tepkiler, Varoluşsal Psikoloji, Psikometri, Ölçek Geliştirme

Yazarlar

Ömer Faruk Şimşek, Engin Kocayörük

Amaç

Ontolojik İyi Oluş Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşamın geneline yönelik kapsamlı ve bütüncül değerlendirmelerini ölçen güvenilir ve geçerli bir araç sunmaktır. Bu amaç, sadece anlık mutluluk veya belirli yaşam alanlarındaki memnuniyet düzeylerini değil, aynı zamanda bireyin varoluşsal durumu ve hayata karşı temel duruşunu da değerlendirmeyi içerir.

Ölçek, psikoloji ve felsefe alanlarında uzun süredir tartışılan “iyi yaşam” kavramına ampirik bir yaklaşım getirmeyi hedeflemiştir. Geliştiriciler, mevcut iyi oluş ölçeklerinin bazen yüzeysel kaldığını ve bireyin varoluşsal kaygılarını veya yaşamın anlamına dair algısını tam olarak yakalayamadığını belirtmişlerdir. OİOÖ, bu boşluğu doldurarak, yaşamın temelindeki iyi oluş hissini yakalamayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, Ontolojik İyi Oluştur. Bu yapı, bireyin kendi varoluşuna, yaşamının bütününe ve bu bütünlük içindeki yerine dair geliştirdiği olumlu duyuşsal tepkileri ve değerlendirmeleri kapsar. Ontolojik iyi oluş, kişinin yaşamını anlamlı, değerli ve tutarlı bulmasıyla yakından ilişkilidir.

Bu yapı, geleneksel olarak ele alınan hedonik iyi oluş (mutluluk ve hazzın varlığı) ve eudaimonik iyi oluş (anlam ve amaç duygusu) kavramlarından farklı bir boyutu temsil eder. Ontolojik İyi Oluş, varoluşsal tatmin düzeyini ve bireyin yaşamın zorluklarına rağmen temel bir sükûnet ve kabullenme duygusunu sürdürme yeteneğini merkeze alır.

Geçerlik

Ölçeğin ön geçerlik çalışmaları, Şimşek ve Kocayörük (2013) tarafından detaylıca rapor edilmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı başarıyla ölçtüğünü gösteren kanıtlar sunmaktadır.

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin faktör yapısı, kuramsal beklentilerle uyumlu bulunmuştur. Geliştirme aşamasında yapılan analizler, Ontolojik İyi Oluş’un diğer iyi oluş biçimlerinden (örn. Yaşam Doyumu Ölçeği, Pozitif ve Negatif Duygu Ölçeği) istatistiksel olarak ayırt edilebilir olduğunu göstermiştir.
• Ölçüt Geçerliği: OİOÖ puanları, depresyon, anksiyete ve stres gibi olumsuz psikolojik sonuçlarla beklenen yönde (negatif) anlamlı korelasyonlar göstermiştir. Bu durum, ölçeğin geçerli bir psikolojik ölçüt olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık açısından incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir.

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu bildirilmiştir. Orijinal çalışmada elde edilen Cronbach Alfa katsayıları, ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanılabilecek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin kararlılığını değerlendirmek amacıyla yapılan test-tekrar test çalışmaları, OİOÖ puanlarının zaman içinde tutarlı kaldığını göstermiştir, bu da ölçeğin kararlı bir özellik ölçtüğünü işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

AFA, ölçek maddelerinin altında yatan temel boyutları keşfetmek için kullanılmış ve teorik olarak beklenen faktör yapısını ortaya çıkarmıştır. DFA ise, elde edilen bu faktör yapısının farklı örneklemlerde ne kadar iyi uyum sağladığını test etmek amacıyla uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin sağlam ve iyi tanımlanmış bir faktör yapısına sahip olduğunu ve tek bir baskın ontolojik iyi oluş boyutunu ölçtüğünü göstermektedir. Bu faktör yapısı, ölçeğin kuramsal temelini güçlendirmektedir.

Araç

Test Türü:

Geliştirme (Özgün bir yapıyı ölçmek üzere Türkiye’de geliştirilmiştir.)

Format:

Derecelendirme formatı (Orijinal makaleye göre Likert tipi derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Genel Yetişkin Popülasyonu

Yaş Grubu:

Yetişkinler

Popülasyon Detayları:

Ölçeğin ilk geliştirme ve geçerlik çalışmaları, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve genel yetişkin örneklemleri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi:

Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Ontoloji, Psikoloji, İyi Oluş Çalışmaları, Ölçüm, Cronbach Alfa, Faktör Yapısı, Varoluş, Şimşek ve Kocayörük

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Mevcut kaynaklarda belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri:

Ömer Faruk Şimşek: [email protected]

Yazışma Adresi:

Sorumlu yazar Ömer Faruk Şimşek’e ait e-posta adresi üzerinden iletişim kurulabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

Ölçeğin bilimsel olarak tanıtıldığı ve valide edildiği çalışma 2013 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret:

Akademik kullanım için izinler genellikle sorumlu yazar üzerinden talep edilmelidir. Ölçek, akademik bir makale ile yayımlandığı için ticari olmayan araştırmalarda kullanımı yazarın iznine tabidir.

Ölçeğin orijinal makalesine Springer platformu üzerinden erişim sağlanabilir: link.springer.com. Orijinal PDF dosyası ayrıca şu adresten indirilebilir: ontolojik-iyi-olus-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirilmesine dair birincil referans aşağıdadır:

• Şimşek, Ö. F. & Kocayörük, E. (2013). Affective reactions to one’s whole life: Preliminary development and validation of the ontological well-being scale. Journal of Happiness Studies, 14, 309–343. doi: 10.1007/s10902-012-9333-7

Ontolojik İyi Oluş Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen Şimşek ve Kocayörük (2013) makalesine başvurunuz.

Ölçek, katılımcıların yanıtlarını belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden vermesini gerektiren maddelerden oluşmaktadır.