Spiritüel İyi Oluş Ölçeği

Öz

Spiritüel İyi Oluş Ölçeği (SİOÖ), bireylerin spiritüel iyi oluş düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmek amacıyla 2017 yılında Halil Ekşi ve Selami Kardaş tarafından geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, spiritüel yaşamın farklı boyutlarını Türk kültürü ve dil bağlamına uygun olarak kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi hedefler. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve yüksek iç tutarlılığını ortaya koyarak, spiritüel psikoloji alanındaki araştırmalara önemli bir katkı sağlamıştır. Ölçek, 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmektedir.

Ölçeğin geliştirilme süreci, spiritüel iyi oluşun psikolojik ve manevi yönlerini birleştiren teorik bir çerçeve üzerine inşa edilmiştir. Sorumlu yazar Selami Kardaş olup, ölçeğin bilimsel kullanımına yönelik referans makalesi 2017 yılında Spiritual Psychology and Counseling dergisinde yayınlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Spiritüel iyi oluş, spiritüellik, psikolojik ölçme, ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik, yaşam doyumu, maneviyat.

Yazarlar

Halil Ekşi, Selami Kardaş

Amaç

Spiritüel İyi Oluş Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşamlarında deneyimledikleri spiritüel huzur, anlam ve amaç duygularının derinliğini ve kalitesini ölçmektir. Bu ölçek, özellikle pozitif psikoloji, din psikolojisi ve rehberlik alanlarında yapılan araştırmalarda, spiritüel boyutun genel iyi oluş ve ruh sağlığı üzerindeki etkisini incelemek için tasarlanmıştır.

Geliştiriciler, mevcut yabancı kökenli spiritüel iyi oluş ölçeklerinin kültürel adaptasyon zorluklarını aşmayı ve Türkiye bağlamına özgü, güncel ve teorik olarak sağlam bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede araştırmacılar, spiritüel iyi oluş kavramını daha hassas ve doğru bir biçimde ölçebilir ve bu yapının farklı demografik gruplarla ilişkisini inceleyebilirler.

Yapı

Spiritüel İyi Oluş Ölçeği, spiritüel iyi oluşun çok boyutlu bir yapı olduğunu varsayarak geliştirilmiştir. Bu yapı, genellikle bireyin içsel huzuru, yaşamla kurduğu anlam ilişkisi ve aşkınlıkla bağlantısı gibi temel bileşenleri kapsar. Ölçek, bu bileşenleri temsil eden maddeler aracılığıyla bireyin manevi yaşamdan aldığı doyumu ve işlevselliği değerlendirir.

Spiritüel iyi oluş, psikolojide sıklıkla fiziksel, sosyal ve psikolojik iyi oluştan ayrı, ancak onlarla güçlü bir etkileşim içinde olan dördüncü bir iyi oluş boyutu olarak ele alınır. SİOÖ, bu spiritüel boyutun hem dinsel inançlarla ilişkili yönlerini hem de evrensel manevi yönlerini kapsayacak şekilde geniş bir perspektif sunar ve bu yapının kültürlerarası farklılıklarını dikkate alır.

Geçerlik

Spiritüel İyi Oluş Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, Ekşi ve Kardaş (2017) tarafından bilimsel makalede detaylıca rapor edilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliği, öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak incelenmiş ve ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğu gösterilmiştir. Bu analizler, maddelerin spiritüel iyi oluş yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır.

Ayrıca, ölçeğin kriter geçerliği de diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, yaşam doyumu ve genel ruh sağlığı göstergeleri) arasındaki korelasyonlar incelenerek desteklenmiştir. Bu sonuçlar, SİOÖ’nün amaçlanan manevi yapıyı gerçekten ölçtüğünü ve ilgili teorik modellerle uyumlu olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (özellikle Cronbach Alfa) üzerinden değerlendirilmiştir. Geliştirme makalesinde, Spiritüel İyi Oluş Ölçeği’nin hem genel ölçek hem de alt boyutlar bazında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Yüksek Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçme hatasının kabul edilebilir düzeyde düşük olduğunu göstermektedir.

Yapılan güvenirlik çalışmaları, ölçeğin farklı zamanlarda benzer sonuçlar üretme yeteneği olan test-tekrar test güvenilirliğinin de incelendiğini göstermektedir. Bu, SİOÖ’nün boylamsal araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde istikrarlı bir araç olarak kullanıma uygunluğunu pekiştirmektedir.

Faktör Analizi

Spiritüel İyi Oluş Ölçeği’nin çok boyutlu yapısını netleştirmek için kapsamlı Faktör Analizi teknikleri uygulanmıştır. İlk olarak, Açımlayıcı Faktör Analizi, ölçeğin temel faktör yapısını belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Bu analizler, spiritüel iyi oluş yapısını oluşturan ana alt boyutların ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi, elde edilen faktör yapısının veri setine ne kadar iyi uyum sağladığını test etmek için kullanılmıştır. DFA sonuçları, uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA gibi) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, ölçeğin teorik modelinin ampirik verilerle desteklendiğini kesinleştirmiştir. Bu güçlü faktör yapısı, ölçeğin yapısal geçerliğinin temel dayanağını oluşturur.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır)

Format: Öz bildirim ölçeği. Maddeler 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilir:

• 1 = bana hiç uygun değil
• 5 = bana tamamen uygun

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon ve Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Geliştirme çalışması, Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir, ancak ölçek yetişkin genel popülasyonun spiritüel iyi oluş düzeyini ölçmek için tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda bireysel veya grup uygulaması yapılabilir. Ölçekten elde edilen puanların toplamı veya alt boyut puanları, spiritüel iyi oluş düzeyini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Ölçme aracı, manevi iyi oluş, psikolojik ölçüm, spiritüel iyi oluş, Likert tipi ölçek, Türk kültürü, ruh sağlığı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri bu kaynakta mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Selami Kardaş)

Yazışma Adresi: Yazışma adresi kaynakta belirtilmemiştir, ancak sorumlu yazar ile yukarıdaki e-posta adresi üzerinden iletişime geçilebilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçek, akademik ve bilimsel araştırmalarda kullanılabilir. Ancak, ölçeğin ticari amaçlarla kullanılması, adaptasyonu veya yayınlanması durumunda sorumlu yazar Selami Kardaş ile iletişime geçilerek izin alınması tavsiye edilir.

Test Yılı: Ölçek, 2017 yılında yayımlanan makale ile bilim dünyasına sunulmuştur.

Kaynaklar

Ekşi, H., & Kardaş, S. (2017). Spiritual well-being: Scale development and validation. Spiritual Psychology and Counseling, 2, 73–88. DOI: http://dx.doi.org/10.12738/spc.2017.1.0022

Ölçeğin orijinal makalesi ve dökümanları aşağıdaki bağlantılarda mevcuttur:

• Makale Linki (PDF): spiritualpc.net
• Ölçeğin orijinal PDF dökümanı: spirituel-iyi-olus-olcegi-toad.pdf
• Ölçeğin orijinal Word dökümanı: spirituel-iyi-olus-olcegi-toad.docx

Spiritüel İyi Oluş Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, telif hakları veya gizlilik gereklilikleri nedeniyle bu içerikte listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi, alt boyut yapısı ve puanlama yönergeleri için lütfen Ekşi ve Kardaş (2017) tarafından yayınlanan orijinal referans makalesine başvurunuz.