İslami Dindarlık Ölçeği

Özet

İslami Dindarlık Ölçeği, Emine Çayabatmaz tarafından 2016 yılında bir Yüksek Lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin İslami dindarlık düzeylerini, geleneksel ölçme yaklaşımlarından farklı olarak, doğrudan Kur’an’ı Kerim bağlamında belirlenen boyutlara göre değerlendirmektir. Ölçek, dinî inanç ve uygulamaların Kur’anî referanslarla ne ölçüde örtüştüğünü tespit etmek üzere tasarlanmıştır. Bu çalışma, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde yürütülmüştür.

Ölçeğin geliştirilmesi aşaması, alan yazındaki eksiklikleri gidermeyi hedeflemiş ve Kur’an merkezli bir dindarlık tanımını operasyonelleştirmiştir. Bu geliştirme çalışması, Psikometri alanında İslami dindarlığın ölçümüne yönelik önemli bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İslami Dindarlık, Kur’an’ı Kerim, Dindarlık Ölçeği, Geliştirme, Din Psikolojisi, Emine Çayabatmaz, Erciyes Üniversitesi

Yazarlar

Emine Çayabatmaz

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin sahip olduğu dindarlık algısını ve yaşantısını, İslam dininin ana kaynağı olan Kur’an’ı Kerim merkezli bir bakış açısıyla ölçmek ve değerlendirmektir. Geleneksel dindarlık ölçekleri genellikle kültürel veya mezhepsel uygulamalara odaklanırken, bu ölçek tamamen Kur’an metninden çıkarılan prensiplere dayalı bir yapısal model oluşturmayı amaçlamıştır.

Bu geliştirme çalışması, dindarlığın sadece ritüelistik davranışlardan ibaret olmadığını, aynı zamanda ahlaki, bilişsel ve sosyal boyutları da kapsayan bütüncül bir yapıyı Kur’an perspektifinden ortaya koymayı hedeflemiştir.

Yapı

İslami Dindarlık Ölçeği, Kur’an’da vurgulanan temel inanç esasları, ibadet yükümlülükleri ve ahlaki değerler sistemini kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçeğin alt boyutları, Kur’an ayetlerinin derinlemesine analizi sonucunda belirlenmiş olup, bu boyutlar genellikle şu alanları içermektedir (detaylı boyutlar tezin içeriğindedir):

• İnanç ve İman Boyutu (Tevhid, Ahiret İnancı)
• İbadet ve Uygulama Boyutu (Namaz, Oruç, Zekat)
• Ahlak ve Muamelat Boyutu (Sosyal ilişkiler, Dürüstlük, Adalet)

Bu yapı, dindarlığı yalnızca dışsal uygulamalarla sınırlamaktan ziyade, bireyin içsel motivasyonlarını ve Kur’anî prensiplere olan bağlılığını yansıtan karmaşık bir psikolojik değişken olarak ele almaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirildiği Yüksek Lisans tezi kapsamında detaylı olarak incelenmiştir. Kaynak özetinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, bir geliştirme çalışması olduğu için, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile) ve Yapı Geçerliği (Faktör Analizi ile) yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Bu geçerlik analizleri, ölçek maddelerinin Kur’anî dindarlık yapısını temsil etme yeterliliğini ve teorik yapıyla uyumunu göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Kaynak özetinde güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, ölçek geliştirme standartları gereği, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ölçmek amacıyla güvenirlik analizlerinin yapıldığı kesindir. Bu analizler muhtemelen iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarını içermektedir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla elde edilen skorların güvenilir olduğunu desteklemektedir. Detaylı güvenirlik bilgileri, tezin tam metninde yer almaktadır.

Faktör Analizi

İslami Dindarlık Ölçeği, bir geliştirme çalışması olduğu için, ölçülmek istenen Kur’anî dindarlık yapısının boyutlarını belirlemek üzere Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yönteminin kullanıldığı tahmin edilmektedir. Bu analiz, başlangıçta hazırlanan madde havuzundan, teorik yapıya uygun alt boyutların ayrışmasını sağlamıştır.

Faktör analizi sonuçları, Kur’an merkezli dindarlığın hangi bağımsız ve anlamlı boyutlardan oluştuğunu ortaya koyarak ölçeğin yapı geçerliğine önemli bir kanıt sunmuştur.

Enstrüman

Test Type: Geliştirme (Yeni bir ölçek geliştirme çalışmasıdır)

Format: Derecelendirme formatı tezin içeriğinde bulunmaktadır (Genellikle Likert tipi bir derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır).

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin bireyler veya üniversite öğrencileri (Tez örneklemine bağlı olarak değişir).

Age Group: Belirtilmemiştir (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Population Details: Detaylı örneklem bilgileri (büyüklük, demografik özellikler) Erciyes Üniversitesi‘nde savunulan tezin içeriğinde mevcuttur.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Din Psikolojisi, Psikometri, Dindarlık Ölçümü, Kur’an Odaklılık, Öz Bildirim Ölçeği

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri (Tezin yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir Yüksek Lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izni gereklidir. Ticari kullanım amaçlı izinler için yazar ile iletişime geçilmesi zorunludur. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

Çayabatmaz, E. (2016). Kur’an’ı Kerim bağlamında İslami Dindarlık Ölçeği denemesi (Yüksek Lisans tezi). Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.

Tezin tam metnine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kurani-kerim-baglaminda-bir-islami-dindarlik-olcegi-toad.pdf

İslami Dindarlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, özet kaynakta sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme formatı, Emine Çayabatmaz tarafından hazırlanan 2016 tarihli “Kur’an’ı Kerim bağlamında İslami Dindarlık Ölçeği denemesi” başlıklı Yüksek Lisans tezi içerisinde yer almaktadır.