İş Güvenliği Kültürü Ölçeği

Özet

İş Güvenliği Kültürü Ölçeği, örgütsel bağlamda çalışanların iş güvenliğine yönelik algılarını ve tutumlarını ölçmek amacıyla Salih Dursun tarafından Türkiye’ye uyarlama çalışması yapılan bir psikometrik araçtır. Ölçek, bir kuruluş içindeki iş güvenliği kültürü düzeyini, özellikle yönetim taahhüdü, çalışan katılımı, risk algısı ve güvenlik prosedürlerine uyum gibi kritik boyutlar üzerinden nicelleştirmeyi hedefler. Bu ölçek, Türk çalışma ortamlarına özgü kültürel ve yasal gereklilikler dikkate alınarak geliştirilmiş olup, araştırmacılara ve iş sağlığı profesyonellerine güvenilir bir değerlendirme imkanı sunar. Ölçeğin temel amacı, güvenlik performansını artırmak için müdahale gerektiren alanları belirlemektir.

Anahtar Kelimeler

İş Güvenliği Kültürü, İş Güvenliği, İş Sağlığı, Örgüt Kültürü, Psikometri, Ölçek, Uyarlama, Risk Algısı, Yönetim Taahhüdü.

Yazarlar

Salih DURSUN

Amaç

İş Güvenliği Kültürü Ölçeği’nin temel amacı, işletmelerde mevcut olan iş güvenliği kültürü seviyesini standardize edilmiş ve geçerli bir yöntemle ölçmektir. Bu ölçüm sayesinde, kuruluşların güvenlik yönetim sistemlerinin etkinliği hakkında somut veriler elde edilmesi amaçlanmıştır. Ölçek, yalnızca kaza oranları gibi sonuç göstergelerine odaklanmak yerine, kazalara yol açabilecek tutum ve davranışların kökeninde yatan kültürel faktörleri ortaya çıkarmayı hedefler.

Bu uyarlama çalışması, uluslararası alanda kabul görmüş bir güvenlik kültürü modelini Türk organizasyon yapısına ve iş güvenliği mevzuatına uygun hale getirerek, yerel araştırmacılara güvenilir bir araç sağlamaktadır. Ölçek sonuçları, yöneticilere güvenlik prosedürlerinin uygulanabilirliğini, çalışanların güvenlik konusundaki motivasyonunu ve üst yönetimin güvenlik konusundaki taahhüdünün algılanma biçimini değerlendirmede yardımcı olur.

Yapı (Ölçeğin Ölçtüğü Yapı)

Ölçek, çok boyutlu bir yapı olan İş Güvenliği Kültürü‘nü ölçmektedir. İş Güvenliği Kültürü, bir organizasyonun üyeleri tarafından paylaşılan ve iş güvenliği ile sağlığın önemine dair kolektif inançlar, değerler, tutumlar ve normlar bütünü olarak tanımlanır. Bu yapı genellikle proaktif güvenlik davranışlarını, güvenlik iletişimini ve güvenlik sistemlerinin algılanan etkinliğini içerir.

Tipik olarak, İş Güvenliği Kültürü Ölçekleri aşağıdaki ana boyutları kapsar (Dursun’un çalışmasına dayalı varsayımsal boyutlar):

• Yönetim Taahhüdü: Üst yönetimin güvenlik politikalarına verdiği destek ve kaynak ayırma düzeyi.
• Çalışan Katılımı: Çalışanların güvenlik süreçlerine aktif olarak dahil olma ve güvenlik raporlaması yapma istekliliği.
• Risk Algısı: Çalışanların çalışma ortamlarındaki tehlikeleri ve riskleri ne kadar doğru algıladığı.
• Güvenlik Eğitimi ve İletişimi: Güvenlik eğitimlerinin kalitesi ve güvenlik bilgilerinin organizasyon içinde ne kadar etkili yayıldığı.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerliğe ilişkin spesifik bir veri belirtilmemiştir (-). Ancak, bir ölçeğin psikometrik geçerlik çalışması, aracın gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamak için zorunludur. Uyarlama çalışmaları genellikle yapı geçerliği (doğrulayıcı faktör analizi veya açımlayıcı faktör analizi yoluyla) ve içerik geçerliği (uzman görüşü alınarak) süreçlerini içerir.

Salih Dursun’un 2012 tarihli çalışmasında (İş güvenliği kültürü: Kavram, modeller ve uygulama), bu ölçeğin Türkiye bağlamında kültürel ve dilsel uyarlama sürecinin detaylandırıldığı ve yapısal geçerliğin belirlendiği varsayılmaktadır. Ölçeğin faktör yapısının, orijinal ölçeğin teorik çerçevesiyle tutarlı olduğu gösterilerek yapı geçerliğinin sağlandığı beklenir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirliğe ilişkin spesifik bir veri belirtilmemiştir (-). Güvenirlik, bir ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Uyarlama çalışmalarında, iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa) en yaygın kullanılan güvenirlik göstergesidir.

İş Güvenliği Kültürü Ölçeği’nin güvenilir kabul edilebilmesi için, alt boyutlar ve toplam puan bazında Cronbach Alfa değerlerinin kabul edilebilir seviyelerde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması beklenir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını ölçmek amacıyla Test-Tekrar Test güvenirlik çalışmasının da yapılmış olması akademik standartlar açısından önemlidir.

Faktör Analizi

İş Güvenliği Kültürü gibi çok boyutlu yapıları ölçen uyarlama ölçeklerinde, orijinal faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını test etmek amacıyla Faktör Analizi uygulanır.

Dursun (2012) çalışmasında, büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin faktör yapısının Türk verisine uygunluğu test edilmiştir. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutlarının (Yönetim Taahhüdü, Çalışan Katılımı vb.) birbirinden ayrıştığını ve yapısal olarak sağlam olduğunu göstermeyi amaçlar. Faktör yüklerinin yüksek olması ve uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde yer alması, ölçeğin yapısal geçerliğinin kanıtıdır.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme formatı (Örneğin, 5’li veya 7’li Likert tipi ölçek kullanıldığı varsayılmaktadır, ancak kaynakta belirtilmemiştir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Çalışanlar ve İş Güvenliği Profesyonelleri

Age Group: Çalışma Yaşındaki Yetişkinler (Genellikle 18-65 yaş arası)

Population Details: Çeşitli sektörlerde (üretim, hizmet vb.) faaliyet gösteren organizasyonlarda çalışan personel.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılar, güvenlik kültürü ile ilgili ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

İş Güvenliği Yönetimi, Çalışan Sağlığı, Örgütsel Davranış, Faktör Analizi, Güvenirlik, İşyeri Güvenliği, Ölçme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Karadeniz Teknik Üniversitesi ile ilişkili olduğu varsayılmaktadır.)

Correspondence Address: Salih DURSUN

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2012 (Kaynak referans yılına dayanarak).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya akademik araştırmalarda kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Salih DURSUN veya yayın evi (Beta Yayınevi) aracılığıyla alınmalıdır. Genellikle akademik amaçlı kullanımlarda izinler e-posta yoluyla alınabilmektedir.

PDF Erişimi: Kaynakta PDF linki mevcut değildir.

Kaynaklar

1. Dursun, S. (2012), İş güvenliği kültürü: Kavram, modeller ve uygulama. İstanbul: Beta Yayınevi.

İş Güvenliği Kültürü Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır ve bu nedenle buraya eklenememiştir. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.